Wikipedia
papwiki
https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Medio
Spesial
Diskushon
Usuario
Diskushon usuario
Wikipedia
Diskushon Wikipedia
Fail
Diskushon fail
MediaWiki
Diskushon MediaWiki
Malchi
Diskushon malchi
Yuda
Diskushon yuda
Kategoria
Diskushon kategoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
United Telecommunication Services
0
3947
186189
165546
2026-04-01T17:01:03Z
Caribiana
8320
wikilink
186189
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox empresa |variante = c
| nomber oficial =
| subsidiario = T.V. Distribution Systems N.V.<br>[[Telecuracao]]<br>Telelease N.V.
| sector = Telekomunikashon
| funda = 1999
| antesecor = Antelecom N.V. i SETEL N.V.
| fecha disolucion =
| causa disolucion =
| fundado =
| propietario = Gobièrnu di Kòrsou
| director ehecutivo =
| pais = {{CUW}}
| sede = <!--localisacion di sede-->
| zona = <!--zona di fundacion-->
| empleado = <!--cantidad di empleado-->
| producto = internèt, televishon digital, selular, telefòn
| benta =
| ganashi =
| website =
}}
'''United Telecommunication Services''' ta e kompania nashonal di [[telecomunicacion|telekomunikashon]] di [[Kòrsou]]. UTS ta duna servisio na klientenan den [[Laman Karibe|Karibe]], [[Sur Amérika]] i [[Oropa]]. UTS tin 90 aña di eksperensia riba e tereno di telekomunikashon. Su servisionan ta entre otro: servisio di internèt, televishon digital i telefòn.
==Historia==
===1892 – 1951===
E era di telekomunikashon a kuminsá na [[Kòrsou]] na aña [[1892]] ku e dunamentu di [[concesion|konseshon]] pa instalá e promé liña di telefòn na e [[Venezuela|venezolano]], Abraham Ugueto.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644139:mpeg21:a0153 1892-1992 Honderd jaar telefoon], [[Amigoe]] (1 di yüli 1992)</ref> Na 1927 outoridatnan kolonial di e tempu ei na [[Antias Hulandes]] a tuma over i nan a establesé ‘Landsradio- en Telefoondienst’. Esaki a resultá den konstrukshon di un nètwèrk di telekomunikashon kompletamente nobo riba e teritorio aki.
===1952 – 1978===
Na aña 1952 ‘Telefoondienst’ a wòrdu separá for di ‘Landsradiodienst’ i kada isla a haña nan mes servisio di telefòn. ‘Landsradiodienst a bira e ora ei ‘Landsradio en Telegraafdienst’. E kompania nobo ku a wòrdu lantá a bai konsentrá riba e ret di komunikashon internashonal dor di introdusí e teknologia VHF, trese konekshonnan ku Venezuela i ponementu di un kabel supmarino entre Kòrsou, [[Sint Maarten]] i [[Sint Thomas]]. Konsekuentemente, Antia a kuminsá forma parti di e ret internashonal di komunikashon.
===1979 – 1995===
1979 ta e aña ku ‘Telefoondienst’ a bira un kompania anónimo di gobièrnu, ku a karga e nòmber SETEL N.V. For di e tempu ei e kompania su servisio di telefon tabata wòrdu inová konstantemente i e klientela tabata krese konsiderablemente.
===1996 – presente===
Na aña 1996 ‘Landsradio en Telegraafdienst’ a bira Antelecom N.V. i na 1999 huntu ku SETEL N.V., a lanta e kompania mama United Telecommunication Services N.V.
==Kompanianan==
UTS ta e kompania mama di diferente kompania di telekomunikashon. Esakinan ta entre otro:
===T.V. Distribution Systems N.V.===
TDS ta un kompania ku ta ofresé televishon di kabel(wireless) na Kòrsou i [[Boneiru]] for di aña 1985.
===TeleCuraçao===
{{See also|Articulo principal: [[Telecuracao|TeleCuraçao]]}}
TeleCuraçao ta e planta di [[televishon]] kurasoleño na [[Seru di Ararat]] ku ta den aire riba kanal 8. Su transmision tambe ta yega [[Boneiru]] via stashon relay.
===Telelease===
TeleLease N.V. ta un otro kompania yu di UTS ku ta duna servisionan di lis riba teritorio kurasoleño.
===New Technologies Group N.V.===
New Technologies Group N.V. kual ta operá bou di e nòmber CaribServe.NET ta ofresé servisionan di Internèt na Sint Maarten.
===UTS i telefon selular===
UTS ta duna tambe servisio di telefòn selular na ocho pais rònt mundu. E paisnan aki ta Kòrsou, Boneiru, Sint Maarten, [[Sint Eustatius]], [[Saba]], [[Sint Kitts i Nevis]], [[Hulanda]] i[[ Sürnam]].
==UTS i gobièrnu==
UTS ta un [[compania di gobierno|kompania anónimo di gobièrnu]] di Kòrsou, kual tur e akshonnan ta den man di gobièrnu. Esaki ta nifiká ku gobièrnu di Kòrsou òf mihó bisa e pueblo di Kòrsou ta doño apsoluto di UTS i tur e kompanianan ku e ta operá. UTS ta kontribuí den kaha di gobièrnu dor di paga dividendo na gobièrnu, komo ku esaki ta e doño di e kompania. Un kompania manera UTS asina no por bai fayit fásil, pasobra na momentu di problemanan finansiero e por risibí yudansa di gobièrnu. UTS ta wòrdu dirigí dor di un direktor i ta kompletamente liber pa tuma su mes desishonnan, pero e ta kai kompletamente bou di responsabilidat di e minister di Tráfiko, Transporte i Planifikashon Teritorial di pais Kòrsou. Gobièrnu ta kontrolá UTS via di su komisarionan den e kompania. Te ainda gobièrnu ta pèrmití pa UTS tin monopolio riba telefòn figo; esaki ta pa garantisá servisio di komunikashon pa henter e poblashon.
==Link eksterno==
*[http://www.uts.cw/ Sitio ofisial di UTS]
*[https://web.archive.org/web/20121015033130/http://www.tdscuracao.com/ Sitio ofisial di TDS]
*[https://web.archive.org/web/20100830194659/http://www.telecuracao.com/web/HomePage.aspx Sitio ofisial di Telecuracao]
*[https://web.archive.org/web/20110201234853/http://www.businesscuracao.com/telelease/ Sitio ofisial di Telelease]
*[http://www.caribserve.net/ Sitio ofisial di New Technologies Group N.V.]
*[https://web.archive.org/web/20100729073008/http://www.chippie.an/ www.chippie.an] - Portal ofisial di e servisio di chippie di UTS
*[https://web.archive.org/web/20101024220044/http://chipabo.duts.nl/ Chippie Ulanda]
*[https://web.archive.org/web/20080206100431/http://www.uniqa.sr/ Sitio ofisial UTS Surinam]
{{Appendix}}
[[Category:Kompania di gobièrnu]]
[[Category:Kòrsou]]
[[Category:Telekomunikashon]]
hz9t8m81ku4yqos0pwsf4chmk9l1n6b
COVID-19
0
7313
186210
172879
2026-04-01T20:58:11Z
Caribiana
8320
186210
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''COVID-19''' (abreviashon [[ingles]] di: ''coronavirus disease 2019''), tambe konosí komo malesa di [[coronavirus]], ta un malesa kontagioso okashoná pa e [[vírùs]] [[SARS-CoV-2]]. Durante e [[epidemia]] di [[Wuhan]] na [[2019]] el a wòrdu detektá pa promé biaha durante diagnósis di pulmonia di coronavirus. Miéntras ku pa mayoria di e kasonan ta resultá den síntoma leve <ref>[https://www.nytimes.com/2020/02/27/world/asia/coronavirus-treament-recovery.html Coronavirus treatment recovery], New York Times, 27 febrüari 2020</ref>, algun kaso ta avansá na pulmonia i fayo di mas organo.<ref>[https://doi.org/10.1016%2Fj.ijid.2020.01.009 Doi.org]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200319205940/http://covid-19.hk/ COVID-19]</ref>. Riba 25 di mart 2020 e insidensia di morto relashoná ku e kantidat di kaso tabata 4.5 porsiento; sinembargo esaki por osilá entre 0.2 i 15 porsiento dependiendo di edat di e grupo i otro fayonan di salú.<ref>[https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/ Coronavirus (COVID-19) Mortality Rate], www.worldometers.info, 5 mart 2020</ref>
[[File:Symptoms of coronavirus disease 2019 2.0.svg|thumb|center|380x380px|Sintomanan di COVID-19]]
== Mira tambe ==
* [[Pandemia coronavirus 2019-2020]]
* [[Crisis di COVID-19 na Aruba|Krisis di COVID-19 na Aruba]]
* [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou]]
* [[Krisis di COVID-19 na Sint Maarten]]
* [[BA.3.2]]
{{Appendix}}
[[Category:COVID-19| ]]
[[Category:Virologia]]
2gtxc0s85xwis8imz4bmx4npoztd14d
186211
186210
2026-04-01T20:58:37Z
Caribiana
8320
186211
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''COVID-19''' (abreviashon [[ingles]] di: ''coronavirus disease 2019''), tambe konosí komo malesa di [[coronavirus]], ta un malesa kontagioso okashoná pa e [[virus|vírùs]] [[SARS-CoV-2]]. Durante e [[epidemia]] di [[Wuhan]] na [[2019]] el a wòrdu detektá pa promé biaha durante diagnósis di pulmonia di coronavirus. Miéntras ku pa mayoria di e kasonan ta resultá den síntoma leve <ref>[https://www.nytimes.com/2020/02/27/world/asia/coronavirus-treament-recovery.html Coronavirus treatment recovery], New York Times, 27 febrüari 2020</ref>, algun kaso ta avansá na pulmonia i fayo di mas organo.<ref>[https://doi.org/10.1016%2Fj.ijid.2020.01.009 Doi.org]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200319205940/http://covid-19.hk/ COVID-19]</ref>. Riba 25 di mart 2020 e insidensia di morto relashoná ku e kantidat di kaso tabata 4.5 porsiento; sinembargo esaki por osilá entre 0.2 i 15 porsiento dependiendo di edat di e grupo i otro fayonan di salú.<ref>[https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/ Coronavirus (COVID-19) Mortality Rate], www.worldometers.info, 5 mart 2020</ref>
[[File:Symptoms of coronavirus disease 2019 2.0.svg|thumb|center|380x380px|Sintomanan di COVID-19]]
== Mira tambe ==
* [[Pandemia coronavirus 2019-2020]]
* [[Crisis di COVID-19 na Aruba|Krisis di COVID-19 na Aruba]]
* [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou]]
* [[Krisis di COVID-19 na Sint Maarten]]
* [[BA.3.2]]
{{Appendix}}
[[Category:COVID-19| ]]
[[Category:Virologia]]
2c6880zne4puw3uec7c7qu5vmf7lcmm
Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok
2
7580
186198
186134
2026-04-01T17:36:00Z
Caribiana
8320
186198
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente conoci como '''cicada''', ta un supvariante di [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron hopi mutá di SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa [[COVID-19]]. E variante tabata desendiente di un vershon ancestral di Omicron Subvariant BA.3 ku no a sirkulá for di kuminsamentu di 2022. BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
en.wiki
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
7766ru6q8b7bpn7q1rtoqn3nca1co4s
186199
186198
2026-04-01T17:39:11Z
Caribiana
8320
186199
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente conoci como '''cicada''', ta un supvariante di [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron hopi mutá di SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa [[COVID-19]]. E variante tabata desendiente di un vershon ancestral di Omicron Subvariant BA.3 ku no a sirkulá for di kuminsamentu di 2022. BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
en.wiki
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
hh4r20lgs5mlngwgbp6ppr9lzaaxoyt
186200
186199
2026-04-01T17:40:44Z
Caribiana
8320
186200
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente conoci como '''cicada''', ta un supvariante di [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron hopi mutá di SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa [[COVID-19]]. E variante tabata desendiente di un vershon ancestral di Omicron Subvariant BA.3 ku no a sirkulá for di kuminsamentu di 2022. BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
k5pkmauldm8narb9k5ztbkrdiofujnu
186204
186200
2026-04-01T17:51:08Z
Caribiana
8320
186204
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di SARS-CoV-2, e virus ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e linia [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e sublinia BA.3, ku no a sirkulá ampliamente for di kuminsamentu di 2022.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evita e sistema inmuno.
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
k15bkny364xucg5g7yld28g8u594vqy
186205
186204
2026-04-01T17:54:26Z
Caribiana
8320
186205
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di SARS-CoV-2, e virus ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e linia [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e sublinia BA.3, ku no a sirkulá ampliamente for di kuminsamentu di 2022.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evita e sistema inmuno.
E subvariante a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika riba 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo Australia, Alemania i Estados Unidos.
Riba 5 di desèmber 2025, Organisashon Mundial di Salú (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui de serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadónan i medio, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di vaksinashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
----------
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
nj61p4lj2wtbyl2wwmg4wb8dzm71dze
186206
186205
2026-04-01T20:42:15Z
Caribiana
8320
186206
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].
Riba 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di vakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
----------
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
12nc483vpg1ftycgg4mryem1j7d8oo0
186207
186206
2026-04-01T20:43:00Z
Caribiana
8320
186207
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].
Riba 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
----------
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
9uv2m2shoavbzur4aize9ddaqztcaea
186208
186207
2026-04-01T20:47:26Z
Caribiana
8320
186208
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="real-time monitoring">{{cite journal |last1=Korber |first1=Bette |last2=Fischer |first2=Will |last3=Theiler |first3=James |title=Real-time monitoring of SARS-CoV-2 evolution during the COVID-19 pandemic |journal=Cell Host & Microbe |date=2025 |volume=33 |issue=11 |pages=1802–1806 |doi=10.1016/j.chom.2025.10.013 |pmid=41232510 }}</ref> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].
Riba 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
----------
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
pdqxlkumh9iaimqqffi7khuhjebwp8f
186209
186208
2026-04-01T20:53:07Z
Caribiana
8320
186209
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="real-time monitoring">{{cite journal |last1=Korber |first1=Bette |last2=Fischer |first2=Will |last3=Theiler |first3=James |title=Real-time monitoring of SARS-CoV-2 evolution during the COVID-19 pandemic |journal=Cell Host & Microbe |date=2025 |volume=33 |issue=11 |pages=1802–1806 |doi=10.1016/j.chom.2025.10.013 |pmid=41232510 }}</ref> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref name="evolution and viral properties">{{cite journal |last1=Jule |first1=Zesuliwe |last2=Römer |first2=Cornelius |last3=Hossen |first3=Taskeen |last4=Sviridchik |first4=Victoria |last5=Reedoy |first5=Kajal |last6=Ganga |first6=Yashica |last7=Silangwe |first7=Siphokazi |last8=Norman |first8=Alex |last9=Karim |first9=Farina |last10=Kekana |first10=Dikeledi |last11=Mahlangu |first11=Boitshoko |last12=Mnguni |first12=Anele |last13=Nzimande |first13=Ayanda |last14=Stock |first14=Nadine |last15=Bernstein |first15=Mallory |last16=Gosnell |first16=Bernadett I. |last17=Moosa |first17=Mahomed-Yunus S. |last18=Wolter |first18=Nicole |last19=Khan |first19=Khadija |last20=Neher |first20=Richard A. |last21=Sigal |first21=Alex |title=Evolution and Viral Properties of the SARS-CoV-2 BA.3.2 Subvariant |date=2025 |journal=10.1101/2025.10.28.25338622 }}</ref><ref name="emerging">{{cite journal |last1=Zhang |first1=Lu |last2=Chen |first2=Nianzhen |last3=Eichmann |first3=Amy |last4=Nehlmeier |first4=Inga |last5=Moldenhauer |first5=Anna-Sophie |last6=Stankov |first6=Metodi V. |last7=Happle |first7=Christine |last8=Dopfer-Jablonka |first8=Alexandra |last9=Behrens |first9=Georg M N. |last10=Hoffmann |first10=Markus |last11=Pöhlmann |first11=Stefan |title=Epidemiological and virological update on the emerging SARS-CoV-2 variant BA.3.2 |journal=The Lancet Infectious Diseases |date=2025 |volume=26 |issue=1 |pages=e1–e2 |doi=10.1016/S1473-3099(25)00658-9 |pmid=41240961 }}</ref>
Riba 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
----------
BA.3.2 ta notabel pa tin mas ku 50 mutashon riba su proteina di spike relashoná ku BA.3, i mas ku 70 mutashon di spike relashoná ku e vírùs original di Wuhan wildtype.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="real-time monitoring" /> E subvariante, ku a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di Suráfrika dia 22 di novèmber 2024, a wòrdu hañá pa investigadónan komo preokupante, debí na e kantidat grandi di su mutashonnan. Pa novèmber 2025, a haña ku e variante tabata sirkulá den vários pais, inkluyendo Australia, Alemania i Merka.<ref name="evolution and viral properties" /><ref name="emerging" />
Riba 5 di desèmber 2025, e [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a deklará BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM).[2] E variante a wòrdu yamá Cicada dor di investigadónan, ounke e nòmber aki ta keda inofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". The other main hotspots have been South Africa, Western Australia (since July) and Germany (from mid-October). Locations are approximate - typically country and state/province...|author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=7 December 2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria: COVID-19]]
-------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = cientifico
| nomber = Henricus Nooyen
| nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen
| descripcion =
| conoci pa =
| religion = Katóliko
| funcion1 = Pastor na
| temporada1 =
| disciplina =
| ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor
| orden = Orden dominikano
}}
'''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal.
Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko.
== Biografia ==
Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote.
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
== Honor ==
Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref>
==Publikashonnan==
===Papiamentu===
* ''Angel Obia'' (1951)
* ''Shen Aña di Boneiru'' (1952)
* ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955)
* ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959)
* ''Historia di Alto Vista'' (1962),
* ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra)
* ''Isla di Papa Cornes'' (1984)
* ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi)
===Hulandes===
* ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971)
* ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971)
* ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou)
* ''Het volk van de grote Manaure'' (1979)
* ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel''
{{Appendix}}
Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref>
Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref>
* 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao
* 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire.
* directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref>
* enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte
* in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor.
* 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref>
Pastor Henricus Nooyen (1919-2017)
{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá.
* tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]]
* Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba.
* 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]]
* in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao
Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979,
*Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984.
Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon.
Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire.
Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen.
Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña.
Biografia
Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru.
Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.
Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko.
Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989.
For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen.
Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña.
Obra i interes
Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region.
Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa.
-----
Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé.
Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974).
Heemkundekring Bakel en Milheeze
-Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian.
Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017)
https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau.
==Publicaties==
• Angel Obia (1951)
• Honderd Jaar Bonaire (1952)
• Historia di Alto Vista (1962),
• Nillefirori di Aruba (1965)
• Isla de los Santos (1970)
• Tot Memorie (1974)
• Het volk van de grote Manaure (1979)
• Isla di Papa Cornes (1984).
Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref>
Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend
--------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
{{cursivo}}
{{variante|c}}
'''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812.
ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou.
== Historia ==
E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.”
E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref>
E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar.
cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas.
== De dos edishon ==
Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref>
E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun.
E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia.
E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref>
Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki.
Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812.
Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]].
----
Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref>
Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa.
Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela.
Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou.
For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena.
----
Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam."
"Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref>
== Link eksterno ==
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")]
* [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Literatura]]
[[:Historia di Kòrsou]]
Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766.
---------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
kip7y9y63dodrok8odp75ivo37ukzl5
1 di aprel
0
7930
186155
138789
2026-04-01T15:06:36Z
Caribiana
8320
2001 - homohuwelijk
186155
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Balki calendario mensual sin siman|4}}
'''1 di aprel''' ta e di 91 [[dia]] di aña (92 den un "[[schrikkeljaar]]") riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 274 dia pa sera e aña.
== A sosodé ==
* [[1976]] - [[Steve Jobs]] ta funda e empresa di teknologia [[Apple Inc.]]
* [[2001]] - Na Hulanda e lei ''Wet Openstelling Huwelijk'' ta drenta na vigor. Esaki ta hasi posibel pa dos hòmber òf dos muhé kasa ku otro.
== A nase ==
* [[1929]] - [[Marcel Amont]], aktor i kantante [[Fransia|franses]]
* [[1941]] - [[Pacheco Domacassé]] (†2022), edukador, músiko, aktor, eskritor, direktor di komedia i sineasta di [[Kòrsou]]
* [[1973]] - [[Jacinta Constancia]], polítiko di [[Kòrsou]]
* [[1975]] - [[Ataniro|Janiro (Ataniro) Eisden]], músiko, kantante, kompositor i produser [[aruba]]no.
== A fayesé ==
* [[1917]] - [[Scott Joplin]] (30)
== A selebrá/konmemorá ==
* Pasku grandi na [[1584]], [[1646]], [[1657]], [[1668]], [[1714]], [[1725]], [[1736]], [[1804]], [[1866]], [[1877]], [[1888]], [[1923]], [[1934]], [[1945]], [[1956]], [[2018]], [[2029]], [[2040]].
== Mira tambe ==
* [[31 di mart]]
* [[2 di aprel]]
* [[1 di mart]]
* [[1 di mei]]
[[Category:Fecha]]
[[Category:Aprel]]
0xlm7pyhw239amtd9n3x1jlkts47lgp
186156
186155
2026-04-01T15:10:38Z
Caribiana
8320
186156
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Balki calendario mensual sin siman|4}}
'''1 di aprel''' ta e di 91 [[dia]] di aña (92 den un "[[schrikkeljaar]]") riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 274 dia pa sera e aña.
== A sosodé ==
* [[1976]] - [[Steve Jobs]] ta funda e empresa di teknologia [[Apple Inc.]]
* [[2001]] - Na [[Hulanda]] e lei ''Wet Openstelling Huwelijk'' ta drenta na vigor. Esaki ta hasi [[matrimonio di mesun sexo]] posibel; esta ku dos hòmber òf dos muhé por kasa ku otro.
== A nase ==
* [[1929]] - [[Marcel Amont]], aktor i kantante [[Fransia|franses]]
* [[1941]] - [[Pacheco Domacassé]] (†2022), edukador, músiko, aktor, eskritor, direktor di komedia i sineasta di [[Kòrsou]]
* [[1973]] - [[Jacinta Constancia]], polítiko di [[Kòrsou]]
* [[1975]] - [[Ataniro|Janiro (Ataniro) Eisden]], músiko, kantante, kompositor i produser [[aruba]]no.
== A fayesé ==
* [[1917]] - [[Scott Joplin]] (30)
== A selebrá/konmemorá ==
* Pasku grandi na [[1584]], [[1646]], [[1657]], [[1668]], [[1714]], [[1725]], [[1736]], [[1804]], [[1866]], [[1877]], [[1888]], [[1923]], [[1934]], [[1945]], [[1956]], [[2018]], [[2029]], [[2040]].
== Mira tambe ==
* [[31 di mart]]
* [[2 di aprel]]
* [[1 di mart]]
* [[1 di mei]]
[[Category:Fecha]]
[[Category:Aprel]]
caprp8mlbtcr0mu3ehwhjh8ks1e1uk9
Ellen Spijkstra
0
9351
186150
182497
2026-04-01T14:04:50Z
Kallmemel
14000
/* Obra */ wikilink
186150
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{infobox artista
| variante = c
| nomber completo = Ellen Francien Spijkstra
| ofishi = arte visual
| educacion = Academia Minerva
| maestro = Robert van Haren, Yvonne van Gogh, Helen Martina, Evelien Sipkes
}}
'''Ellen Francien Spijkstra''' (☆ [[3 di ougùstùs]] [[1957]] na Hattem, [[Hulanda]]) ta un keramista i fotógrafo hulandes-kurasoleño.
== Bida ==
Spijkstra a studia na Akademia Minerva (1974-1979) na [[Groningen]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.dutchcultureusa.com/event/david-bade-natusha-croes-and-ellen-spijkstra-participate-in-group-exhibition-at-molaa|titel=David Bade, Natusha Croes and Ellen Spijkstra participate in group exhibition at MOLAA|work=DutchCulture USA|datum=2017|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref> Na aña 1980 el a muda pa Kòrsou ku su kasa, [[Eric de Brabander]]. Na 1985-1986, el a sigui un kurso di trahamentu di glas na Rochester Institute of Technology na New York i despues a kompletá su [[maestria]] den arte keramiko riba materianan teorétiko di trahamentu di klei i glas den forno.<ref name="CA" /> Na Kòrsou e ta kuminsa e tayer pa keramik Girouette i a duna kursonan di keramik te 2012. Inisialmente fotografia tabata solamente un hobby, pero despues di gana un konkurso lokal di fotografia, el a kontinua pa desaroya su talento riba tur dos tereno.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://ellenspijkstra.com/wp-content/uploads/sites/63/2020/07/GLOBAL-LOCAL-Ellen-Spijkstra-Ceramics-and-Photography.pdf |pagina's=24|titel=Global Local - Ellen Spijkstra Ceramics and Photography|auteur=Marjan Unger|uitgever=d’jonge Hond|datum=2008|ISBN=978-90-89100-73-3}}</ref> Na 1991, el a finalisá un kurso di fotografia na New York Institute of Photography.<ref name="CA">{{en}}{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/team/spijkstra-ellen/ |werk=Curaçao Art|titel=Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://ellenspijkstra.com/wp-content/uploads/sites/63/2025/05/C.V.-Ellen-Spijkstra-2025.pdf|titel=Curriculum Vitae Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2026-02-06|formaat=pdf|werk=ellenspijkstra.com|taal=en}}</ref>
Spijkstra a duna les na entre otro [[Instituto Buena Bista]] na Kòrsou, Ateliers '89 na [[Aruba]] i Taller Escuela Arte Fuego na [[Caracas]]. Komo "artist in residence" el a traha na Taller Varadero na [[Cuba]] (di shete Biënnale di [[Havana]]), Resen International Ceramic Colony na Resen ([[Nort Macedonia]]) i Shangyu Celadon Modern International Ceramic Center na Shangyu, [[China]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.shangyuceladon.com/en/artist.aspx?id=20|titel=Ellen Spijkstra|work=ShangyuCeladon|bezochtdatum=25 november 2020|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://ellenspijkstra.com/2016/10/03/shangyu-celadon-modern-international-ceramic-art-center/ |titel=Shangyu Celadon Modern International Ceramic Art Center - Ellen Spijkstra |achternaam=Anonymous |datum=2016-10-03 |bezochtdatum=2026-02-06 |werk=ellenspijkstra.com |taal=en}}</ref>
E ta miembro di e "Académie Internationale de la Céramique", establesi na [[Ginebra]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.aic-iac.org/member/ellen-spijkstra |titel=Ellen Spijkstra |werk=Académie Internationale de la Céramique |bezochtdatum=4 november 2020|taal=en}}</ref>
== Obra ==
Gran parti di Spijkstra su inspiracion ta basá riba naturalesa di Kòrsou. E proseso di [[Erosion|eroshon]] i deskaí, kombina ku interakshon rítmiko di struktura y forma, ta elementonan esensial di su lenguahe visual.<ref name="arte">{{Citeer boek |titel=ARTE : Dutch Caribbean art = beeldende kunst van de Nederlandse Antillen en Aruba |achternaam=Martis |voornaam=Adi |werk=Internet Archive |url=http://archive.org/details/artedutchcaribbe0000mart |uitgever=Amsterdam : Koninklijk Instituut voor de Tropen |datum=2001 |isbn=978-90-6832-514-0 |pagina's=98-99}}</ref> Su temanan prinsipal ta [[tera]] i [[awa]], bida i dekadensia.<ref name=":0" />
Den e portret ''Watercolors'', e movemente rítmiko di laman i tanker ta vlui den otro. E struktura di e superfisie ta ekspresá kasi komo un fenómeno pitoresko.<ref name="arte" /> E ta kombina su keramik ku fragmentonan di baranka i koral i ta integrá potretnan di koral den su obranan di keramik.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://curacaotogo.com/ellen-spijkstra|titel=Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2023-04-28|werk=CuraçaoToGo|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043435/https://curacaotogo.com/ellen-spijkstra/|archiefdatum=19 februari 2021|dodeurl=ja |taal=en}}</ref> E ta traha obranan di keramik den diferente grandura, di chikito te monumental i ta produsi esakinan preferibelmente den seri.
== Publikashon ==
* ''Global Local: Ellen Spijkstra Ceramics and Photography.'' Harderwijk: d'jonge Hond, 2008, [[International Standard Book Number|ISBN]] 978-90-89100-73-3.
== Exposishon solista ==
* 2019 Ellen Spijkstra - An artistic journey, [[Museo di Kòrsou]], [[Kòrsou]]<ref>{{en||{{Citeer web|url=https://hetcuracaosch.museum/ellen-spijkstra-an-artistic-journey|work=Het Curaçaosch Museum|titel=Ellen Spijkstra - An Artistic Journey|date=2019}}</ref>
* 2015/18 Open atelierroute, Studio Girouette, Kòrsou<ref>{{en}}{{Citeer web|url=http://curacao-art.com/events/open-atelier-route-2018|titel=Open Atelier Route 2018|werk=Curaçao Art|archiefdatum=19 februari 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043439/https://use.fontawesome.com/releases/v5.3.1/css/v4-shims.css?ver=5.6.1|dodeurl=ja}}</ref>
* 2013 Oud en Nieuw, Avila Beach Hotel, Kòrsou<ref>{{Citeer web|url=http://curacao-art.com/events/ellen-spijkstra-exhibits-oud-en-nieuw|titel=Ellen Spijkstra exhibits 'Oud en Nieuw' (Old and New)|werk=Curaçao Art}}</ref>
* 2009 Ellen Spijkstra, Photography and Ceramics, Galerie Taptoe, [[Brusela]]<ref>{{fr}}{{Citeer web|url=https://www.spectable.com/nouvelle-galerie-exposition-artistes/46239|titel=Nouvelle galerie d'exposition d'artistes|werk=spectable.com|datum=2008}}</ref>
* 2008 Global Local, Galeria Bloemhof, Kòrsou<ref>{{Citeer web|url=http://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2008/11/boekpresentatie-en-expositie-van-ellen.html|titel=Boekpresentatie en expositie van Ellen Spijkstra in Landhuis Bloemhof|werk=De Achterkant van Curaçao|auteur=[[Dick Drayer]]|datum=2008-11-02|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2008 Photo imagen, Embahada di [[Fransia]], [[Republika Dominikano|Santo Domingo]]<ref>{{es}}{{Citeer web|url=https://www.photoimagen.com.do/wp-content/uploads/2018/06/photoimagen-2008-catalogo.pdf|titel=Ellen Spijkstra y su photografía portuaria|werk=Photo Imagen, pag. 44-45|auteur=Marianne de Tolentino|datum=2008|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2008 Kleurgamma Downtown, [[Amsterdam]]<ref>{{Citeer web|url=http://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2008/09/global-local-van-ellen-spijkstra.html|titel=‘Global Local’ van Ellen Spijkstra aangeboden op het Antillenhuis|werk=De Achterkant van Curaçao|auteur=[[Dick Drayer]]|datum=2008-09-02|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2006 Ellen Spijkstra, Galerie Blow-up, Amsterdam
* 2005 Baranka Kòrsou, Galeria Alma Blou, Kòrsou
* 2004 Waterwerk, Museo Marítimo, Amsterdam<ref>{{Citeer web|url=https://www.zeilen.nl/nieuws/bonte_verzameling_scheepshuiden_in_het_scheepvaartmuseum|titel=Bonte verzameling scheepshuiden in het Scheepvaartmuseum|werk=Zeilen|auteur=Michael|datum=2004-12-17|bezochtdatum=2023-04-28|archiefdatum=19 februari 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043435/https://www.zeilen.nl/nieuws/bonte_verzameling_scheepshuiden_in_het_scheepvaartmuseum/|dodeurl=ja}}</ref>
* 2003 Passage of Time, Art Studio Insight, [[Aruba]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.steffenmaas.nl/drukwerk/item/insight_gallery_aruba|titel=Passage of Time, Ellen Spijkstra|werk=Insight Gallery, Aruba|datum=2003|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2000 Curaçao Harbor Tour, Museo Maritimo Kòrsou
* 1993 Premio di di dos lustro, Museo di Kòrsou
* 1989 Ellen Spijkstra, Taller Escuela Arte Fuego, [[Caracas]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.aic-iac.org/wp-content/uploads/article-in-local-Curacao-newspaper-NAPA-2016.pdf|titel=Op de stoel van... Ellen Spijkstra|werk=www.aic-iac.org |datum=26 november 2016|bezochtdatum=2023-04-28|auteur=Nicole Pieternella}}</ref>
* 1988 Ceramic sculptures and photographs, Museo di Kòrsou
== Premio ==
* 2023 [[Premio Cola Debrot]] pa su kontribushon na arte na [[Kòrsou]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/cola-debro-award-goes-to-ellen-spijkstra/|titel=Cola Debro Award goes to Ellen Spijkstra|werk=Curaçao Chronicle|datum=2023-04-26|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2015 Menshon di honor, Gyeonggi International Ceramic Biennale, [[Sur Korea]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/news/ellen-spijkstra-in-korea|work=Curaçao Art|titel=Ellen Spijkstra in Korea|datum=24 april 2015|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/11191-spijkstra-in-zuid-korea|titel=Spijkstra in Zuid-Korea|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-05-27|bezochdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2014 Best Work of Art Tile, Elit-Tile 2014/2015, Premio Fundación Susana de Moya, [[Republika Dominikano]]<ref>{{es}}{{Citeer web|url=https://silo.tips/download/elit-tile-2014-15-quinta-trienal-mundial-del-tile-ceramico-laudo-del-jurado-a-la|titel=2014/15 Quinta Trienal Mundial del Tile Ceramico laudo del jurado a las piezas internacionales|werk=Silo.tips|datum=15 september 2016 |auteur=Eduardo Alcaraz|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2000 Award final selection, Sixth Taiwan Golden Ceramics Awards Exhibition; the opening exhibition of the new Taipei County Yingko Ceramic Museum, [[Taiwan]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.taiwanheute.tw/print.php?post=107510&unit=387|titel=Traum und Wirklichkeit|werk=T@iwan Heute|datum=2001-07-01|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 1999 Menshon di honor Arte '99, Kòrsou<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.artprice.com/artist/187464/ellen-spijkstra/biography|titel=Biography of Ellen Spijkstra|werk=Art Price|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 1993 Premio di e lustro di Museo di Kòrsou, Kòrsou
* 1990 Award of Merit, konkurso internashonal di fotografia 'Romance', New York Institute of Photography, [[New York City|New York]]<ref name="UH" />
* 1989 Di tres premio, konkurso internashonal di fotografia 'Architecture', New York Institute of Photography, New York<ref name="UH">{{es}}{{Citeer web|url=http://www.uh.cu/sites/default/files/public/adjuntos/islas_del_caribe_naturaleza-arte-sociedad-web_0.pdf|titel=Islas del Caribe: Naturaleza-arte-sociedad, pag. 317-318|uitgever=Facultad de Artes y Letras, Universidad de La Habana|auteur=Yolanda Wood|ISBN=978-959-7211-14-3|datum=2012|bezochtdatum=2023-04-28|archiefdatum=8 december 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201208144852/http://www.uh.cu/sites/default/files/public/adjuntos/islas_del_caribe_naturaleza-arte-sociedad-web_0.pdf|dodeurl=ja}}</ref>
* 1985 Best of category, The Strong Art Show & Sell, Rochester ([[New York]])
* 1985 Promé premio, konkurso di fotografia Inner wheel, Kòrsou
== Galeria ==
=== Keramik ===
<gallery>
Ellen Spijkstra Totem of Confusions 60x30x220 cm earthenware, underglaze and oxides 2000.jpg|''Totem of Confusions'' (60×30×220 cm), obra di klei pa e di shete Biënnale di Havana, 2000
Ellen Spijkstra Frozen Turmoil 20x18x30 cm marbled earthenware, fossil coral and steel 2004.jpg|''Frozen Turmoil'' (20×18×30 cm), obra di klei, koral fosilisá i stal, 2004
Ellen Spijkstra Presenting the Stone V 20x20x30 cm glazed earthenware, porcelain, fossil limestone, coral stone and steel 2004.jpg|''Presenting the Stone V'' (20×20×30 cm), obra di klei, porselana, piedra fosilisá, piedra di koral i stal, 2004
Ellen Spijkstra Flor di Sumpiña 20x20x65 cm glazed stoneware and copper 2020.jpg|''Flor di Sumpiña'' (20×20×65 cm) exhibí na [[Katedral di sumpiña]], 2020
</gallery>
=== Fotografia ===
<gallery>
Fail:Ellen Spijkstra Mi kacho 1992.jpg|''Mi Kacho'', 1992
Fail:Ellen Spijkstra Curacao Harbor Tour no 1 1998.jpg|''Watercolors, Curaçao Harbor Tour no 1'', 1998
Fail:Ellen Spijkstra Detail of a 275 year old synagoge 2007.jpg|''Detaye di snoa'', 2007
Fail:Ellen Spijkstra Ritual pa union i forsa 2017.jpg|''Ritual pa union i forsa'', 2017
</gallery>
== Link eksterno ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=_K-l1k0aEm4 ''Ellen Spijkstra Rust & Coral''] dor di [[Felix de Rooy]] and Kirk Claes (2013)
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64217976|titulo=Ellen Spijkstra}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://ellenspijkstra.com Wepsait ofisial di Ellen Spijkstra]
* Jan Gulmans, ''Beeldende kunst van Curaçao, Aruba, Bonaire, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten'', LM Publishers (2019), ISBN=978-94-6022-473-7, pag. 80-83
* Jennifer Smit & Felix de Rooy, ''Curaçao Classics'', KIT Publishers (2012), ISBN=978-9460221637, pag. 136-139
* {{Citeer web |url=https://curacao-art.com/artists/spijkstra-ellen |titel=Ellen Spijkstra |werk=Curaçao Art| |bezochtdatum=2023-04-28}}
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_K-l1k0aEm4 |titel=''Rust & Coral''|auteur=Felix de Rooy en Kirk Claes|website=YouTube}}
}}
{{DEFAULTSORT:Spijkstra, Ellen}}
[[Category:Ganador premio Cola Debrot]]
[[Category:Hende]]
[[Category:Arte na Kòrsou]]
2qb6zevvgzxriaqip2tgt6t586axc6o
186215
186150
2026-04-01T21:25:11Z
Caribiana
8320
186215
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{infobox artista| variante = c
| nomber completo = Ellen Francien Spijkstra
| ofishi = arte visual
| educacion = Akademia Minerva
| maestro = Robert van Haren, Yvonne van Gogh, Helen Martina, Evelien Sipkes
}}
'''Ellen Francien Spijkstra''' (☆ [[3 di ougùstùs]] [[1957]] na Hattem, [[Hulanda]]) ta un keramista i fotógrafo hulandes-kurasoleño.
