Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Yuda:Kontenido 12 1743 188335 170621 2026-04-22T12:42:39Z Kallmemel 14000 188335 wikitext text/x-wiki <div class="plainlinks" style="border: 1px solid #a2a9b1; padding: 0; margin: 5px 0; font-size: 150%; text-align: center;"> '''[//pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Portal_di_komunidat&action=edit&section=new Klik aki pa haci un pregunta, bo pregunta ta wordo contesta den e] [[Wikipedia:Portal di komunidat|Portal di comunidad]]''' </div> <noinclude> <div style="float: right"> __TOC__ </div> {| class="wikitable" style="text-align: center; width:50%" |- | [[File:Nuvola apps khelpcenter.png|75px|left|link=]] E '''yudansa''' aki ta contene linknan pa manual y splicacion cu lo hasi bo bida diario riba Wikipedia mas facil. Bo por mehor'e, dal bay! |- | style="text-align:center" | <big>Buscado di ayudo</big> <inputbox> type=fulltext width=40 namespaces=Main**,Help**,Template**,Category searchbuttonlabel=Busca break=yes </inputbox> |} </noinclude> == Wikipedia == {| align="center" class="wikitable" style="width:50%;" |- |[[File:OOjs UI icon help-ltr.svg|left|link=Wikipedia:Info]][[Wikipedia:Info|Informashon]] |- |[[Image:Notification-icon-Wikipedia-logo.svg|left|link=Wikipedia na Papiamentu]][[Wikipedia na Papiamentu]] |- |[[Image:OOjs UI icon book-ltr.svg|left|link=Wikipedia:Kiko ta reglanan]][[Wikipedia:Kiko ta reglanan|Reglanan]] |- |[[Image:OOjs UI icon userAnonymous.svg|left|link=Wikipedia:Mi mester ta miembro]][[Wikipedia:Mi mester ta miembro|Mi mester ta miembro?]] |- |} ==Kambionan riba Wikipedia== {| align="center" class="wikitable" style="width:50%;" |- |[[File:OOjs UI icon keyboard.svg|left|link=Wikipedia:Kon kuminsa yuda]][[Wikipedia:Kon kuminsa yuda|Kon pa kuminsa yuda?]] |- |} ==Traha o editá artikulo== {| align="center" class="wikitable" style="width:50%;" |- |[[Image:VisualEditor icon page-existing-ltr.svg|left|link=Wikipedia:Kon pa traha artikulo]][[Wikipedia:Kon pa traha artikulo|Kon pa traha artikulo?]] |- |[[Image:VisualEditor icon page-disambiguation-ltr.svg|left|link=Help:Disambiguashon]][[Help:Disambiguashon|Kiko pa hasi ora tin 2 artikulo ku mesun título?]] |- |[[Image:OOjs UI icon edit-ltr.svg|left|link=Wikipedia:Kon pa editá artikulo]][[Wikipedia:Kon pa editá artikulo|Kon pa editá artikulo?]] |- |[[Image:OOjs UI icon logo-cc.svg|left|link=Wikipedia:Derechinan di outor]][[Wikipedia:Derechinan di outor|Tin reglanan di derechinan di outor?]] |- |} ==Papiamento òf Papiamentu?== Nan no ta mesun kos! Papiamento/u ta un idioma ku dos [[ortografia]], esta dos sistema di skibimentu. {| align="center" class="wikitable" style="width:50%;" |- | width=50%|[[Image:OOjs UI icon language-ltr.svg|left|link=Ortografia di Papiamento]][[ortografia di Papiamento|ortografia di Papiament<u>o</u>]] || Por busca palabra [https://papiamento.aw/busca/ aki] of consulta e lista [https://papiamento.aw/pages/wp-content/uploads/pdf/Paw_2009_Vocabulario_di_Papiamento.pdf "vocabulario di Papiamento"]. |- |[[File:OOjs UI icon language-ltr.svg|left|link=Ortografia di papiamentu]][[ortografia di papiamentu|ortografia di papiament<u>u</u>]] || Mas informashon riba e reglanan por konsulta e [https://archive.org/details/buki-di-oro "buki di oro"]. E buki tambe ta kontene un lista di palabra i un lista di nomber geografiko. |- |} ==Por usa ambos ortografia?== Den Wikipedia nos mester kooperá! Ambos ta permiti, basta ku ta mantene un solo estilo di ortografia pa kada artikulo. Si bo traha un artíkulo nobo, usa bo mes ortografia. Por fabor no kambia e ortografia di teksto eksistente. For di kuminsamentu, e menú i kategorianan di Wikipedia ta na ortografia di papiamentu! {| align="center" class="wikitable" style="width:50%;" |- | width=50%|[[Image:OOjs UI icon code.svg|left|link=Template:Variante]][[Template:Variante|Variante]] || Determina e variante di ortografia den un articulo. |- |} [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] tbh2o2vc0gp71q5ifd2uoon74ei9gk0 1954 0 2034 188410 157049 2026-04-22T20:09:01Z Caribiana 8320 188410 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1954''' ta un aña komun ku a kuminsa riba un djabierna riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[10 di mart|10]] - Na Kòrsou a inougurá ofisialmente [[Radio Hoyer]], e di dos radioemisora riba e isla i e promé pa transmití na [[papiamentu]]. * [[20 di mart|20]] - Radio Kelkboom, e promé radioemisora komersial di [[Aruba]], ta kuminsa transmití ofisialmente. E ta e di tres radioemisora na [[Antias Hulandes]], despues di [[Curom]] i Radio Hoyer.