== Bida ==
Spijkstra a studia na Akademia Minerva (1974-1979) na [[Groningen]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.dutchcultureusa.com/event/david-bade-natusha-croes-and-ellen-spijkstra-participate-in-group-exhibition-at-molaa|titel=David Bade, Natusha Croes and Ellen Spijkstra participate in group exhibition at MOLAA|work=DutchCulture USA|datum=2017|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref> Na aña 1980 el a muda pa Kòrsou ku su kasa, [[Eric de Brabander]]. Na 1985-1986, el a sigui un kurso di trahamentu di glas na Rochester Institute of Technology na New York i despues a kompletá su [[maestria]] den arte kerámiko riba materianan teorétiko di trahamentu di klei i glas den forno.<ref name="CA" /> Na Kòrsou e ta kuminsa e tayer pa keramik Girouette i a duna kursonan di keramik te 2012. Inisialmente fotografia tabata solamente un hobby, pero despues di gana un konkurso lokal di fotografia, el a kontinua pa desaroya su talento riba tur dos tereno.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://ellenspijkstra.com/wp-content/uploads/sites/63/2020/07/GLOBAL-LOCAL-Ellen-Spijkstra-Ceramics-and-Photography.pdf |pagina's=24|titel=Global Local - Ellen Spijkstra Ceramics and Photography|auteur=Marjan Unger|uitgever=d’jonge Hond|datum=2008|ISBN=978-90-89100-73-3}}</ref> Na 1991, el a finalisá un kurso di fotografia na New York Institute of Photography.<ref name="CA">{{en}}{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/team/spijkstra-ellen/ |werk=Curaçao Art|titel=Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://ellenspijkstra.com/wp-content/uploads/sites/63/2025/05/C.V.-Ellen-Spijkstra-2025.pdf|titel=Curriculum Vitae Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2026-02-06|formaat=pdf|werk=ellenspijkstra.com|taal=en}}</ref>
Spijkstra a duna les na, entre otro, [[Instituto Buena Bista]] na Kòrsou, Ateliers '89 na [[Aruba]] i Taller Escuela Arte Fuego na [[Caracas]]. Komo "artist in residence" el a traha na Taller Varadero na [[Cuba]] (di shete Biënnale di [[Havana]]), Resen International Ceramic Colony na Resen ([[Nort Macedonia]]) i Shangyu Celadon Modern International Ceramic Center na Shangyu, [[China]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.shangyuceladon.com/en/artist.aspx?id=20|titel=Ellen Spijkstra|work=ShangyuCeladon|bezochtdatum=25 november 2020|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://ellenspijkstra.com/2016/10/03/shangyu-celadon-modern-international-ceramic-art-center/ |titel=Shangyu Celadon Modern International Ceramic Art Center - Ellen Spijkstra |achternaam=Anonymous |datum=2016-10-03 |bezochtdatum=2026-02-06 |werk=ellenspijkstra.com |taal=en}}</ref>
E ta miembro di e "Académie Internationale de la Céramique", establesé na [[Ginebra]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.aic-iac.org/member/ellen-spijkstra |titel=Ellen Spijkstra |werk=Académie Internationale de la Céramique |bezochtdatum=2020-11-04|taal=en}}</ref>
== Obra ==
Gran parti di Spijkstra su inspirashon ta basá riba naturalesa di Kòrsou. E proseso di [[Erosion|eroshon]] i dekaí, kombiná ku interakshon rítmiko di struktura i forma, ta elementonan esensial di su lenguahe visual.<ref name="arte">{{Citeer boek |titel=ARTE : Dutch Caribbean art = beeldende kunst van de Nederlandse Antillen en Aruba |achternaam=Martis |voornaam=Adi |werk=Internet Archive |url=http://archive.org/details/artedutchcaribbe0000mart |uitgever=Amsterdam : Koninklijk Instituut voor de Tropen |datum=2001 |isbn=978-90-6832-514-0 |pagina's=98-99}}</ref> Su temanan prinsipal ta [[tera]] i [[awa]], bida i dekadensia.<ref name=":0" />
Den e portrèt ''Watercolors'', e movemento rítmiko di laman i tanker ta vlui den otro. E struktura di e superfisie ta ekspresá kasi komo un fenómeno pitoresko.<ref name="arte" /> E ta kombina su keramik ku fragmentonan di baranka i koral i ta integrá portrètnan di koral den su obranan di keramik.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://curacaotogo.com/ellen-spijkstra|titel=Ellen Spijkstra|bezochtdatum=2023-04-28|werk=CuraçaoToGo|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043435/https://curacaotogo.com/ellen-spijkstra/|archiefdatum=19 februari 2021|dodeurl=ja |taal=en}}</ref> E ta traha obranan di keramik den diferente grandura, di chikito te monumental i ta produsi esakinan preferibelmente den seri.
== Publikashon ==
* ''Global Local: Ellen Spijkstra Ceramics and Photography.'' Harderwijk: d'jonge Hond, 2008, [[International Standard Book Number|ISBN]] 978-90-89100-73-3.
== Exposishon solista ==
* 2019 Ellen Spijkstra - An artistic journey, [[Museo di Kòrsou]], [[Kòrsou]]<ref>{{en||{{Citeer web|url=https://hetcuracaosch.museum/ellen-spijkstra-an-artistic-journey|work=Het Curaçaosch Museum|titel=Ellen Spijkstra - An Artistic Journey|date=2019}}</ref>
* 2015/18 Open atelierroute, Studio Girouette, Kòrsou<ref>{{en}}{{Citeer web|url=http://curacao-art.com/events/open-atelier-route-2018|titel=Open Atelier Route 2018|werk=Curaçao Art|archiefdatum=19 februari 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043439/https://use.fontawesome.com/releases/v5.3.1/css/v4-shims.css?ver=5.6.1|dodeurl=ja}}</ref>
* 2013 Oud en Nieuw, Avila Beach Hotel, Kòrsou<ref>{{Citeer web|url=http://curacao-art.com/events/ellen-spijkstra-exhibits-oud-en-nieuw|titel=Ellen Spijkstra exhibits 'Oud en Nieuw' (Old and New)|werk=Curaçao Art}}</ref>
* 2009 Ellen Spijkstra, Photography and Ceramics, Galerie Taptoe, [[Brusela]]<ref>{{fr}}{{Citeer web|url=https://www.spectable.com/nouvelle-galerie-exposition-artistes/46239|titel=Nouvelle galerie d'exposition d'artistes|werk=spectable.com|datum=2008}}</ref>
* 2008 Global Local, Galeria Bloemhof, Kòrsou<ref>{{Citeer web|url=http://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2008/11/boekpresentatie-en-expositie-van-ellen.html|titel=Boekpresentatie en expositie van Ellen Spijkstra in Landhuis Bloemhof|werk=De Achterkant van Curaçao|auteur=[[Dick Drayer]]|datum=2008-11-02|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2008 Photo imagen, Embahada di [[Fransia]], [[Republika Dominikano|Santo Domingo]]<ref>{{es}}{{Citeer web|url=https://www.photoimagen.com.do/wp-content/uploads/2018/06/photoimagen-2008-catalogo.pdf|titel=Ellen Spijkstra y su photografía portuaria|werk=Photo Imagen, pag. 44-45|auteur=Marianne de Tolentino|datum=2008|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2008 Kleurgamma Downtown, [[Amsterdam]]<ref>{{Citeer web|url=http://deachterkantvancuracao.blogspot.com/2008/09/global-local-van-ellen-spijkstra.html|titel=‘Global Local’ van Ellen Spijkstra aangeboden op het Antillenhuis|werk=De Achterkant van Curaçao|auteur=[[Dick Drayer]]|datum=2008-09-02|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2006 Ellen Spijkstra, Galerie Blow-up, Amsterdam
* 2005 Baranka Kòrsou, Galeria Alma Blou, Kòrsou
* 2004 Waterwerk, Museo Marítimo, Amsterdam<ref>{{Citeer web|url=https://www.zeilen.nl/nieuws/bonte_verzameling_scheepshuiden_in_het_scheepvaartmuseum|titel=Bonte verzameling scheepshuiden in het Scheepvaartmuseum|werk=Zeilen|auteur=Michael|datum=2004-12-17|bezochtdatum=2023-04-28|archiefdatum=19 februari 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210219043435/https://www.zeilen.nl/nieuws/bonte_verzameling_scheepshuiden_in_het_scheepvaartmuseum/|dodeurl=ja}}</ref>
* 2003 Passage of Time, Art Studio Insight, [[Aruba]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.steffenmaas.nl/drukwerk/item/insight_gallery_aruba|titel=Passage of Time, Ellen Spijkstra|werk=Insight Gallery, Aruba|datum=2003|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2000 Curaçao Harbor Tour, Museo Maritimo Kòrsou
* 1993 Premio di di dos lustro, Museo di Kòrsou
* 1989 Ellen Spijkstra, Taller Escuela Arte Fuego, [[Caracas]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.aic-iac.org/wp-content/uploads/article-in-local-Curacao-newspaper-NAPA-2016.pdf|titel=Op de stoel van... Ellen Spijkstra|werk=www.aic-iac.org |datum=26 november 2016|bezochtdatum=2023-04-28|auteur=Nicole Pieternella}}</ref>
* 1988 Ceramic sculptures and photographs, Museo di Kòrsou
== Premio ==
* 2023 [[Premio Cola Debrot]] pa su kontribushon na arte na [[Kòrsou]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/cola-debro-award-goes-to-ellen-spijkstra/|titel=Cola Debro Award goes to Ellen Spijkstra|werk=Curaçao Chronicle|datum=2023-04-26|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2015 Menshon di honor, Gyeonggi International Ceramic Biennale, [[Sur Korea]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/news/ellen-spijkstra-in-korea|work=Curaçao Art|titel=Ellen Spijkstra in Korea|datum=24 april 2015|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/11191-spijkstra-in-zuid-korea|titel=Spijkstra in Zuid-Korea|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-05-27|bezochdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2014 Best Work of Art Tile, Elit-Tile 2014/2015, Premio Fundación Susana de Moya, [[Republika Dominikano]]<ref>{{es}}{{Citeer web|url=https://silo.tips/download/elit-tile-2014-15-quinta-trienal-mundial-del-tile-ceramico-laudo-del-jurado-a-la|titel=2014/15 Quinta Trienal Mundial del Tile Ceramico laudo del jurado a las piezas internacionales|werk=Silo.tips|datum=15 september 2016 |auteur=Eduardo Alcaraz|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 2000 Award final selection, Sixth Taiwan Golden Ceramics Awards Exhibition; the opening exhibition of the new Taipei County Yingko Ceramic Museum, [[Taiwan]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.taiwanheute.tw/print.php?post=107510&unit=387|titel=Traum und Wirklichkeit|werk=T@iwan Heute|datum=2001-07-01|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 1999 Menshon di honor Arte '99, Kòrsou<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.artprice.com/artist/187464/ellen-spijkstra/biography|titel=Biography of Ellen Spijkstra|werk=Art Price|bezochtdatum=2023-04-28}}</ref>
* 1993 Premio di e lustro di Museo di Kòrsou, Kòrsou
* 1990 Award of Merit, konkurso internashonal di fotografia 'Romance', New York Institute of Photography, [[New York City|New York]]<ref name="UH" />
* 1989 Di tres premio, konkurso internashonal di fotografia 'Architecture', New York Institute of Photography, New York<ref name="UH">{{es}}{{Citeer web|url=http://www.uh.cu/sites/default/files/public/adjuntos/islas_del_caribe_naturaleza-arte-sociedad-web_0.pdf|titel=Islas del Caribe: Naturaleza-arte-sociedad, pag. 317-318|uitgever=Facultad de Artes y Letras, Universidad de La Habana|auteur=Yolanda Wood|ISBN=978-959-7211-14-3|datum=2012|bezochtdatum=2023-04-28|archiefdatum=8 december 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201208144852/http://www.uh.cu/sites/default/files/public/adjuntos/islas_del_caribe_naturaleza-arte-sociedad-web_0.pdf|dodeurl=ja}}</ref>
* 1985 Best of category, The Strong Art Show & Sell, Rochester ([[New York]])
* 1985 Promé premio, konkurso di fotografia Inner wheel, Kòrsou
== Galeria ==
=== Keramik ===
<gallery>
Ellen Spijkstra Totem of Confusions 60x30x220 cm earthenware, underglaze and oxides 2000.jpg|''Totem of Confusions'' (60×30×220 cm), obra di klei pa e di shete Biënnale di Havana, 2000
Ellen Spijkstra Frozen Turmoil 20x18x30 cm marbled earthenware, fossil coral and steel 2004.jpg|''Frozen Turmoil'' (20×18×30 cm), obra di klei, koral fosilisá i stal, 2004
Ellen Spijkstra Presenting the Stone V 20x20x30 cm glazed earthenware, porcelain, fossil limestone, coral stone and steel 2004.jpg|''Presenting the Stone V'' (20×20×30 cm), obra di klei, porselana, piedra fosilisá, piedra di koral i stal, 2004
Ellen Spijkstra Flor di Sumpiña 20x20x65 cm glazed stoneware and copper 2020.jpg|''Flor di Sumpiña'' (20×20×65 cm) exhibí na [[Katedral di sumpiña]], 2020
</gallery>
=== Fotografia ===
<gallery>
Fail:Ellen Spijkstra Mi kacho 1992.jpg|''Mi Kacho'', 1992
Fail:Ellen Spijkstra Curacao Harbor Tour no 1 1998.jpg|''Watercolors, Curaçao Harbor Tour no 1'', 1998
Fail:Ellen Spijkstra Detail of a 275 year old synagoge 2007.jpg|''Detaye di snoa'', 2007
Fail:Ellen Spijkstra Ritual pa union i forsa 2017.jpg|''Ritual pa union i forsa'', 2017
</gallery>
== Link eksterno ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=_K-l1k0aEm4 ''Ellen Spijkstra Rust & Coral''] dor di [[Felix de Rooy]] and Kirk Claes (2013)
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64217976|titulo=Ellen Spijkstra}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://ellenspijkstra.com Wepsait ofisial di Ellen Spijkstra]
* Jan Gulmans, ''Beeldende kunst van Curaçao, Aruba, Bonaire, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten'', LM Publishers (2019), ISBN=978-94-6022-473-7, pag. 80-83
* Jennifer Smit & Felix de Rooy, ''Curaçao Classics'', KIT Publishers (2012), ISBN=978-9460221637, pag. 136-139
* {{Citeer web |url=https://curacao-art.com/artists/spijkstra-ellen |titel=Ellen Spijkstra |werk=Curaçao Art| |bezochtdatum=2023-04-28}}
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_K-l1k0aEm4 |titel=''Rust & Coral''|auteur=Felix de Rooy en Kirk Claes|website=YouTube}}
}}
{{DEFAULTSORT:Spijkstra, Ellen}}
[[Category:Ganador premio Cola Debrot]]
[[Category:Hende]]
[[Category:Arte na Kòrsou]]
j1jcllmm2ast5qoclv10e8qigji3bp2
Yerba di Caña
0
9588
186146
183043
2026-04-01T14:01:19Z
Kallmemel
14000
/* Ecologia */ wikilink
186146
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Taxobox
| tipo = mata
| reino = [[Matanan|Plantae]]
| division = [[Tracheophyta]]
| clase = [[Spermatopsida]]
| orden = [[Alismatales]]
| famia = [[Hydrocharitaceae]]
| genero = [[Thalassia]]
| c-nomber = ''Thalassia testudinum''
| autor = Banks & Sol. ex K.D.Koenig
}}
'''Yerba di caña''' (''Thalassia testudinum''), comunmente conoci na [[ingles]] como ''turtlegrass'', ta un especie di [[yerba di lama]], tipo marino di e [[Género (biologia)|genero]] Thalassia.<ref>M.D. Guiry et G.M. Guiry, « Thalassia testudinum Banks ex König 1805: 96.</ref> Den [[Laman Karibe|Lama Caribe]] y e Golfo di Mexico e ta forma veld o cunucunan di yerba na luganan cu tin hopi santo, ta lebelebe y no hundo (awa seco). E cunucunan aki ta importante como habitat y luga pa come pa entre otro tortuga y pisca.[[File:Distribucion de Thalassia testudinum derivate 2013 000.jpg|thumb|310px|Distribucion di ''Thalassia testudinum''.]]
== Taxonomia ==
E especie a wordo describi científicamente na 1805 pa e naturalista Britanico Joseph Banks den 'Annals of Botany', volumen 2 y publica pa e naturalista Aleman Karl Dietrich Eberhard König.<ref>Diferente autor, entre cual Joseph Banks, Annals of Botany, vol. 2, London, Karl Dietrich Eberhard König y John Sims, 1805, 600 p.</ref>
== Distribucion ==
E especie tin un area di distribucion amplio den henter Lama Caribe; cubriendo Golfo di Mexico, [[Florida|estado di Florida]] y e islanan di [[Bermuda]], costanan di Centro America, en particular [[Belize]], [[Bahamas]] y otro islanan Caribense te e costanan Caribense di Sur America den [[Colombia]] y [[Venezuela]] y riba e [[Islanan ABC]].