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404240:mpeg21:p003|titel=Derde Antilliaanse zender in de lucht|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-03-19|bezochtdatum=2024-02-16}}</ref> '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - Na [[Kòrsou]] a ser fundá [[Stichting Monumentenzorg Curaçao]].<ref>{{citeer web|titel=Oprichting Stichting Monumentenzorg een feit|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-04-07|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-20|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404256:mpeg21:p002}}</ref> '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[10 di ougùstùs|10]] - [[Julio Antonio Abraham]] ta funda na [[Boneiru]] e partido polítiko [[Partido Demokrátiko Boneriano]] (PDB). * [[26 di ougùstùs|26]] - [[Parlamento di Antias Hulandes]] ta aproba e [[Statuut pa Reino Hulandes]]. '''Sèptèmber''' * [[22 di sèptèmber|22]] - Un kandela feros ta destruí nuebe negoshi na [[San Nicolas]], [[Aruba]].<ref name="jaaroverzicht">{{citeer web|titel=Belangrijk en emotievol jaar is aan de geschiedenis van de Nederlandse Antillen toegevoegd Statuut-Verkiezingen-Mariale Jaar-Hazel|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-12-31|bezochtdatum=2024-11-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404476:mpeg21:p005}}</ref> '''Òktober''' * [[7 di òktober|7]] - Orkan Hazel ta pasa nort di e [[Islanan ABC]]; bientu i yobida fuerte te 250 mm ta kousa daño material na [[Aruba]] i [[Kòrsou]].<ref name="jaaroverzicht"/> * [[11 di òktober|11]] - Na [[Aruba]], Gezaghebber Kwartsz ta efektua e apertura di radioemisora "Voz di Aruba". '''Novèmber''' * [[15 di novèmber|15]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. [[Partido Patriotico Arubano|Partido PPA]] ta gana abrumador na [[Aruba]].<ref name="jaaroverzicht"/> '''Desèmber''' * [[8 di desèmber|8]] - [[Efraïn Jonckheer]] ta bira ofisialmente e promé [[promé minister|premier]] di [[Antias Hulandes]]. * [[8 di desèmber|8]] - [[Lewis van der Veen Zeppenfeldt|Mgr. van der Veen Zeppenfelt]] ta develá riba [[Seru di Ararat]] e estatua monumental di La Birgen Maria.<ref>{{citeer web|titel=''Dit monument is voortgekomen uit het hart van Curacao!''|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-12-09|bezochtdatum=2025-04-22|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404460:mpeg21:p001}}</ref> * [[15 di desèmber|15]] - [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] ta firma e [[Statuut pa Reino Hulandes]] na [[Den Haag]]. * [[29 di desèmber|29]] - Ta proklamá e [[Statuut pa Reino Hulandes]]. == A nase == '''Yanüari''' * [[14 di yanüari|14]] - [[Gustave Nouel]], artista plástiko di [[Aruba]]. * [[29 di yanüari|29]] - [[Mirna Louisa-Godett]], polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]] i [[Lista di promé minister di Antias Hulandes|promé minister di Antias Hulandes]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[24 di aprel|24]] - [[Rudy Domacassé]], poeta, eskritor, traduktor, aktor i direktor di teatro [[Boneiru|boneriano]]. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' *[[17 di yüli|17]] - [[Angela Merkel]], kansier di [[Alemania]] (2005-2021). *[[28 di yüli|28]] - [[Hugo Chávez]], presidente di [[Venezuela]] '''Ougùstùs''' * [[12 di ougùstùs|12]] - [[François Hollande]] * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Ben Whiteman]], polítiko i [[Lista di prome ministro di Kòrsou|promé minister di Kòrsou]] (2015-2016). * [[31 di ougùstùs|31]] - [[Aleksandr Lukashenko]], presidente di [[Belarus]] (1994-presente). '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[23 di desèmber|23]] - [[Omayra Leeflang]], polítiko di [[Kòrsou]]. == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[17 di aprel|17]] - [[Nilda Pinto]] (35), eskritor [[Kòrsou|kurasoleño]]. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] 02fm64br8u5hmkbqr0hww81nwl02giy Kategoria:Deleteme 14 2165 188331 76151 2026-04-22T12:39:53Z Kallmemel 14000 188331 wikitext text/x-wiki [[Category:Wikipedia:Evalua]] __EXPECTUNUSEDCATEGORY__ jxzdn3dndbb00ehc1mufbv8421u7qil Malchi:Disambig 10 3598 188381 74482 2026-04-22T16:30:19Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Malchi:Dp]] 188381 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Malchi:Dp]] 5lc2yd0cn9tok2iidhg60mhstjsxhif Kategoria:Disambiguation pages 14 3605 188383 139933 2026-04-22T16:32:05Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Kategoria:Homónimo]] 188383 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kategoria:Homónimo]] 1fbbhoguqq1w5z8snjxkitnza9jdiif Nicosia 0 6456 188379 106293 2026-04-22T16:27:15Z Kallmemel 14000 malchi dp 188379 wikitext text/x-wiki '''Nicosia''' por referi na: === Lugá === * [[Nicosia (Chipre)]], kapital i siudat mas grandi di [[Chipre]]. * [[Nicosia (Italia)]], siudat [[italia]]no situá na e [[isla]] di [[Sisilia]]. {{Dp}} 83g4tzf3dyb1ydafp27v63qgzsytig4 Wikipedia:Homónimo 4 7413 188333 74481 2026-04-22T12:41:46Z Kallmemel 14000 188333 wikitext text/x-wiki '''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 1pg02hzrjy9p31lqqhz12m4og6guf4i 188356 188333 2026-04-22T15:14:45Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Yuda:Disambiguashon]] to [[Yuda:Homónimo]] 188333 wikitext text/x-wiki '''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 1pg02hzrjy9p31lqqhz12m4og6guf4i 188358 188356 2026-04-22T15:25:17Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Yuda:Homónimo]] to [[Yuda:Disambiguashon]] over redirect: Revert 188333 wikitext text/x-wiki '''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 1pg02hzrjy9p31lqqhz12m4og6guf4i 188360 188358 2026-04-22T15:25:36Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Yuda:Disambiguashon]] to [[Wikipedia:Homónimo]] 188333 wikitext text/x-wiki '''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 1pg02hzrjy9p31lqqhz12m4og6guf4i 188386 188360 2026-04-22T16:55:28Z Kallmemel 14000 update, tradusi 188386 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, Lago Heights. Ya ku solamente un Página di Wikipedia por usa e nòmber generiko "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada un di e tópikonan. <!--'''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better.--> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 3l653ry86iohhk01vlhk9uuhz8y1mwd 188387 188386 2026-04-22T16:56:51Z Kallmemel 14000 188387 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. <!--'''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better.--> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 9si2876ykq8s6qre44kyr9h8o1f2t5y 188388 188387 2026-04-22T17:03:55Z Kallmemel 14000 188388 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko ta wòrdu vinkulá òf buská (manera "[[Tera (planeta)|Tera]]"). <!--'''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better.--> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 5yjejh8w39b8xekijro3dj121tfmnkm 188389 188388 2026-04-22T17:04:46Z Kallmemel 14000 188389 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko ta wòrdu vinkulá òf buská (manera "[[Tera (planeta)|Tera]]"). <!--'''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better.--> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 3oiz7d9ulx6bolgwsse1cn90mpomaok 188390 188389 2026-04-22T17:09:12Z Kallmemel 14000 188390 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko ta wòrdu vinkulá òf buská (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. <!--'''Disambiguation''' pages on Wikipedia are used as a process of resolving conflicts in article titles that occur when a single term can be associated with more than one topic, making that term likely to be the natural title for more than one article. In other words, disambiguations are paths leading to different articles which could, in principle, have the same title. For example, the word "Tera" can refer to several different things, including an element, a planet, and a Roman god. Since only one Wikipedia page can have the generic name "Tera", ''unambiguous'' article titles are used for each of these topics: [[Tera]], [[Tera (elemento klasiko)]], or [[Tera (material)]]. There must then be a way to direct the reader to the correct specific article when the ambiguous word "Tera" is referenced by linking, browsing or searching; this is what is known as ''disambiguation''. In this case it is achieved using [[Tera (desambiguashon)]] as the title of a ''disambiguation page''. There are three principal disambiguation scenarios, of which the following are examples: * The page at '''[[Lago]]''' is a ''disambiguation page'', leading to all the alternative uses of "Lago". It has a {{tl|Disambig}} template at the bottom. * The