== Descripcion ==
Yerba di caña ta un mata tropical tipo perenial. E ta consisti di un rizoma largo, cu ta saca nudonan na algun punto. For di e nudonan ta sali e blachinan cu punta rondo, cu por alkansa 30 cm di largura y 2 cm di hanchura. E ta saca flor di color blanco-verde, algun biaha cu rasgo di color rosa sigui pa sacamento di semiya.<ref>{{citeer web |url=http://species-identification.org/species.php?species_group=caribbean_diving_guide&id=477 |titel=Turtle-grass (''Thalassia testudinum'') |werk=Interactive Guide to Caribbean Diving |uitgever=Marine Species Identification Portal |bezochtdatum=2023-07-25}}</ref>
== Ecologia ==
''Thalassia testudinum'' y otro yerbanan di lama ta forma un di e ecosistemanan mas importante na mundo. E yerba di lama ta cuminda y luga di sconde pa un cantidad di bestia marino, incluyendo [[Sòldachi|soldachi]], algae y otro insectonan marino.<ref name=Smithsonian>{{citeer web |url=http://www.sms.si.edu/irlspec/Thalas_testud.htm | titel = ''Thalassia testudinum'' (Turtle grass) |auteur=Dineen, J. |datum=2001-07-25|uitgever=Smithsonian Marine Station at Fort Pierce |bezochtdatum=2023-07-25}}</ref> E cunucu berde di yerba di lama ta yuda filtra awa, wanta carbono<ref>[https://web.archive.org/web/20230725083307/https://dnmaruba.org/pa/pradonan-di-yerba-di-lama-manera-e-yerba-di-cana-ta-di-importancia-pa-nos-ecosistema/ Pradonan di yerba di lama manera e yerba di cana ta di importancia pa nos ecosistema], DNM (2023)</ref>, stabilisa e substrato y reduci [[erosion]], por ehempel dor di su efecto controlado riba e olanan na costa, particularmente durante temporada di [[horcan]].<ref>[https://nl.chm-cbd.net/sites/nl/files/2021-06/Student%20essays%20on%20economic%20values%20of%20nature%20of%20Bonaire.pdf Student essays on economic values of nature of Bonaire], Pieter van Beukering &
Esther Wolfs, IMV (11 di december 2012)</ref> Na [[Aruba]] e especie ta clasifica como un di e matanan protehi pa ley.<ref>''Landsbesluit bescherming inheemse flora en fauna op Aruba'', AB 2017 nr. 48 (8 augustus 2017)</ref> Den [[Lac]] na [[Boneiru|Boneiro]] e veld di yerba marino ta wordo protehi como luga unda e tortuga ta bin pa come.<ref>[https://web.archive.org/web/20230812105607/https://antilliaansdagblad.com/bonaire/28107-wees-zuinig-op-het-zeegras Wees zuinig op het zeegras], [[Antilliaans Dagblad]] (11 di augustus 2023)</ref>
<gallery widths="190" heights="190">
Thalassia testudinum (turtle grass) (South Pigeon Creek estuary, San Salvador Island, Bahamas) 1 (15858492830).jpg|Veld di ''Thalassia testudinum'' na Isla di San Salvador, [[Bahamas]].
Pradera de Thalassia testudinum.jpg|Desperdicio di e mata morto na e playa El Manglillo, [[isla di Margarita]], [[Venezuela]].
Lobatus gigas 2.jpg|[[Calco]] den yerba di caña
</gallery>
== Mira tambe ==
* [[Matanan protehi na Aruba]]
== Link externo ==
* [http://www.algaebase.org/search/species/detail/?species_id=21549 Algaebase: ''Thalassia testudinum'' Banks ex König]
* [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Thalassia+testudinum Biodiversity Heritage Library (BHL): Bibliography for ''Thalassia testudinum'' by Page]
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=55497&lvl=0 National Center for Biotechnology Information (NCBI): ''Thalassia testudinum'' Taxonomy ID: 55497]
* [http://www.iucnredlist.org/details/173346/0 The IUCN red list of threatened species: ''Thalassia testudinum'']
* [http://species-identification.org/species.php?species_group=caribbean_diving_guide&id=477 Mairne Species Identification Portal: Turtle-grass (''Thalassia testudinum'')]
* [http://www.tropicos.org/Name/16100047 Tropicos: ''Thalassia testudinum'' Banks & Sol. ex K.D. Koenig]
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =150943996|titulo=Thalassia testudinum}}
{{References}}
;Video
* [http://www.youtube.com/watch?v=kzWPEi7QMjI Youtube: Seagrass bed, San Salvador, Bahamas]
}}
[[Category:Flora]]
7o8j2dan8tt4c0d81uo70box36386vx
Laguna
0
9821
186141
130630
2026-04-01T13:58:55Z
Kallmemel
14000
wikilink
186141
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Un '''laguna''' ta un curpa di awa salo poco hundo cu ta parcialmente separa di e laman. Usualmente tin algun tipo di barera cu ta separa y protege e laguna. E por ta un playa di piedra of stenchi, dam di santu, peninsula di barera, [[istmo]] of un [[Ref di koral|rif di coral]] cu ta rondona un atol. Un atol ta un [[isla]] oceanico formá pa un [[volkan|volcan]].
Laguna ta referi tanto na lagunanan na costa como lagunanan den atol, forma pa e crecemento di rifnan di coral riba islanan central cu ta suheto na un [[erosion]] lento.
== Galeria ==
<gallery widths="175">
Blaketown.jpg|Blaketown Lagoon, [[Nueva Zelandia]]: e ta conecta cu laman.
Kara-Bogaz Gol from space, September 1995.jpg|Kara-Bogas-Gol na [[Turkmenistan]]
Fangataufa.JPG|Fangataufa ta un atol den [[Oséano Pasífiko|Oceano Pacifico]]
File:Blue Lagoon.JPG|Isla Blue Lagoon na [[Bahamas]]
</gallery>
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180561067|titulo=Lagoon}}
{{References}}
}}
[[Category:Geografia]]
0y0ga9db10rxim20dl5n90xy3b9etjw
Malchi:Página Prinsipal IDD/data
10
10088
186195
185792
2026-04-01T17:17:00Z
Kallmemel
14000
186195
wikitext
text/x-wiki
{{{{{1|Multiview}}}
|<!--01-->[[Image:Francis Sling Brionplein Otroanda detail.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--02-->[[Image:Ezelkar met waterton op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7304.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--03-->[[Image:BNA-DIG-MEINERS-0018 - Luchtfoto's 24 - 550201 met KLM - Hooiberg bij aankomst in Aruba c.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--04-->[[Image:Nieuws uit de West, vliegtocht boven St. Eustatius en Saba Weeknummer 48-26 - Open Beelden - 59008.ogv|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--05-->[[Image:Dendroica petechia 2446949099.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--06-->[[Image:KITLV A204 - Snijden van de sisalbladeren op onderneming Mount Pleasant te Curaçao, KITLV 37468.tiff|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--07-->[[Image:Squid colors 2.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--08-->[[Image:Amerikaans legerkamp bij de rafiinaderij van de Lago Oil and Transport Company t, Bestanddeelnr 935-1231.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--09-->[[Image:Reddish egret fishing.png|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--10-->[[Image:Cactussen en agaven op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7365.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--11-->[[Image:Spotted Cleaner Shrimp.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--12-->[[Image:Koeien op de plantage San Juan van Harry Maal op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7549.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--13-->[[Image:Crested caracara perched on a cactus.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--14-->[[Image:Quill dormant vulcano (cropped).jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--15-->[[Image:Venezuelan troupial eating cactus fruit.WebM|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--16-->[[Image:Convair CV-340 PJ-CVC of ALM at Princess Juliana Airport 2.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--17-->[[Image:Snowy egret Bonaire.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--18-->[[Image:Koeien onder een watapana-boom op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7428.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--19-->[[Image:Flamingo Heart.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--20-->[[Image:BNA-DIG-MEINERS-0412 - Seroe Colorado, Lago Colony - Rodgers Beach, surfboard race 800810 c.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--21-->[[Image:Rinus de Graaff, Cas di Torto, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-117, Archivo Nacional Aruba.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--22-->[[Image:Aad Stolwijk, Montana; Shaba; Tanki Flip; Ponton; Tanki Lender; Tanki Leendert; Matadera; Washington; Bubali, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-555-10, Archivo Nacional Aruba.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--23-->[[Image:Offshore Accommodation Rig Safe Concordia Curacao Jan 2018 8915.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--24-->[[Image:Nicolaas Store 16.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--25-->[[Image:Window - Hotel Colombia.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--26-->[[Image:Hato Caves Curacao 0140.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--27-->[[Image:Ellen Spijkstra Curacao Harbor Tour no 1 1998.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--28-->[[Image:BNA-DIG-MEINERS-0132 - Landschap - Bringa Mosa, zoetwaterbeekje 640700 c.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--29-->[[Image:Old Slave Hut, Bonaire (2).jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--30-->[[Image:Hibiscus rosa-sinensis 'Bonaire Wind' Flower.JPG|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
|<!--31-->[[Image:Longnose batfish.jpg|450x450px|{{Página Prinsipal IDD - descripcion}}]]
}}<noinclude>
{{documentation}}
[[Kategoria:Wikipedia templates|IDD]]
</noinclude>
ntk6s1imo0ke7lz8v7n8jkfb399jpqw
Malchi:Página Prinsipal IDD - descripcion/data
10
10089
186196
185797
2026-04-01T17:19:51Z
Kallmemel
14000
186196
wikitext
text/x-wiki
{{#Switch: {{{{#If: {{{next|}}}|NEXT|}}LOCALDAY}}
|<!--01-->1={{Potd description|1=''Street art'' dor di artista visual, Francis Sling (1979) na [[Plasa Brion|Brionplein]] den [[Otrobanda]] ([[Kòrsou]]) |2=pap|3=2024|4=11|5=01}}
|<!--02-->2={{Potd description|1=Garoshi di buriku ku barí di awa na [[Kòrsou]] ([[1947]])|2=pap|3=2024|4=11|5=02}}
|<!--03-->3={{Potd description|1=Bista di [[Hooiberg]] for di avion di [[KLM West-Indisch Bedrijf|KLM]] ([[1955]])|2=pap|3=2024|4=11|5=03}}
|<!--04-->4={{Potd description|1=Bista aereo di islanan [[Sint Eustatius]] y [[Saba]], incluyendo e capital principal di Saba, [[The Bottom]] (1948)|2=pap|3=2024|4=11|5=04}}
|<!--05-->5={{Potd description|1=Parha di misa (''Setophaga petechia'') na [[Washington Slagbaai National Park]], [[Labra]], [[Boneiru|Boneiro]] ([[2008]])|2=pap|3=2024|4=11|5=05}}
|<!--06-->6={{Potd description|1=Cortamento di blachinan di [[Cucuisa|sisal]] na plantashi di Mount Pleasant na [[Kòrsou|Corsou]] (circa [[1920]]) |2=pap|3=2024|4=11|5=06}}
|<!--07-->7={{Potd description|1=Zeekat bulado (''Sepioteuthis sepioidea'') na Bari Reef, [[Boneiru|Boneiro]] ([[2006]])|2=pap|3=2024|4=11|5=07}}
|<!--08-->8={{Potd description|1=Campamento di ehercito Mericano na refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago Oil and Transport Company]] na [[San Nicolas]] ([[1940]]-[[1945]]) |2=pap|3=2024|4=11|5=08}}
|<!--09-->9={{Potd description|1=Garsa Cora (''Egretta rufescens'') riba un palo morto di mangel den cercania di Lac Cai na [[Boneiru|Boneiro]] ([[2013]]) |2=pap|3=2024|4=11|5=09}}
|<!--10-->10={{Potd description|1=[[Trankera]] na [[Kòrsou|Corsou]] ([[1947]])|2=pap|3=2024|4=11|5=10}}
|<!--11-->11={{Potd description|1=''Spotted Cleaner Shrimp'' (''Periclimenes yucatanicus'') na Bari Reef, [[Boneiru|Boneiro]] ([[2008]])|2=pap|3=2024|4=11|5=11}}
|<!--12-->12={{Potd description|1=Baca na plantashi San Juan na [[Kòrsou|Corsou]] ([[1947]])|2=pap|3=2024|4=11|5=12}}
|<!--13-->13={{Potd description|1=''Caracara plancus'' riba un cadushi na [[Boneiru|Boneiro]] ([[2015]])|2=pap|3=2024|4=11|5=13}}
|<!--14-->14={{Potd description|1=''The Quill'', e volcan inactivo di [[Sint Eustatius]] ([[2008]])|2=pap|3=2024|4=11|5=14}}
|<!--15-->15={{Potd description|1=[[Trupial]] ta come dader di un [[Stenocereus griseus|cadushi]] na [[Boneiru|Boneiro]] ([[2013]])|2=pap|3=2024|4=11|5=15}}
|<!--16-->16={{Potd description|1=Un avion di [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij]] (ALM) na Aeropuerto Juliana na [[Sint Maarten]] ([[1964]])|2=pap|3=2024|4=11|5=16}}
|<!--17-->17={{Potd description|1=[[Garsa Blanco Chikito|Garza Blanco]] (''Egretta thula'') ta pisca entre mangelnan na [[Boneiru|Boneiro]] ([[2013]])|2=pap|3=2024|4=11|5=17}}
|<!--18-->18={{Potd description|1=Dos baca bao mata di [[Dividivi|watapana]] na [[Kòrsou|Corsou]] ([[1947]])|2=pap|3=2024|4=11|5=18}}
|<!--19-->19={{Potd description|1=Un pareha di chogogo (''Phoenicopterus ruber'') durante nan tirual di par na Gotomeer, [[Boneiru|Boneiro]] ([[2013]]) |2=pap|3=2024|4=11|5=19}}
|<!--20-->20={{Potd description|1=Careda di windsurfing na [[Sero Colorado]], [[Aruba]] ([[1980]])|2=pap|3=2024|4=11|5=20}}
|<!--21-->21={{Potd description|1=[[Cas di Torto|Cas di torto]] na [[Aruba]] ([[1966]])|2=pap|3=2024|4=11|5=21}}
|<!--22-->22={{Potd description|1=Bista aereo na [[Aruba]] di Montana, [[Tanki Flip]], Ponton, [[Tanki Leendert]], Matadera, Washington, y [[Bubali]] ([[1974]])|2=pap|3=2024|4=11|5=22}}
|<!--23-->23={{Potd description|1=Plataforma di akomodashon, ''Concordia'', mara na [[Kòrsou]] ([[2018]])|2=pap|3=2024|4=11|5=23}}
|<!--24-->24={{Potd description|1=Nicolaas Store den B. van der Veen Zeppenveldstraat 27 na [[San Nicolas]], [[Aruba]]|2=pap|3=2024|4=11|5=24}}
|<!--25-->25={{Potd description|1=[[Ex-Hotel Colombia]] den Schoolstraat 2 na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]|2=pap|3=2024|4=11|5=25}}
|<!--26-->26={{Potd description|1=Kuebanan di Hato na [[Kòrsou]]|2=pap|3=2024|4=11|5=26}}
|<!--27-->27={{Potd description|1=''Watercolors'' dor di [[Ellen Spijkstra]] ([[1998]])|2=pap|3=2024|4=11|5=27}}
|<!--28-->28={{Potd description|1=Paisahe di un rooi cu awa dushi na [[Bringamosa]], Aruba (july [[1964]]). |2=pap|3=2024|4=11|5=28}}
|<!--29-->29={{Potd description|1=Kasnan bieu di katibu na [[Boneiru]]|2=pap|3=2024|4=10|5=29}}
|<!--30-->30={{Potd description|1=''Hibiscus rosa-sinensis'' ([[Boneiru]])|2=pap|3=2024|4=10|5=30}}
|<!--31-->31={{Potd description|1= Un [[Ogcocephalus corniger]] nuebe meter bou di awa na ref Bari ([[Boneiru]]) |2=pap|3=2024|4=10|5=31}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
[[Kategoria:Wikipedia templates|IDD]]
</noinclude>
g7zoiurmdualc3gx2i63l1zze19a66p
Lac
0
10332
186149
183743
2026-04-01T14:04:08Z
Kallmemel
14000
wikilink
186149
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox area protehi
| variante=c
| pais = {{NLD}}
| teritorio_adm = {{BON}}
}}
'''Lac''' ([[hulandes]]: ''Lac Baai'') ta situá na kosta sur-ost di e isla [[Boneiru]] den [[Hulanda Karibense]]. E [[laguna]] natural poko hundu, di 700 hektar, ta separá di laman pa [[Ref di koral|refnan]] i ta kontené veltnan di [[Yerba di Caña|yerba di kaña]], mas o menos 100 hektar di mondi di mangel i un waf chikitu pa piskadó.<ref name="birdlife"> {{citeer web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/lac-bay-bonaire-iba-bonaire-sint-eustatius-and-saba-(to-netherlands) |titel=Lac Bay|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|bezochtdatum=2024-02-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211205114609/http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/lac-bay-bonaire-iba-bonaire-sint-eustatius-and-saba-(to-netherlands)|archiefdatum=2021-12-05}}</ref> Lac ta asigná komo área protehá, área "Ramsar" i ''[[Important Bird Area]]'' (IBA). Den [[Karibe Hulandes]], e ta e área ku mayó rikesa di biodiversidat.<ref name="Lac">{{Citeer web|url=https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksprojecten-LNV/Expertisegebieden/kennisonline/Natuur-en-recreatie-Draagkracht-van-Lac-Bay-Bonaire-fase-2.htm|titel=Natuur en recreatie: Draagkracht van Lac Bay Bonaire (fase 2)|datum= |bezochtdatum=2024-02-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201030025520/https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksprojecten-LNV/Expertisegebieden/kennisonline/Natuur-en-recreatie-Draagkracht-van-Lac-Bay-Bonaire-fase-2.htm|archiefdatum=2020-10-30|dodeurl=nee}}</ref>
Riba e kosta sur di e laguna tin e playa di Sorobon; dor di su awa poko hundu, Sorobon ta konosí komo un di e mihó lugánan di [[windsurf]] na mundu. Lac tambe ta wòrdu klasifiká tur aña den e kompetensia internashonal di windsurf konosí komo PWA-Worldtour.<ref>{{Citeer web|url=https://www.beautiful-bonaire.nl/activiteiten/windsurfen.php|titel=Windsurfen op Bonaire|datum= |bezochtdatum=2024-02-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200813061742/https://www.beautiful-bonaire.nl/activiteiten/windsurfen.php|archiefdatum=2020-08-13|dodeurl=nee}}</ref>
== Naturalesa ==
Pa motibu di e diversidat altu di su habitatnan, Lac tin hopi espesie, inkluyendo espesie protehá internashonalmente, manera [[ref di koral|koral]], tortuga di laman, entre otro e tortuga di laman bèrdè (''Chelonia mydas''), [[calco|karkó]] (''Lobatus gigas''), chogogo (''Phoenicopterus ruber'') i gutu pretu (''Scarus guacamaia''), pero tambe yerba di laman i mangel.<ref name="Lac"/><ref>{{Citeer web|url=https://bonaire.nu/2018/08/03/resultaten-onderzoek-lac-baai-naar-de-invloed-van-zeeschildpadden-op-de-zeegrasbedden/|titel=Resultaten onderzoek Lac Baai naar de invloed van zeeschildpadden op de zeegrasbedden|werk=Bonaire.nu|datum=2018-08-03|bezochtdatum=2024-02-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201025014759/https://bonaire.nu/2018/08/03/resultaten-onderzoek-lac-baai-naar-de-invloed-van-zeeschildpadden-op-de-zeegrasbedden/|archiefdatum=2020-10-25|dodeurl=nee}}</ref> E mangelnan ta protehá e kosta di [[Erosion|eroshon]] i ta proveé lugánan di krio pa parha i piská. E área ta sirbi pues komo kriadero vital pa piská di koral i área di forahe pa paranan migratorio i di awa.