page at '''[[Tera]]''' is about one usage, called the ''primary topic'', and there is a short message at the top of the page, called a ''hatnote'' and created with the {{tl|See also}} template, guiding readers to '''[[Tera (desambiguashon)]]''' so other uses of the term can be found. Occasionally a reader may follow a link that ends up at a disambiguation page rather than at one of the links shown on that page. The original page can be edited to link directly to its intended destination. Feel free to make such edits; everyone is welcome to improve Wikipedia, including you. It could be you who makes the overall experience of Wikipedia that much better.--> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 8ri7j9yh0dqgcwbw1kus89e20dkpcfg 188391 188390 2026-04-22T17:10:17Z Kallmemel 14000 188391 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko ta wòrdu vinkulá òf buská (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] kqqr22fo8d5ydi7nxijcdazs273cxws 188392 188391 2026-04-22T17:11:24Z Kallmemel 14000 188392 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko a wòrdu vinkulá òf buská (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] cvnh5dxh7k7w6cz4dwybo7m2y6bas2b 188393 188392 2026-04-22T17:12:19Z Kallmemel 14000 188393 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "Lago" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko a wòrdu vinkulá den un artíkulo òf buská den e mashin di búskeda (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 1acs1ll5y69lkaiei8ikpkthuqsyrow 188394 188393 2026-04-22T17:14:24Z Kallmemel 14000 188394 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un proseso pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "[[Lago]]" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko a wòrdu vinkulá den un artíkulo òf buská den e mashin di búskeda (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] ayujqk28r3nis3lhd9f1awp0g4mqnfs 188405 188394 2026-04-22T18:50:33Z Kallmemel 14000 188405 wikitext text/x-wiki Páginanan '''homónimo''' (òf '''ambiguo''') riba Wikipedia ta wòrdu usá komo un guia pa resolvé konflikto den título di artíkulonan, kaminda un solo término por ta asosia ku mas ku un tópiko. Den otro palabra, Páginanan homónimo (òf ambiguo) ta un lista di artíkulo, ku den prinsipio, tin e mesun título. Por ehèmpel, e palabra "[[Lago]]" por referí na diferente kos. Esakinan ta inkluí, por ehèmpel, [[Lago (kurpa di awa)]], [[Lago Oil & Transport Company]], Lago Colony, i [[Lago Heights]]. Ya ku solamente un página di Wikipedia por usa e nòmber generiko di "Lago", títulonan sin ambigwedat ta wòrdu usá pa kada tópiko. Ta usa páginanan homónimo pa por dirigí i guia e usadó na e artíkulo korekto, ora e término generiko a wòrdu vinkulá den un artíkulo òf buská den e mashin di búskeda (manera "[[Tera|Tera]]"). Tur página homónimo tin un malchi {{tl|Dp}} na e bòm. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] su4bwul99lpfhz0mu2ww6szihztribw Kategoria:Wikipedia:Delete 14 7422 188346 74238 2026-04-22T12:50:08Z Kallmemel 14000 188346 wikitext text/x-wiki [[Category:Wikipedia|delete]] j6p4jxd1e2xw0xpngxeis2o7pfxt3f2 Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok 2 7580 188404 188306 2026-04-22T18:49:05Z Caribiana 8320 188404 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e Korte na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].[1] E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku a wòrdu develá na 1957 riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Desendensia Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Un konmemorashon seremonial ta tuma lugá anualmente durante e Rekuerdo Nashonal di e Mortonan riba 4 di mei.[6] Cientos di marinero Hulandes tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora Fransia a kapitulá na yüli 1940, e britanikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.[7] == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] rqvrdevh2c3jk2p7h9n0v7ntsta8wrn 188406 188404 2026-04-22T18:55:16Z Caribiana 8320 188406 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku a wòrdu develá na 1957 riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Desendensia Tin 166 víktima antiano konosí (te ku 2022),[4] inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.[5] Un konmemorashon seremonial ta tuma lugá anualmente durante e Rekuerdo Nashonal di e Mortonan riba 4 di mei.