Den e laguna, BirdLife International a identifiká un área di 2.076 hektar komo un zona importante pa paranan (IBA), pasobra e ta sostené e poblashon di espesie di paranan menasá òf ku presensia limitá, entre otro e [[barbacoa|paloma di mondi]] òf warbacoa (''Patagioenas corensis''), [[lora]] i chonchorogai (''Elaenia martinica''). Den pasado, el a sostené e brui di e garsa barika blanku (''Egretta tricolor''), [[Garsa Cora|garsa kòrá]] (''Egretta rufescens'') i [[Garsa Blanco Chikito|garsa blanku chikí]] (''Egretta thula'') i probablemente tambe e brui di e krabèchi korona hel (''Nyctanassa violacea''). IBA tambe ta sirbi komo un lugá di drumi pa e makuaku (''Fregata magnificens'') i komo un área di kuminda pa e paranan migratorio i di awa.<ref name="birdlife"/>
E maneho di e área ta den man di e [[Bonaire National Marine Park]].
<gallery widths=190 heights=190>
Snorkeling Lac Bay, Bonaire (12841798505).jpg|Snorkelmentu den Lac.
Cassiopea frondosa (upside down) in the shallowest of tide pools by Lac Bay - Bonaire - Leeward Antilles - 17 April 2010.jpg|Kwal bolteá (''Cassiopea frondosa'') den awa poko hundu.
Snorkeling Lac Bay, Bonaire (12842178804).jpg|Snorkelmentu den Lac.
Lac Windsurfers (7157710029).jpg|Praktikando windsurf na Lac
Ultimate windsurfing hangout Jibe City (Bonaire 2014) (15545292217).jpg
Playa de Sorobon.jpg|Playa di Sorobon
</gallery>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65723181|titulo=Lac Baai}}
{{References}}
}}
[[Category:Boneiru]]
[[Category:Naturalesa]]
[[Kategoria:Important Bird Area]]
kuxxkuz7ak4ftsqxldo01d1zyf4axjv
Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Kòrsou
2
11116
186157
181053
2026-04-01T15:15:44Z
Caribiana
8320
186157
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di Waaigat i Scharloo. Riba e seru ta para un estatua di La Birgen Maria i e studio di TeleCuraçao, i tambe residensianan i ofisinanan prominente na e isla, manera e F.D. Cas di Roosevelt y Cas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobierno di Antiyas Hulandes na e consuladonan Mericano y Venezolano, respectivamente.[[seru
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
j18i5i3yjpahxadhnp7t3hp15xwmaxs
186158
186157
2026-04-01T15:20:20Z
Caribiana
8320
186158
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria i e studio di [[Telecuracao]], i tambe residensia i ofisinanan prominente na e isla, manera e Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
n4s79q5xnuo11590w6bzgkr0q1qxoo4
186159
186158
2026-04-01T15:26:22Z
Caribiana
8320
186159
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], i ta pertenese na e region di [[Brievengat]].
E área ta situá serka di Brievengat i hopi bia ta wòrdu asosiá ku e sitio históriko di Arrarat Manor.
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria i e studio di [[Telecuracao]], i tambe residensia i ofisinanan prominente na e isla, manera e Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
afvey4okpoummjewkpgm88ry0exemwf
186160
186159
2026-04-01T15:28:51Z
Caribiana
8320
186160
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat.
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria i e studio di [[Telecuracao]], i tambe residensia i ofisinanan prominente na e isla, manera e Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
irsclfrqol48j7y33s6wb0w8i9t6udz
186161
186160
2026-04-01T15:30:45Z
Caribiana
8320
186161
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat.
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria i e stashon di televishon di [[Telecuracao]], i tambe residensia i ofisinanan prominente na e isla, manera e Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
flt6bo5gxlriout2bc7lqrpn27j8g26
186162
186161
2026-04-01T15:37:27Z
Caribiana
8320
186162
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat.
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubika aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
kivhz2jqfhc3sx9r95vd5matddd9gv3
186165
186162
2026-04-01T16:05:56Z
Caribiana
8320
186165
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat. Landhuis Arrarat ta (parcialmente) usa como oficina pa Tax Advisory Firm Loyens & Loeff (ala oriental) y Registro di Grond di Curaçao (ala west).
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubika aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Kamindanan konosí na Seru di Ararat ta
* Presidente Rómulo Betancourt Bulevar
* Gorsiraweg?
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
dw0q1p2vplf2yr367a7llhkl7pzy8xs
186166
186165
2026-04-01T16:15:04Z
Caribiana
8320
186166
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, ku ta (parsialmente) den uso komo sede di Kadaster Korsou?
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso na [[Koningin Julianabrug]].
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
sugm1p8rgi30jp1noozsa5akrao3utj
186167
186166
2026-04-01T16:15:29Z
Caribiana
8320
186167
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[sero|seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, ku ta (parsialmente) den uso komo sede di Kadaster Korsou?
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]].
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
d2s0dahiwh4gamlwpm5lkz9qbweka8v
186168
186167
2026-04-01T16:15:49Z
Caribiana
8320
186168
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, ku ta (parsialmente) den uso komo sede di Kadaster Korsou?
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]].
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
95r85itbnj8p4ltkf380etcfqgeut8u
186174
186168
2026-04-01T16:28:18Z
Caribiana
8320
186174
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, kual ta (parsialmente) den uso komo sede di e servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers]</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]].
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
mqky339xcp4zx6xqmxuzrmk1u44yirh
186175
186174
2026-04-01T16:30:01Z
Caribiana
8320
186175
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, kual ta (parsialmente) den uso komo sede di e servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]]. E área ta ademas popular pa hiking, hopi biaha ta konektá a traves di kamindanan di piedra den serkania pa Seru Sablika i Fort Nassau.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
g02dxs4mcz99qpk0wk9cohwmqcpjeu5
186176
186175
2026-04-01T16:31:40Z
Caribiana
8320
186176
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, kual ta (parsialmente) den uso komo sede di e servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]]. E área ta ademas popular pa hiking, hopi biaha ta konektá a traves di kamindanan di piedra den serkania pa Seru Sablika i Fort Nassau.
{{Appendix|2=
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
lkbupoytab5vjpr60gvni3u10twvoa6
186177
186176
2026-04-01T16:33:40Z
Caribiana
8320
186177
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, kual ta (parsialmente) den uso komo sede di e servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]]. E área ta ademas popular pa hiking, hopi biaha ta konektá a traves di kamindanan di piedra den serkania pa Seru Sablika i Fort Nassau.
{{Appendix|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
dzbwj1hu5377fsvwo2mqfjo22e9anj0
186178
186177
2026-04-01T16:34:35Z
Caribiana
8320
186178
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E área ta situá serka di [[Brievengat]]. E ta wòrdu asosiá hopi biaha ku e sitio históriko di lanthùis Ararat, kual ta (parsialmente) den uso komo sede di e servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]]. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, i e stashon di televishon di [[Telecuracao]]. Tambe residensia i ofisinanan prominente riba e isla ta ubiká aki, manera Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolivar, ambos regalo di gobièrnu [[Antias Hulandes|antiano]] na e konsuladonan merikano i venezolano, respektivamente.
Konosí na Seru di Ararat ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar ku ta un di e kamindanan di akseso pa [[Koningin Julianabrug]]. E área ta ademas popular pa hiking, hopi biaha ta konektá a traves di kamindanan di piedra den serkania pa Seru Sablika i Fort Nassau.
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
q83gn4p0ujbmpagi6johpcunm0dwnte
186183
186178
2026-04-01T16:53:57Z
Caribiana
8320
186183
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, ku ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e instalashonnan di stashon di televishon di [[Telecuracao]] ta situá riba e seru.
Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente.
Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla.
Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]].
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
d7nvveofw9emu2m41pggwjb0vd0l8en
186187
186183
2026-04-01T16:59:06Z
Caribiana
8320
186187
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
[[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]]
* https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf
---------------------
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, ku ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e instalashonnan di e stashon di televishon [[Telecuracao]] ta situá riba e seru.
Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente.
Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla.
Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]].
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[:Kategoria:Seru na Kòrsou]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Jan Thiel
}}
'''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5]
== Historia ==
Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4]
== Salt Lake ==
E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9]
== Jan Thielbaai i Hotèlnan ==
Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki.
E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Groot Kwartier
}}
'''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3]
== Historia ==
Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5]
Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9]
en.wiki
landhuis Groot Kwartier -> foto?
{{Appendix}}
---------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Bandariba
}}
'''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6 Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3]
Historia
Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10]
Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6 Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12]
Oostpunt
E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14]
E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16]
en.wiki
-------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona i bario
| alias = Skaló
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 =
| caption1 =
| image2 =
| caption2 =
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Distrito
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Scharloo''' of '''Skálo''' ta un zona den [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá na e banda panort di [[Waaigat]] i ta ekstende for di [[bahia di Santa Ana]] te Berg Altena. E nòmber Scharloo ta nifiká mas altu. Barionan den Scharloo ta [[Fleur de Marie]], St. Jago, Scharloo Abou i Zwaan. E zona ta konektá ku [[Punda]] dor di [[Koningin Wilhelminabrug]], tambe konosí komo brug di Scharloo.
Scharloo ta situá riba e otro banda di Waaigat, dilanti di Punda i Pietermaai, entre e zgn. Gran Klip i Kleine Klip na St. Annabaai i Berg Altena a surgi komo un barrio di Willemstad.
== Historia ==
E historia di Scharloo ta kuminsá den [[siglo 16|siglo diesseis]]. For di 1634 [[West Indische Compagnie]] a stimula agrikultura na Kòrsou dor di duna [[concesion|konseshon]] di plantashon na agrikultornan hulandes. E kas di Scharloo tabata un di e promé nuebe plantashonnan. Sinembargo, a resultá ku e tereno duru no tabata adekuá pa agrikultura. E agrikultornan a bai otro kaminda i e doño, Pieter Claas Oostdorp, a bende e tereno den 1729 den parcela. 2]
Na 1694 e promé waf a keda establesé na Scharloo i e promé kasnan di palu a keda konstruí banda di awa Waaigat.
Na [[siglo 18|siglo diesocho]], ora e muraya di Punda a bira demasiado chikitu, komersiantenan hudiu riku a bai biba den e suburbionan di Pietermaai i Scharloo, pafó di e murayanan di e siudat. Na Scharloo nan a konstruí kasnan elegante di estilo di Sur-Europa, den kolornan di Antillia. E edifisionan a haña hopi elemento neoklasiko, karakterisá pa dekorashon na e fasadanan i den e kasnan, i den hopi kaso un patio. Na 1819 Punda tabatin 3042 habitante, Otrobanda 3430, Scharloo solamente 703.
For di 1850 e bario a kuminsá desaroyá. Na 1861 e murayanan di e siudat a ser kibra i na 1881 a konstruí un brùg ku a konektá Scharloo ku Pietermaai. 3] Despues di e orkan di 1877, hopi famia hudiu di [[Pietermaai]] a muda pa e luga mas haltu di Scharloo i a konstruí villas riba e banda di [[Waaigat]]. Scharloo pronto a bira e parti mas riku di e siudat. 2]
For di añanan 50 di siglo XX e habitantenan a bai biba den e suburbionan moderno di Willemstad i Scharloo a bira den desaster. E tempu ku a sigui tabata un tempu di pobresa i kriminalidat. Den e añanan 80 e restorashon a kuminsá. Hopi di e kasnan a bira hotèl boutique, otronan ta den uso komo ofisina i ta keda bon mantené. Algun edifisio tin pinturanan mural den e kolornan típiko di Kòrsou; Street Art Skalo (un proyekto di Fundashon Rebiba Skálo Abou), tin komo mishon pa drecha i adorná e barrio i pa mustra talento lokal. Na aña 1999 Scharloo a keda pone riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.[1] 4]
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Yotin Kortá Geldmuseum, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den Biblioteca Nashonal di Kòrsou, A. Mendez Chumanciero Boulevart 17
* Bolo di Batrei (e bridal tail), Scharlooweg 77, sede di Archivo Nashonal, ku un fasada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Galeria di mural (selectie) ==
<gallery widths="180">
Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg|''Three o’ Clock Romance'' door [[Francis Sling]]
Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg|''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' door [[Sander van Beusekom]]
Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg|''More than meets the eye'' door [[Garrick Marchena]]
</gallery>
== Zie ook ==
* [[Lijst van monumenten in Scharloo]]
{{Appendix|1=|2=
'''Externe links'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=27 mei 2021}}
'''Bronnen en voetnoten'''
{{References}}
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64441573|titulo=Buena Vista (Curaçao)}}
{{References}}
}}
ANK: E kresementu di Scharloo a kuminsá den añanan setenta di siglo 19. E élite hudiu di Punda a konstruí mansionnan mahestuoso n’e parti sùit di Scharloo, n’e banda di Waaigat. Despues di e orkan grandi di 1877, kaminda Pietermaai a inundá por kompleto, hopi famia hudiu a muda di Pietermaai bai Scharloo.
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivial, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fasada di palu ku a wòrdu koroná entre kapelnan di dak ku fasadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di siglo XIX ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor di e entrada pa e brug di Reina Juliana.<ref>Enciclopedia van Curacao - Letter Q t/m T Scharloo]</ref>
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{infobox edificio| variante = c
| infobox_tipo = Lanthùis
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg
| descripcion = Lanthùis Veeris (1964)
| nomber2 = Lanthùis Feeris
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Willemstad]]
| luga = [[Veeris]]
| adres =
| cercania =
| funcion_original = kas di plantashi
| funcion_actual =
| fecha_construccion = ront di 1800
| renova =
| restaura =
| status_monumento = [[Monumento]] registrá ??
| propietario =
| zoom = 13
}}
'''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda.
== Historia ==
Historia di e Plantage Veeris
E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt.
ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio.
E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional.
== Edifisio ==
Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref>
E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/>
*Deskripshon Arkitetural i Interno
Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko.
*Desaroyo aktual i potenshal
Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel.
Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura.
*Konklushon
Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno.
== Lista di referensia ==
*Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan)
*Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou
*Informashon general tokante DROV-regulashon.
{{Appendix}}
--------------
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references>
<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref>
</references>
'''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref>
== Historia ==
Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/>
Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano.
== Geografia i tempu moderno ==
Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil.
== Kultura i patrimonio ==
Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]].
== Mira tambe ==
* [[Lanthùis na Kòrsou]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
-------------------
{{infobox persona| variante = c
| infobox_tipo = empresario
| nomber = John Godden'
| alias =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento=
| luga fayecimento=
| causa morto =
| modo morto =
| fecha entiero =
| luga entiero =
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = ingeniero
| aña activo =
| distincion =
| yui = William Godden
}}
'''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]].
John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato
Kuminsamentu i Bida Tempran
John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria.
Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato
Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia.
Minaria na Santa Barbara i Tafelberg
Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka.
Otro Proyektonan di Mineria
Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi.
Erensia i Legado
John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje.
John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.
Early Life and Background
Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering.
MM Trust
+1
Legendary Dartmoor
+1
Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits
In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive.
Klein Curacao trips .com
+11
Pack The Kid
+11
Mindat
+11
miningcompanycuracao.com
+4
Klein Curacao
+4
Dive Curacao
+4
Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry.
Legendary Dartmoor
+4
villaseashell
+4
Klein Curacao trips .com
+4
miningcompanycuracao.com
Challenges and Later Ventures
Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived.
Wikipedia
Pack The Kid
Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean.
The Saba Islander
Legacy
John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.
Sources
1/2
Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean:
* Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871):
In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao.
* Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886):
Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe.
* Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875):
In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg.
* Newtown Manganese and Copper Mine (1880):
In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper.
* Sulphur Mining on Saba Island (1876):
In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island.
The Saba Islander
These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region.
---
In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref>
In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao.
{{Appendix}}
E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu.
Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/>
Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8]
Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1]
Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport.
---------------------
{{infobox edificio
<!-- Historia -->
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
<!-- Dimension -->
| haltura =
| area =
| antena =
| omtrek =
<!-- Arkitectura -->
| estilo =
| material =
| cantidad_piso =
| cantidad_lift =
| cantidad_trapi =
| cantidad_camber =
| cantidad_sala =
| capacidad =
<!-- Construccion -->
| architect =
| propietario =
| diseñador =
| encarga =
| gasto =
<!-- Reconocemento -->
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
<!-- imagen -->
| imagen2 =
| descripcion2 =
| imagen3 =
| descripcion3 =
<!-- Mapa -->
| zoom =
}}
---------------------
{{infobox luga den pais
| variante = c
| tipo = Pueblo
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
----------------------
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}}
{{References}}
}}
[[Category:Seru]]
[[Category:Kòrsou]]
-----------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Steenrijk
| districto = [[Willemstad]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]]
== Historia ==
Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3]
E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6]
Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7]
Personanan prominente
* George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8]
nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1]
Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou.
Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes.
Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk.
Fuentenan
{{Appendix}}
[[:Category:Willemstad]]
--------------------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Lugá
| nomber = Westpunt
| alias = Wespen
| districto = [[Bandabou]]
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{CUW}}
| zoom = 13
}}
'''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt.
Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou.
{{Appendix}}
-----------------------------------
{{Databox}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]].
E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd.
Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref>
In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref>
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}}
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011)
}}
[[:Category:Lugá na Kòrsou]]
-----------------
g7u1wfkfeacdf0a55j140oacmuxarv7
Islanan Pitcairn
0
11811
186152
129911
2026-04-01T14:06:16Z
Kallmemel
14000
wikilink
186152
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Islanan Pitcairn''' ([[ingles]]: '''Pitcairn Islands''') ta un grupo di sinku isla meimei di [[Isla di Pasku]] i [[Tahiti]], di kua solamente e isla prinsipal di [[Pitcairn]] ta habitá. E islanan ta forma un teritorio ultramar bou di soberania di [[Reino Uni]].
E [[Archipielago|archipiélago]] ta situá den [[Oséano Pasífiko]] Sur na e punta ost di e islanan polinesio i ta e úniko teritorio [[Reino Uni|britániko]] den e region ei. E ta un di e lugánan mas remoto na mundu, 5.300 kilometer for di e [[kontinente]] mas serka. Mas o ménos tres biaha pa aña un barku ta para, na kaminda for di [[Nueva Zelandia]] pa e kanal di Panama, pa entregá merkansia ku nan a pidi seis luna promé.
E islanan a wòrdu habitá pa promé biaha alrededor di aña 800 despues di Kristu. Den [[siglo 17]], e último habitantenan a muri pa motibu di falta di kuminda, deforestashon i [[Erosion|eroshon]]. E islanan ta mihó konosí pa e echo ku na un periodo den [[siglo 18]] i [[siglo 19|19]] e úniko habitantenan tabata pasaheronan di ''HMAV Bounty'' ku a lanta kontra nan kapitan. Ademas, nan ta konosí pasobra, debí na nan lokalidat i status komo un Teritorio Ultramar Britániko, semper ta [[dia]] kla un kaminda den e Imperio Britániko.<ref>{{citeer web|url=http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/sep/09/sun-ever-set-on-british-empire|auteur=Randall Munroe|titel=Will the sun ever set on the British empire?|werk=The Guardian|datum=2014-09-09|bezochtdatum=2024-07-08}}</ref>
Na 2020, e Islanan Pitcairn tabatin un [[poblashon]] di sinkuenta habitante.
== Historia ==
Pitcairn a wòrdu deskubrí na 1767 i a haña su nòmber for di e marinero ku a mir’é pa promé biaha; Robert Pitcairn. Na 1790 un grupo di rebelde a baha riba e barku ''HMAV Bounty''. Huntu ku algun [[tahiti]]ano, nan a skonde aki pa e gobièrnu britániko pa diesocho aña. Ora e barku merikano ''Topaz'' a redeskubrí e isla na 1808, a resultá ku solamente un rebelde (John Adams) tabata na bida ainda, i tambe un kantidat di hende muhé di Tahiti i un kantidat di mucha. E úniko pueblo riba e isla, Adamstown, a haña su nòmber.
Na 1838 e archipiélago a bira parti di e Imperio Britániko, komo parti di e Teritorionan Britániko di Ultramar.
Durante añanan, Pitcairn a wòrdu evakuá vários biaha, pero residentenan semper a regresá.
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Reino Uni]]
kegwvoqyzilneap9yh41s5s9sc46u1k
Natural Bridge
0
12054
186140
173079
2026-04-01T13:58:17Z
Kallmemel
14000
wikilink
186140
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Natural Bridge''' tabata un brug natural na e isla di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]] entre e ruinanan di [[mineria di oro|mina di oro]] di [[Bushiribana]] y e playa di [[Andicuri]].<ref name="Aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-bridges Aruba's Beautiful Natural Bridges], aruba.com</ref> E tabata e brug di arco natural di mas largo den Caribe cu un haltura di shete meter riba nivel di lama y un largura di 30 meter. Dia [[2 di sèptèmber|2 di september]] [[2005]] e brug, cu tabata un monumento natural protegi, a cay den otro despues cu varios scheur chikito a aparece lunanan prome. E restonan di e brug a bira un atraccion turistico. E caida a tuma luga den oranan di madruga. No tabatin heridonan pa motibo di e caida di e brug.
Natural Bridge, mescos cu varios otro brug natural na Aruba, a wordo crea door di [[erosion]] lento. E causa di e erosion di e barancanan di calki di coral na costa nort tabata ola y bientonan fuerte durante miles di aña. Di e brugnan natural mas chikito ainda presente tin uno, "Baby Bridge", cu ta visibel banda di e restonan di e brug cu a basha den otro.
{{Multiple image
| perrow = 2
| total_width=440
| align = center
| caption_align = center
| image1 = Aruba landbridge.jpg
| image2 = ArubaNaturalBabyBridge.JPG
| image3 = NaturalBridgeAruba-2013.jpg
| image4 = Bridge Aruba.jpg
| caption1 = Natural Bridge na augustus 2005
| caption2 = Baby Bridge banda di Natural Bridge
| caption3 = Ruina di e Natural Bridge (2013)
| caption4 = Bista di e ruina di cerca (2020)
}}
{{Appendix}}
[[Category:Aruba]]
i4u6ozjahwnbljvn0vvz2d7tcdhin1r
Blackstone Beach
0
12887
186142
169449
2026-04-01T13:59:14Z
Kallmemel
14000
wikilink
186142
wikitext
text/x-wiki
{{Refimprove}}
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante= a
| tipo = Playa
| nomber = Blackstone Beach
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 = Costa noordoost di Aruba (Tripod Bridge y Blackstone Beach) 26.jpg
| caption1 = Tres brug natural na Blackstone Beach
| image2 =
| image3 =
}}
| tipo_division_adm = Region
| division_adm = [[Santa Cruz]]
| tipo_subdivision_adm = Zona
| subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]]
| pais = {{ABW}}
| zoom = 13
}}
'''Blackstone Beach''' ta un playa unico na costa noordoost di [[Aruba]], conoci pa su piedra volcanico preto y e formacion natural di tres brug natural cu ta conecta. E playa ta ubica den un area bastante aisla, serca di [[Andicuri]], y no ta ideal pa landa, pero ta un destinacion popular pa fotografia y exploracion di naturaleza.
== Caracteristicanan ==
E area ta sobresali pa su gran cantidad di piedra volcanico cu ta cubri gran parti di e playa. E olanan fuerte y paisahe dramatico ta duna un aspecto completamente diferente compara cu e playanan mas trankil y turistico di e isla.
== Tres brug natural ==
Na Blackstone Beach mes por ripara tres brug natural chikito (conoci como Three bridges y Tripod bridge), forma naturalmente door di [[erosion]] di lama contra e barancanan. Aunke nan no ta grandi manera e famoso [[Natural Bridge]] cu a cay abou den 2005, e tres brug aki ta forma un atraccion natural curioso cu ta atrae fotografo y amantenan di naturaleza.
== Acceso ==
Blackstone Beach no ta bon señala riba mapa di [[Aruba]], y pa yega mester sigui un caminda cu vehiculo 4x4 of cana for di e area di [[Andicuri]].
== Mira tambe ==
* [[Andicuri]]
* [[Natural Bridge]]
* [[Playanan di Aruba]]
== Referencia ==
* [https://www.aruba.com/us/explore/blackstone-beach Aruba.com – Blackstone Beach]
* [https://www.visitaruba.com/things-to-do/natural-attractions/blackstone-beach/ VisitAruba – Blackstone Beach]
a0snwr9ecjs5guwve3n1b3p97q38nnf
Horcan na Islanan ABC
0
13152
186144
163580
2026-04-01T14:00:29Z
Kallmemel
14000
wikilink
186144
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Horcan na Islanan ABC''' ta un lista di [[horcan]] y [[Tormenta tropikal|tormenta tropical]] cu a pasa den cercania (te 200 km) of tabatin efecto riba e islanan [[Aruba]], [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]]. Aunke [[Islanan ABC]], door di nan latitud, ta situá generalmente pazuid di e ruta normal di horcan, nan a sufri daño na algun ocacion a causa di biento, awasero of ola di laman ora cu un horcan of tormenta tropical pasa cerca. E temporada di horcan ta core di 1 di yüni te 30 di november, cu periodonan mas activo memey di juli y na september/october.
Aki ta sigui un resumen di sucesonan entre 1988 y 2024:
{| class="wikitable"
! Tormenta / Horcan
! Fecha / Aña
! Distancia mas cerca
! Efecto riba Islanan ABC
|-
|'''Joan''' ||16 di october 1988 || na banda zuid||daño structural US$1.5 miyon, daknan bula, lama bruto, inundacion
|-
|'''Bret'''||8 di augustus 1993||banda zuid (costa di [[Venezuela]])||daño na costa, rafaga >75 km/ora
|-
|'''Cesar'''||25 di juli 1996|| riba Corsou||rafaga 93 km/ora, lama bruto, un persona hoga, daño minimal na dak y mata
|-
|'''Ivan'''||7–9 di september 2004||±130 km panort || yobida fuerte na Aruba, inundacion, daño di Afl.2 miyon
|-
|'''Emily'''||15 di juli 2005||±175 km panort || poco efecto, bientonan a keda panort
|-
|'''Felix'''||2 di september 2007|| menos cu 100 km|| yobida pisa, lama bruto, sin daño mayo
|-
|'''Omar'''||oktober 2008|| panort leu|| biento fuerte, daño na costa, [[erosion]] di beach
|-
|'''Tomas'''||1 di november 2010||±120 km panort|| yobida pisa, 2 morto na Corsou, daño US$200 miyon
|-
|'''Isaias'''||29 di juli 2020|| 186 km panort||
|-
|'''Eta'''||31 di october 2020||±173 km panort ||
|-
|'''Ian'''||22-23 di september 2022|| ±84 km nortoost||
|-
|'''Lisa'''||28 di october 2022|| 117 km nortoost||
|-
|'''Franklin'''||21 di augustus 2023|| 85 km panort||
|-
|'''Beryl'''||2 di juli 2024|| 121 km panort||
|-
|}
== Descripcion individual ==
=== Joan (1988) ===
Tormenta tropikal '''Joan''', ku a pasa net pazuid di e islanan riba 16 di october 1988, a causa daño structural na un balor di mas o menos US$1.5 miyon, principalmente daknan cu a bula y olanan bruto cu a destrui facilidadnan na haf y riba beach. Yobida excesivo despues di e tormenta a ocaciona inundacion riba e tres islanan durante varios dia.
=== Bret (1993) ===
Tormenta tropikal '''Bret''' a pasa manera un tormenta minimal na banda zuid di e islanan riba costa nort di Venezuela dia 8 di augustus 1993. Daño riba e islanan tabata limita na facilidadnan di costa. A registra bientonan rafaga di mas di 75 km/ora na tur tres isla. Na Venezuela mes e yobida excesivo a kousa mas di 100 morto door di deslizamento di tera.
=== Cesar (1996) ===
Tormenta tropikal '''Cesar''' a forma dia 25 di juli 1996 entre Boneiro y Corsou. Memey di dia e sistema a move riba Corsou, cu bientonan di 93 km pa ora. E lama bruto a causa un hogamento. E tres islanan a haya daño menor na dak y matanan.
=== Ivan (2004) ===
Horcan '''Ivan''', un horcan categoria 5 hopi peligroso, a pasa ±130 km panort di e islanan dia 8-9 di september 2004. Aunke bientonan fuerte no a dal e islanan direktamente, Aruba a haya hopi awacero di un banda spiral di e horcan, causando inundacion cu daño material di por lo menos Afl.2 miyon.
=== Emily (2005) ===
Horcan '''Emily''' a acerca Islanan ABC dia 15 di juli te un distancia di 175 km, pero a keda panort.
=== Felix (2007) ===
Dia 2 di september horcan '''Felix''' tabata e promé ciclon tropical cu a aserca e islanan menos di 100 kilometer den mas cu shen aña. Localmente tabatin awasero piso y laman brutu, mientras bientonan a keda principalmente for di costa.
=== Omar (2008) ===
Horcan '''Omar''' a pasa panort cu bientonan fuerte y rafaga den direccion di e islanan. Olanan grandi a causa basta erosion di beach y daño na boto y instalacionnan na costanan west y zuid.
=== Tomas (2010) ===
Tormenta tropical Tomás a pasa ±130 km panort di e islanan dia 1 di november. Tabatin strena cu lamper pisa persistente riba partinan di Corsou i Boneiro. Na Corsou, e yobida fuerte a conduci na dos morto y daño door inundacion estima na alrededor di US$200 miyon.
== Literatura ==
* [https://www.meteo.cw/Data_www/pdf/pub/HurricanesTropicalStorms_DC.pdf Hurricanes and Tropical Storms in the Dutch Caribbean], MDC (april 2015)
* [https://www.worlddata.info/america/curacao/hurricanes.php Hurricanes in Curaçao]], worlddata.info
* [https://www.worlddata.info/america/aruba/hurricanes.php Hurricanes in Aruba]], worlddata.info
* [https://www.worlddata.info/america/caribbean-netherlands/hurricanes.php Hurricanes in Caribbean Netherlands], worlddata.info
[[Kategoria:Meteorologia]]
n2tzupq0lbs9zol6ny60kw8rag46z5v
Koral
0
13292
186151
169605
2026-04-01T14:05:58Z
Kallmemel
14000
wikilink
186151
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox |variante = c
| tipo = animal
| nomber =
| taxon = Nòmber kolektivo
| imagen2 = Dendrogyra cylindrus 315229818.jpg
| descripcion2 = [[Dendrogyra cylindrus|Koral di pilar]]
| reino = [[Animal|Animalia]]
| division = Cnidaria
| clase = Anthozoa
| imagen = Brain coral.jpg
| descripcion = Koral serebral (''Diploria labyrinthiformis'')
| imagen3 = Dead Coral Bristol.jpg
| descripcion3 = Koral morto
}}
'''Koral''' ta un nòmber kolektivo pa animalnan marino di e klase Anthozoa (animalnan floriá). Nan ta bestianan chikitu, midiendo solamente un par di milimeter, ku ta parse un tiki manera un anemona di laman debí na nan krans di tentakulo. E bestianan chikitu aki, tambe yamá polip, típikamente ta biba den kolonia. E kolonianan aki por kontené desde algun te miones di polip, dependiendo di e tipo di koral. Sierto espesie di koral ta konosí komo konstruktor importante di ref. Nan ta biba den [[oséano]]nan tropikal i ta saka kalsio karbonato (CaCO₃) pa forma un skelèt duru ku, ku tempu, ta forma strukturanan grandi riba fondo di laman. E [[ref di koral|refnan]] aki ta haña un rol vital den ekosistema marino i ta fungi komo habitat pa mas ku mitar di tur espesie marino.
Refnan di koral ta konosí komo e “selva tropikal di laman” pa motibu di nan biodiversidat. Nan ta protehá kosta kontra [[Erosion|eroshon]] i daño di mal tempu, mientras nan ta sostené tambe peska lokal i [[turismo]], i ta produsí [[zürstòf]] den sistema marino.<ref name=":0">[https://kikotapasando.com/2024/05/25/mundialmente-blikiamentu-di-koral-ta-tumando-luga/ Mundialmente blikiamentu di koral ta tumando lugá], kikotapasando.com (25 di mei 2024)</ref> Alabes, hopi sustansia ku por yuda den desaroyo di medisina ta bin di [[organismo]]nan ku ta biba den ref di koral.
== Tipo di koral ==
Koral por wòrdu dividí den dos grupo prinsipal:
* koral duru (Scleractinia): E tipo aki ta kontribuí na formashon di ref i ta produsí skelèt di karbonato di kalsio. Ehèmpel ta koral serebral.
* koral moli (Alcyonacea): E tipo aki no ta forma ref; nan ta kolorido i manera palu, ku ta zwaai ku e koriente.
== Menasa i konservashon ==
Ref di koral ta konfrontá hopi menasa, inkluyendo:
* kambio klimátiko (ku ta trese kalentamentu di laman i deskolorashon di koral)
* kontaminashon
* sobrepeska i peska destruktivo
* turismo iresponsabel
* eksportashon ilegal di koral dekorativo
Na hopi pais ku ta partisipá den e Tratado internashonal [[CITES]], ta eksistí leinan nashonal ku ta prohibí e eksportashon di koral. Esaki ta e kaso, entre otro, na [[Aruba]], [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240522.pdf|titel=Prohibited by law: leaving the island with seashells, white sand or corals|werk=Aruba Today|datum=2025-05-22|bezochtdatum=2025-08-01}}</ref>
== Deskolorashon di koral ==
Blikiamentu di koral ta un fenómeno den kual e polipnan di koral ta pèrdè nan ''zooxantela'', un tipo di alga simbiótiko, ku ta biba den nan tehido i ta duna nan koló.<ref> [https://coral.org/en/blog/what-is-coral-bleaching-and-why-should-you-care/?utm_term=what%20is%20coral%20bleaching&utm_campaign=CORAL:+Blog&utm_source=adwords&utm_medium=ppc&hsa_acc=7804351857&hsa_cam=20969464292&hsa_grp=158150829516&hsa_ad=688785053994&hsa_src=g&hsa_tgt=kwd-329659836951&hsa_kw=what%20is%20coral%20bleaching&hsa_mt=e&hsa_net=adwords&hsa_ver=3&gad_source=1&gad_campaignid=20969464292&gbraid=0AAAAADorQnFtb8e75ZaXWnAtz5id0UY1O&gclid=CjwKCAjwy7HEBhBJEiwA5hQNoqw3_ZM-xLcAUYGLDCuxS2SlLmSLcgZlwJi2oy9EOijOT8M2Lwsc1BoCwncQAvD_BwE What is Coral Bleaching and why should you care?], Coral Reef Alliance (17 di maart 2023).</ref> Zooxantela ta fundamental pa e koral, pasobra e ta yuda nan haña energia via fotosíntesis.
Ora temperatura di laman subi persistentemente (por ehèmpel, durante un ola di kalor), e relashon simbiótiko ta kibra, i e alga ta wòrdu ekspulsá. E koral ta bira blanku, un indikashon ku e ta debilitá. Si e strès klimátiko dura largu, e koral por muri definitivamente.<ref name=":0"/>
Den region Karibe, blikiamentu di koral a bira mas frekuente den e último dékadanan. Esaki ta relashoná ku kalentamentu global, fenómeno El Niño , kontaminashon lokal di awa i turismo intensivo na ref.
Un blikiamentu masivo ku a tuma lugá entre 2005 i 2006 a afektá mas ku 80% di refnan den [[Laman Karibe]]. Den e área rònt di Aruba, Kòrsou i Boneiru tambe a opservá blikiamentu severo, spesialmente riba refnan poko hundu i mas chikí.
Medidanan pa mitigá blikiamentu ta, entre otro, promoshon di turismo sostenibel, restrikshon riba eksplotashon di ref, monitor regional di temperatura di awa i rekuperashon di koral via proyekto di transplantashon artifisial.
== Mira tambe ==
* [[CITES|CITES na Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Animalnan]]
1klmvz8ov5prftqazpjqqce90ipugvi
Playanan den Caribe Hulandes
0
13400
186145
176148
2026-04-01T14:00:53Z
Kallmemel
14000
/* Geologia y formacion */ wikilink
186145
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = Playanan den Caribe Hulandes
| align = right
| image1 = Philipsburg - Beach Celebrity Equinox and Adonia (9007135378).jpg
| height1 = 220
| image2 = Conch Shell Seashells Coral Fragments Reef Beaches of Noord Aruba.jpg
| width2 = 270
| height2 = 100
| image3 = 20100726 Kalamitsi Beach Ionian Sea Lefkada island Greece.jpg
| width3 = 270
| height3 = 150
| caption_align= center
| caption1 = Great Bay na [[Sint Maarten]]
| caption2 = Fragmentonan di cocolishi di [[Molusko|molusco]], coral y piedra na costa na Noord, [[Aruba]] (2011)
| caption3 = Santo y piedra ta wordo movi rond door di e accion di e olanan y coriente.
| total_width = 270
| direction = vertical
}}
E '''playanan den Caribe Hulandes''' ta un di e atraccionnan [[turismo|turistico]] mas importante den e region di [[Laman Karibe|Caribe]]. Cada isla di [[Reino Hulandes]] den Caribe ([[Aruba]], [[Boneiru|Boneiro]], [[Kòrsou|Corsou]], [[Sint Maarten]], [[Saba]] y [[Sint Eustatius]]) tin su propio caracteristica y reputacion den turismo di playa. Fuera di nan balor turistico, e playanan tin un funcion ecologico y cultural den bida di e islanan.