[6] Cientos di marinero Hulandes tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora Fransia a kapitulá na yüli 1940, e britanikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.[7] == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] mvqtc6t6dbfec1hcl4jrw1byse4x3u3 188407 188406 2026-04-22T19:19:17Z Caribiana 8320 188407 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku a wòrdu develá na 1957 riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e britanikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> Un konmemorashon seremonial ta tuma lugá anualmente durante e Rekuerdo Nashonal di e Mortonan riba 4 di mei.[6] == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] kv6vqib9gdwn64eo4qirg1jeec80od2 188409 188407 2026-04-22T19:35:03Z Caribiana 8320 188409 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 mei 2024</ref> na ... , unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan. E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] pndcxrfj0aqn9ytoxm8n03xcushvxlm 188411 188409 2026-04-22T20:10:21Z Caribiana 8320 /* Mira tambe */ 188411 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 mei 2024</ref> na ... , unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan. E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] j1ztpo5ai8nyy95j62916ffko08ivpt 188413 188411 2026-04-22T20:37:54Z Caribiana 8320 188413 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref>Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 mei 2024</ref> na dilanti e edifisio di Korte situa na Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario lo pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobierny di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> E públiko ta wòrdu enkurashá pa asistí na e seremonia, ku lo kuminsá ku un marcha di gruponan di enforsamentu di lei i militar uniformá kuminsando na e parti dilanti di e Kas di Korte te na e Waf di Kapitan Hodge. == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 9c58jvp4qdrb7mldndzwgw2ap9j98bo 188414 188413 2026-04-22T20:42:31Z Caribiana 8320 188414 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref name=:"3"/> na dilanti e edifisio di Korte situa na Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario lo pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> E públiko ta wòrdu enkurashá pa asistí na e seremonia, ku lo kuminsá ku un marcha di gruponan di enforsamentu di lei i militar uniformá kuminsando na e parti dilanti di e Kas di Korte te na e Waf di Kapitan Hodge. == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] q3nclifxt2cw74lgqfipo94few04tw6 188415 188414 2026-04-22T20:45:14Z Caribiana 8320 188415 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref name=:"3"/> na dilanti e edifisio di Korte situa na Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario lo pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> E públiko ta wòrdu enkurashá pa asistí na e seremonia, ku lo kuminsá ku un marcha di gruponan di enforsamentu di lei i militar uniformá kuminsando na e parti dilanti di edfisio di Korte den serkania di Captain Hodge Wharf. == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiro]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 6sucg93y5rxeuomw8jzz2usjanc9ati 188416 188415 2026-04-22T20:47:27Z Caribiana 8320 188416 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti di Korte,<ref name=:"3"/> na dilanti edifisio di Korte den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiro]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 6gqz3rbjnwju8wq5mlr0krgua4886di 188417 188416 2026-04-22T20:50:20Z Caribiana 8320 /* Konmemorashon */ 188417 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento conmemorativo | nomber = Monumento pa Victimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{BON}} | localisa_na = [[Kralendijk]] | adres = Wilhelminaplein | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiro]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] i139mx4do3y92ei79vnxh24uzpnwjmy 188418 188417 2026-04-22T21:03:18Z Caribiana 8320 188418 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti sede di Korte | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] ec3es57aetzl5zbw4ew9wiosrt05jc9 188419 188418 2026-04-22T21:03:36Z Caribiana 8320 188419 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti sede di Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 meter | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] 