== Geologia y formacion ==
E mayor parti di playanan den Caribe Hulandes a formá riba base di [[ref di koral|rifnan di coral]] cu a [[erosion]]<nowiki/>a y transforma cu tempo. Unda e coriente di lama ta mas suave, e santo y material biologico a acumula, creando playanan di santo fini y awa cla. Contrario, unda tin olanan fuerte y costanan duro, ta keda baranca y klip cu ta apenas laga espacio pa playa.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250904.pdf How Aruban beaches came to be], Aruba Today (4 di september 2025)</ref>
=== Aruba ===
{{wak articulo|Articulo principal: [[Playanan di Aruba]]}}
Aruba ta conoci mundialmente pa su playanan di santo blanco manera [[Eagle Beach]] y [[Palm Beach]]. Aki turismo ta atrae hopi bishitante internacional y a pone e isla den top di e lista di destinacionnan di playa.
=== Boneiro ===
Boneiro ta mas conoci pa buceo y snorkel cu rifnan grandi y bida marino diversifica. Playanan manera Sorobon den [[laguna]] di [[Lac]] ta popular pa [[windsurf]], mientras Playa Chikitu y 1000 Steps ta playanan prefera pa buceado.
=== Corsou ===
Na Corsou tin hopi bahia y [[boka (kosta)|boca]] chikito (playanan chikito) cu ta situa entre barancanan. Kenepa Grandi, Cas Abou y [[Playa Porto Marie]] ta entre esunnan mas popular. Tambe e isla tin playanan mas grandi manera Mambo Beach cu resort y facilidadnan turistico amplio.
=== Sint Maarten ===
Na [[Sint Maarten]] (parti Hulandes) tin mas cu 30 playa riba su 34 km². E beach mas popular ta Maho Beach, famoso mundialmente pa avionnan cu ta aterisa y despegá for di Aeropuerto Internacional Prinses Juliana pasando na altura abou riba e playa. Otro playa importante ta Great Bay den [[Philipsburg]] y Simpson Bay, cu ta popular pa vacacion y pa practica deporte acuatico.
=== Saba ===
Saba ta diferente, pasobra e isla ta principalmente volcanico cu klipnan stret abou. No tin playanan grandi permanente; sinembargo, tin pida chikito di santo volkanico cu ta aparece temporalmente na Well’s Bay, segun e mareanan.
=== Sint Eustatius ===
Sint Eustatius (Statia) tin un par di playa natural cu santo di origen volcanico. Orange Bay ta esun mas popular, cu importancia historico den tempo kolonial y den comercio maritimo.
== Turismo y ecologia ==
Playanan den Caribe Hulandes ta fundamental pa e economia turistico di e islanan. Nan ta duna oportunidad pa deporte acuatico, recreacion y relacion cu [[naturalesa]]. Alabes, nan ta habitat pa tortuga marino y otro [[espesie|especie]] proteha. Maneho sostenibel ta esencial pa preveni erosion y duna proteccion na e rifnan.
{{Multiple image
| align = center
| image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg
| image3 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg
| width2 = 160
| image2 = Bonaire 1000 steps.jpg
| image4 = Big wave crashing on Maho beach - Flickr - aagay.jpg
| image5 = Wells Bay, Saba, with Torrens Point in the distance.jpg
| image6 = Beach with ruins, Orange Bay Road, Sint Eustatius.jpg
| caption_align= center
| caption1 = Surfside ([[Aruba]])
| caption3 = Playa Cas Abou (Corsou)
| caption2 = 1000 Trapi ([[Boneiru|Boneiro]])
| caption4 = Maho Beach ([[Sint Maarten]])
| caption5 = Wells Bay ([[Saba]])
| caption6 = Orange Bay ([[Sint Eustatius]])
| total_width = 550
| perrow = 3/3
}}
== Link externo ==
* [https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches Aruba.com – Beaches]
* [https://www.tourismbonaire.com/bonaire-beach Bonaire Tourism – Beaches]
* [https://www.curacao.com/en/category/beaches-and-dive-spots Curaçao Tourist Board – Beaches]
* [https://www.vacationstmaarten.com/beaches St. Maarten Tourism Bureau – Beaches]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geografia]]
[[Kategoria:Karibe Hulandes]]
bdnaz56gy9exqmf3wg3pr8iuip6ypd4
Rheinfall
0
14221
186143
185799
2026-04-01T13:59:37Z
Kallmemel
14000
/* Geologia */ wikilink
186143
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Infobox curpa di awa
| zoom = 12
| tipo = Segmenta (fluho di awa claramente separa)
}}
'''Rheinfall''' ({{audio|De-Rheinfall.ogg}} / Aleman Suiso: ''Rhyfall'') ta un waterval den e seccion ''Hochrhein'' di riu [[Rijn]]. E waterval ta localisa den Schaffhausen ([[Suisa]]), den cercania di frontera cu [[Alemania]]. Den Europa, Rheinfall ta e waterval mas poderoso.
E waterval ta 150 meter hancho y 23 meter halto. Den lunanan di winter, e fluho promedio di awa ta 250 meter cubico pa seconde (m³/s), mientras den zomer e fluho promedio ta 600 m³/s. E fluho mas halto cu a yega di wordo midi tabata 1.250 m³/s den 1965, y e fluho mas abou tabata 95m³/s den 1921. E waterval mas halto na Suisa ta Mürrenbach (417 meter).
{{Multiple image
|align=center
|total_width=360
|image1=Rýnské vodopády, 2017-08.webm
|caption1=Rheinfall
|image2=2010-07-25 16-26-11 Switzerland Schaffhausen Rheinfall.jpg
|caption2=''Rheinfallfelsen'' ("piedra di Rheinfall")
}}
== Geologia ==
Rheinfall a forma durante e ultimo edad di ijs, mas o menos 14.000 pa 17.000 aña pasa. E capa duro di piedra a haci e riu mas smal, loke a conduci na formacion di e waterval. Te cu mas o menos 132.000 aña pasa, Rijn tabata core west di Schaffhausen door di vaye Klettgau (Alemania). E bom di riu antiguo aki a yena despues cu stenchi.
Durante e ultimo edad di ijs (Würm glasial), Rijn a wordo pusha paseit pa su curso actual. Aki ta caminda e riu a cora riba un bom di calichi duro forma den e periodo Laat Jurasico. Como cu e riu a stroom riba ambos e calichi y stenchi moli, un waterval a forma. E resto di e calichi antiguo aki, ''Rheinfallfelsen'', ta visibel ainda como un baranca grandi situa meimei di e waterval. E baranca ta rond di 150 miyon aña bieu. E [[erosion]] di e baranca aki ta sucede pocopoco, ya cu lago Bodensee no ta deposita hopi sedimento den riu Rijn.
E formashon di Rheinfall ta wordo exponi den un exhibicion permanente na Museo zu Allerheiligen den Schaffhausen.
{{Appendix|refs|2=
*{{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|titel=Rhine Falls|oldid=1329926982}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Suisa]]
lgrbop593497i18xr9c8llc9hk3kzxy
Sistema di drèinage
0
14233
186147
186135
2026-04-01T14:03:15Z
Kallmemel
14000
wikilink
186147
wikitext
text/x-wiki
Den geomorfologia, '''sistema di drèinage''', tambe konosí komo '''sistema di riu''', ta patronchinan formá pa [[roi]], [[riu]], y [[lago]] den un [[cuenca|kuenka]]. E sistema aki ta wòrdu kontrolá pa faktornan, manera topografia, tipo di baranka (duru òf sòft), i inklinashon di tera.
== Drèinage konsertá i dissonante ==
Un sistema di drèinage ta wòrdu deskribí komo ''konsertá'' ora su patronchi ta korelá na e struktura i relieve di e paisahe. Un sistema ''dissonante'' enkambio no ta korelá ku e geologia of topografia supyasente.
{{Multiple image
| image1 = Gorges du Val-de-Fier depuis la rive droite du Rhône (mai 2024).JPG
| caption1 = Klof ''Val du Fier'' kaminda riu ''Fier'' ta kore entre dos seru ta un ehempel di drèinage antesedente<ref>{{Citeer web |url=https://planet-terre.ens-lyon.fr/ressource/Img485-2015-02-02.xml |titel=La cluse du Val de Fier et l'anticlinal du Gros Foug (Savoie et Haute Savoie) : antécédence ou surimposition ? — Planet-Terre |bezochtdatum=2026-03-30 |werk=planet-terre.ens-lyon.fr}}</ref>
}}
Drèinage dissonante por wòrdu dividí den:
* '' Drèinage antesedente'' ta un riu ku ta mantené su kurso a pesar di alsamentu tektoniko i ta [[Erosion|eroshoná]] ku un velosidat similar na e subida di tera.
* ''Drèinage superimpreshoná'' ta un riu ku ta desaroyá riba kapa di piedra mas yòn ku despues ta eroshoná, dor di esei e riu ta kore riba strukturanan supyasente mas bieu.
* ''Drèinage ante-posishoná'' ta un kombinashon di prosesonan antesedente i superimpreshoná.
== Patronchi di drèinage ==
Sistema di drèinage por wòrdu klasifiká den diferente patronchi basá riba e areglo pa ku koriente di awa. E patronchinan ta reflehá e geologia i topografia supyasente, i transishon entre patronchi por sosodè.
{{multiple image
| total_width = 600
| align = center
| image1 = Dendritic.png
| caption1 = Dendritiko
| image2 = Parallel.png
| caption2 = Paralèl
| image3 = Trellis.png
| caption3 = Trali
| image4 = Rectangular.png
| caption4 = Rektangular
| image5 = Radial.png
| caption5 = Radial
| image6 = Annular.png
| caption6 = Sirkular
}}
=== Patronchi dendritiko ===
Un patronchi di drèinage dendritiko ta e tipo mas komun. E ta konsisti di ramanan di riu di sèi (''affluent'', "sobrefluo") ku ta vlui huntu den un riu prinsipal. E patronchi aki ta suministra e riu prinsipal dor di konsertá ku topografia di e paisahe. Sistemanan dendritiko berdadero hopi bia ta forma den bayenan ku forma di "V". Esaki ta nifiká ku e piedra ta no-poroso.
=== Patronchi paralèl ===
Un patronchi paralèl ta sosodé riba inklinashon alargá i uniforme, manera lagnan resistente di piedra sobresalí, ordinariamente kant'i fayonan natural of eroshon. E koriente di awa ta kore lihé i règt, ku masha poko riu di sèi i tur ta kore den mesun direkshon.
=== Patronchi di trali ===
Riunan kortiko di sèi ta kore for di inklinashonnan skèrpi i ta desemboká perpendikular den e riu prinsipal. E patronchi aki ta origina den áreanan ku kapanan alterno di piedra duru i sòft. E patronchi di trali ta karakterístiko pa ku, por ehèmpel, serunan iploi na Appalachia den Nort Amérika.
=== Patronchi rektangular ===
Drèinage rektangular ta sosodé kaminda piedra tin un resistensia uniforme kontra eroshon pero ta severamente isplet mas o ménos duars riba otro. Koriente di awa ta sigui e skùrnan aki, loke ta kondusí na trayekto règt i bògtnan skèrpi, kaminda riunan di sèi ta reuní den ángulo rektu. Un ehèmpel di patronchi rektangular por wòrdo hañá na riu Arun den Nepal.
=== Patronchi radial ===
Den un patronchi radial e riunan ta radia afó for di un punto sentral elevá. [[Volkan]] komunmente tin karakteríkanan arketipo pa ku desaroyo di patronchi radial, manera un kupel. Na India, e serunan Amarkantak ta un ehèmpel arketipo.
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
*{{tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|titel=Drainage system (geomorphology)|oldid=1344334109}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Geologia]]
qu1ks1pwchh3uhfed8a9gm5mgajv2gt
Madeira (isla)
0
14234
186148
186099
2026-04-01T14:03:32Z
Kallmemel
14000
wikilink
186148
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber = Madeira
| pais = {{PRT}}
}}
'''Madeira''' ta un isla [[Portugal|portugues]], i ta esun di mas grandi i mas poblá di e archipiélago di Madeira. E tin un área di 740.7 km2 (286 mi kuadrá), inkluyendo e islanan chikitu di Agostinho, São Lourenço i Mole (nòrtwèst). Te ku 2021, Madeira tabatin un poblashon total di 245.595 habitante.
E isla ta e punta di un [[volkan]] di tipo eskudo, un struktura masivo ku ta subi mas o ménos seis kilometer for di e fondo di [[Oséano Atlántiko]]. E volkan ta formá riba un ref tektóniko, ku ta kore di ost pa wèst,<ref>Geldemacher et al., 2000.</ref><ref>Ribeiro, 2001.</ref> riba e plachi kontinental afrikano, kuminsando durante e époka di Mioceno mas ku sinku mion aña pasá i a sigui durante e Pleistoceno te mas o ménos 700.000 aña pasá.
Despues, [[Erosion|eroshon]] intensivo a forma e paisahe karakterístiko di Madeira, ku vayenan hundu i dos anfiteatro natural grandi habrí pa banda sùit di e isla. Aktividat volkániko a kontinuá despues di esaki, ku formashon di kononan di skoria i fluho di lava riba e superfisie mas bieu i eroshoná. E erupshonnan mas resien a tuma lugá den e parti sentral-wèst di e isla, mas o ménos 6.500 aña pasá, i nan a krea mas kononan di shinishi i fluho di lava.
Awe, Madeira ta konosí pa su relieve montañoso dramátiko, ku pikonan altu manera Pico Ruivo (1862 m) i Pico do Arieiro, i un sistema úniko di kanalnan di awa yamá ''levadas'', ku a wòrdu konstruí pa transporta awa for di e parti di e isla ku mas awa pa e área mas seku. E klima subtropikal, ku temperatura moderá i hopi solo, ta kontribuí na su flora abundante i variá.
Ekonómikamente, [[turismo]] ta e sektor prinsipal, huntu ku agrikultura (espesialmente banana i biña di Madeira) i servisionan finansiero. E isla ta tambe un destinashon popular pa hiking, naturalesa i rekreashon.
<gallery >
Hofi0006-24.jpg|Levada na Madeira
Madeira_Route_naar_Pico_do_Arieiro_2004_05_18.jpg|Ruta pa Pico do Arieiro
Ponta de São Lourenço - Aug 2012 - 05.jpg|Peninsula Ponta de São Lourenço
</gallery>
{{Appendix}}
[[Kategoria: Portugal]]
ovadsdepvc3y7hbfs90s0faw0nhmvar
Erosion
0
14237
186136
2026-04-01T13:51:33Z
Kallmemel
14000
Created page with "{{variante|a}} {{Multiple image |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} |direction=vertical |image1=Im Salar de Uyuni.jpg |caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento. }} '''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic..."
186136
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verwering''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di Tera. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Erosion fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
mwmc2ah6urt6sdvz8h0vv5rxzj0vgsm
186138
186136
2026-04-01T13:56:18Z
Kallmemel
14000
186138
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verwering''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di Tera. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Erosion fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
hz6wkbka2eqypbguvl542pt5vcl814v
186139
186138
2026-04-01T13:56:57Z
Kallmemel
14000
186139
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verwering''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Erosion fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
0nagfs6yczhlg4rsf418361yq4xeet1
186153
186139
2026-04-01T14:58:46Z
Kallmemel
14000
/* Erosion fisico */
186153
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verwering''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Erosion fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
hdzjborz8gkcgfa38prkdmiusckriuc
186154
186153
2026-04-01T15:01:13Z
Kallmemel
14000
186154
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Erosion fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
lcg2fv0777llkvc4jotnzi2mojcemy2
186163
186154
2026-04-01T16:00:30Z
Kallmemel
14000
/* Erosion fisico */
186163
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, lago, y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe di likido superfluo for di por ehempel fabrica industrial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: particulanan di tera ta transporta via un canal mas grandi.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
7vjdvxt7u54xzolrozf2nzcnc9oh1pz
186164
186163
2026-04-01T16:02:22Z
Kallmemel
14000
/* Procesonan fisico */
186164
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, lago, y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe di likido superfluo for di por ehempel fabrica industrial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: particulanan di tera ta transporta via un canal mas grandi.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
bjgwsts1eg1nl187ygwf9tvi3rvlkcj
186169
186164
2026-04-01T16:16:58Z
Kallmemel
14000
186169
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, lago, y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe di likido superfluo for di por ehempel fabrica industrial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: particulanan di tera ta transporta via un canal mas grandi.
Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
7b4ut5cqf4vo54frlf8oxuh63bsmz8n
186170
186169
2026-04-01T16:20:34Z
Kallmemel
14000
186170
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe di likido superfluo for di por ehempel fabrica industrial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: particulanan di tera ta transporta via un canal mas grandi.
Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
nu4br78wh49w8oqdu352m1fft1rlf42
186171
186170
2026-04-01T16:21:58Z
Kallmemel
14000
/* Procesonan fisico */
186171
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: particulanan di tera ta transporta via un canal mas grandi.
Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
d4o101o2oleqstjtyvx9begr1xroqm4
186172
186171
2026-04-01T16:26:40Z
Kallmemel
14000
186172
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura.
Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
ncvtce5hgklas32id232yi769fptklw
186173
186172
2026-04-01T16:27:39Z
Kallmemel
14000
186173
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
klmvzgbokgudiz6yd8mygjokv6mw1s5
186179
186173
2026-04-01T16:38:36Z
Kallmemel
14000
186179
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia humano y pa cu [[Ekosistema|ecosistema]]<nowiki/>nan.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
039i3nxs6sqwapfa8jdhy3jo1x5mb5t
186180
186179
2026-04-01T16:42:22Z
Kallmemel
14000
186180
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
fz30pfzzctvcuek8pcc237fe5zk0qc7
186181
186180
2026-04-01T16:46:01Z
Kallmemel
14000
/* Erosion di awa */
186181
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
lertt6ob5yfud5wik5dgib261vqm0zk
186182
186181
2026-04-01T16:53:48Z
Kallmemel
14000
/* Erosion di awa */
186182
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, por bora buraco di cua cueba ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un arco.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
gv335iwjw8avugovquwqz5yaxwx5780
186184
186182
2026-04-01T16:54:23Z
Kallmemel
14000
/* Procesonan fisico */
186184
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, por bora buraco di cua cueba ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
9zs2h2kluv07oteqyf9ekkuzmcluswp
186185
186184
2026-04-01T16:55:23Z
Kallmemel
14000
/* Erosion di awa */
186185
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cueba ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
mzg3g1f5d8t13f2f2wa0t55bybqbnc9
186186
186185
2026-04-01T16:55:35Z
Kallmemel
14000
186186
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
2xhvgszl8mtlaving92n71d5askmm45
186188
186186
2026-04-01T17:00:42Z
Kallmemel
14000
/* Erosion di awa */
186188
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog.<ref name="natgeo_erosion" />[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
6nkv5081fi1yjatfu3m4dvapdkjvdb2
186190
186188
2026-04-01T17:01:03Z
Kallmemel
14000
186190
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
bwod1z1npq3wf5rauon1hjm6099slxf
186192
186190
2026-04-01T17:05:14Z
Kallmemel
14000
186192
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y riu por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, [[riu]], inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
hg52yvmjpidf8xtrf1unicshaggofl6
186193
186192
2026-04-01T17:10:52Z
Kallmemel
14000
186193
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of awa.<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y [[riu]] por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
a9lk9bjnbyf3jpjmhc5s3e39q58qljo
186194
186193
2026-04-01T17:11:31Z
Kallmemel
14000
186194
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of [[awa]].<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref> Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion"/>
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y [[riu]] por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
|image1=Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
|caption1=''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
cifyaay53dn7zuooehijt6ac99ky0sh
186201
186194
2026-04-01T17:47:02Z
Kallmemel
14000
186201
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of [[awa]].<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref>
Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion" />
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y [[riu]] por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y ocean ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
| image1 = Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
| caption1 = ''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
6tkavphgqqbyjuco93vgwkzjvuzh4rg
186202
186201
2026-04-01T17:48:00Z
Kallmemel
14000
186202
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of [[awa]].<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref>
Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion" />
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y [[riu]] por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y [[Oséano|ocean]] ta hiba particulanan di tera y santo, y ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
| image1 = Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
| caption1 = ''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
lsuy87ujuej0q09bzo105t6yygabygm
186203
186202
2026-04-01T17:50:19Z
Kallmemel
14000
/* Procesonan fisico */
186203
wikitext
text/x-wiki
{{variante|a}}
{{Multiple image
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|direction=vertical
|image1=Im Salar de Uyuni.jpg
|caption1=''Árbol de Piedra'', un formacion di baranca den serunan Altiplano na [[Bolivia]], forma pa erosion di biento.
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Erosion''' ta un proceso geologico caminda material di tera ta disolvi y transporta como particula pa forsanan natural, manera biento of [[awa]].<ref name="natgeo_erosion">{{Citeer web |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/erosion |titel=Erosion |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=education.nationalgeographic.org |taal=en}}</ref>
Un proceso similar ta e proceso di dilapida (Hulandes: ''verweren''), kaminda e material subsuelo ta desintegra (den forma fisico of kimico) sin necesariamento wordo traslada. Fisicamente, por ehempel, si awa sipel durante dia den scheurnan di un baranka, y despues anochi e ta vries y expande, esaki ta causa cu e piedra ta degrada den pidanan mas chikito.<ref name="kijk_erosie">{{Citeer web |url=https://www.kijkmagazine.nl/kijk-antwoordt/verwering-en-erosie-wat-is-het-verschil/ |titel=Verwering en erosie: wat is het verschil? |achternaam=KIJK-redactie |datum=2025-03-15 |bezochtdatum=2026-04-01 |werk=KIJK Magazine |taal=nl}}</ref> Erosion ta lo contrario di depositamento, e proceso geologico den cua material di tera ta wordo deposita (of acumula) riba superficie di [[Tera (planeta)|Tera]]. E material transporta ta yama sedimento.<ref name="natgeo_erosion" />
Erosion ta tuma luga pa medio di awa likido, biento, of ijs (usualmente como un gletsjer).<ref name="natgeo_erosion"/> Den areanan seco, biento (yen di stof) ta zorg pa erosion di biento, caminda santo y particula ta wordo geblaas. Den areanan muha, awasero y [[riu]] por lastra bay cu material pa destancianan largo. Gletsjer, cu ta schuif pocopoco over di tera, ta lastra bay cu tur cos for di klei fini pa barancanan di piedra, den un proceso conoci como erosion glacial.<ref name="kijk_erosie"/>
== Procesonan fisico ==
Erosion fisico ta describi e proceso di cambio pa cu propiedadnan fisico sin cambia e composicion kimico di piedra. Erosion fisico mayoria di biaha ta causa barancanan bira mas chikito of suave. Avalancha di tera, y otro formanan di movecion di masa, ta asocia cu e proceso fisico di dilapida. E procesonan aki ta causa baranca pa los y desentegra durante loramento for di bahadanan.<ref name="natgeo_erosion"/>
Crecemento di mata tambe por contribui na erosion fisico den un proceso cu yama bioerosion. Mata ta desentegra material di tera como cu nan ta saca raiz y por crea kraak y aperaturanan den baranca. IJs y awa likido tambe por contribui na erosion fisico como cu nan movecion ta forsa baranca pa bots den otro of baster for di otro.<ref name="natgeo_erosion"/>
=== Erosion di awa ===
Awasero, riu, inundacion, [[Lago (kurpa di awa)|lago]], y [[Oséano|ocean]] ta gradualmente spula sedimento. Presipitacion ta causa cuater forma di erosion di tera:<ref name="natgeo_erosion" />
{{Multiple image
| image1 = Rill network from Tyrone, Ireland.jpg
| caption1 = ''Rill''
}}
* Erosion di spart: e impacto di gota di awasero, cu por dispersa particulanan chikito cu un destancia di 0,6 meter.
*''Sheet-erosion'': erosion causa pa drenahe superficial.
* Erosion di kep:
** ''Rill'': como cu drenahe ta desaroya den un stroom discreto (''rill'').
** [[Rooi]]: ta traslada particulanan di tera pa corto tempo, por ehempel durante presepitacion. Un rooi ta aparece como vayenan chikito durante temporada di secura. Abismo ''Visrivier'' den [[Namibia]] ta e abismo mas grandi den Africa y un producto di erosion di vaye.<ref name="natgeo_erosion" />
[[Fail:The Twelve Apostles 2011.jpg|thumb|Erosion di costa na parke marino nacional ''The Twelve Apostles'' (2011) den Vicotria na [[Australia]]|left]]
E ocean tambe ta hunga un rol den erosion. Erosion di costa por completamente cambia e forma pa cu liña di costa, cual tin consecuencia pa cu [[Ekosistema|ecosistema]] y regionnan costero. E forsa di olanan di lama tambe ta eroshona klip, cual ta restulta den diferente paisahe di costa. Erosion por, por ehempel, bora buraco di cua cuebanan ta forma. Ora awa kibra pasa door di e parti patras di e cueba, e ta crea un boog. Debi na movemento di ola persistente, e dak di un boog asina por cay, cual unicamente pilarnan di piedra ta sobra.<ref name="natgeo_erosion" />{{Appendix}}
[[Kategoria:Geologia]]
2mzk20a79s5f2oadpg54b9agkjzoj87
Eroshon
0
14238
186137
2026-04-01T13:52:44Z
Kallmemel
14000
Redirected page to [[Erosion]]
186137
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Erosion]]
b7i8qzlw1mj9x17mh5cq9gqiecl3z18
Seru di Ararat
0
14239
186191
2026-04-01T17:03:01Z
Caribiana
8320
Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox sero|variante=c | zoom = 9 }} '''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare regis..."
186191
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, ku ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e planta di televishon [[Telecuracao]] ta situá riba e seru.
Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente.
Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla.
Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]].
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[Kategoria:Seru na Kòrsou]]
pxzlh8cehz5icpckirvxoa4ci7mgqf5
186197
186191
2026-04-01T17:25:38Z
Caribiana
8320
imagen agrega
186197
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox sero|variante=c
| nomber = Seru di Ararat
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 1/2
|border = infobox
|image1 = Curacao - Consulate Office Building - 1982 - DPLA - f0e5439ccbdb0bb583bdcfafc729ef3f.jpg
| caption1 = Kas di F.D. Roosevelt, konsulado general di Merka
|image2 = Landhuis, voorgevel - 20652410 - RCE.jpg
|image3 = Interieur landhuis - 20652409 - RCE.jpg
|footer = Lanthùis Ararat
|footer_align=center
}}
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm = Region
| division_adm = [[Willemstad]]
| zoom = 9
}}
'''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref>
E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará un estatua di La Birgen Maria, develá na 1954, ku ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e planta di televishon [[Telecuracao]] ta situá riba e seru.
Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente.
Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla.
Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]].
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam
* {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3
}}
[[Kategoria:Seru na Kòrsou]]
m7idjbt4yemjwiql9boohfw4fx0n66h
BA.3.2
0
14240
186212
2026-04-01T21:03:34Z
Caribiana
8320
Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox condicion medico|variante=c}} '''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente. BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku..."
186212
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa enfermedat. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="real-time monitoring">{{cite journal |last1=Korber |first1=Bette |last2=Fischer |first2=Will |last3=Theiler |first3=James |title=Real-time monitoring of SARS-CoV-2 evolution during the COVID-19 pandemic |journal=Cell Host & Microbe |date=2025 |volume=33 |issue=11 |pages=1802–1806 |doi=10.1016/j.chom.2025.10.013 |pmid=41232510 }}</ref> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref name="evolution and viral properties">{{cite journal |last1=Jule |first1=Zesuliwe |last2=Römer |first2=Cornelius |last3=Hossen |first3=Taskeen |last4=Sviridchik |first4=Victoria |last5=Reedoy |first5=Kajal |last6=Ganga |first6=Yashica |last7=Silangwe |first7=Siphokazi |last8=Norman |first8=Alex |last9=Karim |first9=Farina |last10=Kekana |first10=Dikeledi |last11=Mahlangu |first11=Boitshoko |last12=Mnguni |first12=Anele |last13=Nzimande |first13=Ayanda |last14=Stock |first14=Nadine |last15=Bernstein |first15=Mallory |last16=Gosnell |first16=Bernadett I. |last17=Moosa |first17=Mahomed-Yunus S. |last18=Wolter |first18=Nicole |last19=Khan |first19=Khadija |last20=Neher |first20=Richard A. |last21=Sigal |first21=Alex |title=Evolution and Viral Properties of the SARS-CoV-2 BA.3.2 Subvariant |date=2025 |journal=10.1101/2025.10.28.25338622 }}</ref><ref name="emerging">{{cite journal |last1=Zhang |first1=Lu |last2=Chen |first2=Nianzhen |last3=Eichmann |first3=Amy |last4=Nehlmeier |first4=Inga |last5=Moldenhauer |first5=Anna-Sophie |last6=Stankov |first6=Metodi V. |last7=Happle |first7=Christine |last8=Dopfer-Jablonka |first8=Alexandra |last9=Behrens |first9=Georg M N. |last10=Hoffmann |first10=Markus |last11=Pöhlmann |first11=Stefan |title=Epidemiological and virological update on the emerging SARS-CoV-2 variant BA.3.2 |journal=The Lancet Infectious Diseases |date=2025 |volume=26 |issue=1 |pages=e1–e2 |doi=10.1016/S1473-3099(25)00658-9 |pmid=41240961 }}</ref>
Dia 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". |author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=}}</ref>
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[Kategoria: COVID-19]]
6ykkgsupjlucncydn90b0jiomh051vu
186213
186212
2026-04-01T21:12:59Z
Caribiana
8320
186213
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c
| nomber =
| nomber alternativo = Cicada
| imagen =
| descripcion =
| specialidad = [[COVID-19]]
| miembro =
| sintoma =
| causa =
| tratamento =
| status = Variante bou monitoreo
}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa malesa. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="real-time monitoring">{{cite journal |last1=Korber |first1=Bette |last2=Fischer |first2=Will |last3=Theiler |first3=James |title=Real-time monitoring of SARS-CoV-2 evolution during the COVID-19 pandemic |journal=Cell Host & Microbe |date=2025 |volume=33 |issue=11 |pages=1802–1806 |doi=10.1016/j.chom.2025.10.013 |pmid=41232510 }}</ref> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref name="evolution and viral properties">{{cite journal |last1=Jule |first1=Zesuliwe |last2=Römer |first2=Cornelius |last3=Hossen |first3=Taskeen |last4=Sviridchik |first4=Victoria |last5=Reedoy |first5=Kajal |last6=Ganga |first6=Yashica |last7=Silangwe |first7=Siphokazi |last8=Norman |first8=Alex |last9=Karim |first9=Farina |last10=Kekana |first10=Dikeledi |last11=Mahlangu |first11=Boitshoko |last12=Mnguni |first12=Anele |last13=Nzimande |first13=Ayanda |last14=Stock |first14=Nadine |last15=Bernstein |first15=Mallory |last16=Gosnell |first16=Bernadett I. |last17=Moosa |first17=Mahomed-Yunus S. |last18=Wolter |first18=Nicole |last19=Khan |first19=Khadija |last20=Neher |first20=Richard A. |last21=Sigal |first21=Alex |title=Evolution and Viral Properties of the SARS-CoV-2 BA.3.2 Subvariant |date=2025 |journal=10.1101/2025.10.28.25338622 }}</ref><ref name="emerging">{{cite journal |last1=Zhang |first1=Lu |last2=Chen |first2=Nianzhen |last3=Eichmann |first3=Amy |last4=Nehlmeier |first4=Inga |last5=Moldenhauer |first5=Anna-Sophie |last6=Stankov |first6=Metodi V. |last7=Happle |first7=Christine |last8=Dopfer-Jablonka |first8=Alexandra |last9=Behrens |first9=Georg M N. |last10=Hoffmann |first10=Markus |last11=Pöhlmann |first11=Stefan |title=Epidemiological and virological update on the emerging SARS-CoV-2 variant BA.3.2 |journal=The Lancet Infectious Diseases |date=2025 |volume=26 |issue=1 |pages=e1–e2 |doi=10.1016/S1473-3099(25)00658-9 |pmid=41240961 }}</ref>
Dia 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". |author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=}}</ref>
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[Kategoria: COVID-19]]
mbmgok990roix2pk8sqbao8xxsbi6xa
186214
186213
2026-04-01T21:14:02Z
Caribiana
8320
imagen agrega
186214
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox condicion medico|variante=c
| nomber =
| nomber alternativo = Cicada
| imagen = Coronavirus. SARS-CoV-2.png
| descripcion =
| specialidad = [[COVID-19]]
| miembro =
| sintoma =
| causa =
| tratamento =
| status = Variante bou monitoreo
}}
'''BA.3.2''', inofisialmente konosí komo '''cicada''', ta un supvariante di e variante [[COVID-19]] di [[SARS-CoV-2]], e vírùs ku ta kousa malesa. E ta un derivado di e liña [[Variante Omikron di SARS-CoV-2|Omikron]], i mas spesífikamente di e supliña BA.3, ku for di kuminsamentu di 2022 no a sirkulá ampliamente.
BA.3.2 ta notable pa su gran kantidat di mutashon, spesialmente riba e proteina di spike, ku ta importante pa e vírùs drenta selnan humano. E supvariante tin mas ku 50 mutashon di spike kompará ku BA.3, i mas ku 70 mutashon kompará ku e vírùs original di [[Wuhan]].<ref name="real-time monitoring">{{cite journal |last1=Korber |first1=Bette |last2=Fischer |first2=Will |last3=Theiler |first3=James |title=Real-time monitoring of SARS-CoV-2 evolution during the COVID-19 pandemic |journal=Cell Host & Microbe |date=2025 |volume=33 |issue=11 |pages=1802–1806 |doi=10.1016/j.chom.2025.10.013 |pmid=41232510 }}</ref> E kantidat aki a yama atenshon di sientífikonan, pasobra mutashonnan por influensiá transmisibilidat i e abilidat di e vírùs pa evitá e sistema inmuno.
E supvariante aki a wòrdu detektá pa promé biaha den un muestra di [[Suráfrika]] dia 22 di novèmber 2024. Despues, investigadónan a identifik’é komo potensialmente preokupante, debí na su perfil genétiko. Pa novèmber 2025, a reportá ku BA.3.2 tabata presente den varios pais, inkluyendo [[Australia]], [[Alemania]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref name="evolution and viral properties">{{cite journal |last1=Jule |first1=Zesuliwe |last2=Römer |first2=Cornelius |last3=Hossen |first3=Taskeen |last4=Sviridchik |first4=Victoria |last5=Reedoy |first5=Kajal |last6=Ganga |first6=Yashica |last7=Silangwe |first7=Siphokazi |last8=Norman |first8=Alex |last9=Karim |first9=Farina |last10=Kekana |first10=Dikeledi |last11=Mahlangu |first11=Boitshoko |last12=Mnguni |first12=Anele |last13=Nzimande |first13=Ayanda |last14=Stock |first14=Nadine |last15=Bernstein |first15=Mallory |last16=Gosnell |first16=Bernadett I. |last17=Moosa |first17=Mahomed-Yunus S. |last18=Wolter |first18=Nicole |last19=Khan |first19=Khadija |last20=Neher |first20=Richard A. |last21=Sigal |first21=Alex |title=Evolution and Viral Properties of the SARS-CoV-2 BA.3.2 Subvariant |date=2025 |journal=10.1101/2025.10.28.25338622 }}</ref><ref name="emerging">{{cite journal |last1=Zhang |first1=Lu |last2=Chen |first2=Nianzhen |last3=Eichmann |first3=Amy |last4=Nehlmeier |first4=Inga |last5=Moldenhauer |first5=Anna-Sophie |last6=Stankov |first6=Metodi V. |last7=Happle |first7=Christine |last8=Dopfer-Jablonka |first8=Alexandra |last9=Behrens |first9=Georg M N. |last10=Hoffmann |first10=Markus |last11=Pöhlmann |first11=Stefan |title=Epidemiological and virological update on the emerging SARS-CoV-2 variant BA.3.2 |journal=The Lancet Infectious Diseases |date=2025 |volume=26 |issue=1 |pages=e1–e2 |doi=10.1016/S1473-3099(25)00658-9 |pmid=41240961 }}</ref>
Dia 5 di desèmber 2025, [[Organisashon Mundial di Salú]] (WHO) a klasifiká BA.3.2 komo un variante bou di monitoreo (VUM). E klasifikashon aki ta indiká ku e variante mester wòrdu sigui di serka, pero ku na e momentu ei no tin sufisiente evidensia pa konsider’é komo un variante di preokupashon.
E nòmber ''Cicada'' a wòrdu duna informalmente pa investigadó i medionan, siguiendo un tendensia di duna nòmber alternativo mas fásil di usa, aunke e no ta un denominashon ofisial.<ref name="Cicada">{{cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1997130713435722169.html|title=Here's an animated map showing the spread of the BA.3.2.* variant, nicknamed "Cicada". |author=Mike Honey|work=Thread Reader|date=6 December 2025|access-date=}}</ref>
Den término di impakto, investigashon inisial a enfoká riba si e mutashonnan por oumenta transmisibilidat òf redusí efektividat di bakunashon i inmunidat natural. Te awor, datonan a keda limitá, i evaluashon sientífiko ta den desaroyo kontinuo.
{{Appendix}}
[[Kategoria: COVID-19]]
7msrrftmzpr3p10grm74ewyqukt9uki