0e8jr48zyrupome45h2jvscgvg6rhe8 188420 188419 2026-04-22T21:05:32Z Caribiana 8320 188420 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ------------- {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ------------ E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba initiativa di John Menge<ref><re>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1=22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta inklui bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i tin ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} '''Monumento pa e Víktimanan di Guera''' (ofisialmente: ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'') ta un monumento conmemorativo situá na Pier N na Kralendijk, Boneiru. E monumento ta dediká na 129 víktima di Karibe Hulandes ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name="1"/> E monumento ta parti di un serie di monumentonan conmemorativo instala riba kada un di e seis isla di loke tabata Antias Hulandes, tur ku un plaka di bròns identiko.<ref name="2"/> E plaka aki tin e inscripcion ''“Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940–1945”'' i ta kontené un lista di nòmbernan di Antianonan ku a perde nan bida durante Segunda Guera Mundial.<ref name="3"/> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge, a funda na Kòrsou e ''Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen'', ku e meta pa konmemorá e víktimanan di guera ku un monumento riba kada isla.<ref name="4"/> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento ku a wordo desvelá na 1957 riba e diferente islanan di Antias Hulandes. Tur e monumentonan ta kontené e mes lista di nòmbernan di e víktimanan.<ref name="5"/><ref name="6"/> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental ku un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter haltu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta para riba un base den forma di bog, ku henter e monumento riba un pedestal rektangular di granit. Un plaka di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya. E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta di laman.<ref name="1"/> E diseño di e monumento a wordo realizá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na febrüari 1956, un lista preliminar di 97 víktima a wordo publiká.<ref name="7"/> Na momento di desvelo di e monumento na 1957, e kantidat a subi pa 129 nòmber, manera ta inscribí riba e plaka. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref name="8"/> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku cualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegantenan di flota komersial ku a muri durante atakenan riba laman durante e Bataya di Caribe.<ref name="9"/> Ademas, tambe tabatin militarnan Antiano ku a fayesé den servicio. Durante Segunda Guera Mundial, submarinonan aleman a ataka barkunan rond di e refinerianan di Aruba i Kòrsou, ku e meta pa desestabilisa e suministro di combustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata involví den e operashonnan aki, i relativamente hopi militarnan boneriano a pèrdè nan bida.<ref name="10"/> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei (Dia di Rekuerdo), ta tene un seremonia ofisial di konmemorashon na pia di e monumento. Na Boneiru, e ceremonia ta tuma luga na Wilhelminaplein, cerca di e pier historiko di Kralendijk. Durante e evento, gezaghebber di Boneiru ta pone krans pa honra e víktimanan di guera.<ref name="11"/> in 166 víktima Antiano konosí (te ku 2022),<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> ku Boneiru tin e mayoria di víktima di tur seis isla, na 33. Mayoria di e víktimanan Antiano a muri miéntras nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Submarinonan Aleman tambe a purba di desactiva e barconan rond di e refinerianan di Aruba y Curaçao, eliminando asina e produccion di combustibel pa aviacion. Barkunan ku tripulashon Boneriano tambe tabata enbolbí den e batayanan aki. Di tur e islanan di ex-Antillas Hulandes y Aruba, militarnan Boneriano tabata esunnan mas morto. Pa honra i konmemorá e 34 sòldánan boneriano aki ku a kai durante e batayanan aki, a lanta un monumento riba e boulevard di Kralendijk.<ref>https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php</ref> [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] E ‘Monumento pa e Kaidonan di Segundo Guera Mundial’ na Kralendijk (Boneiru) ta un eskultura. Un shaft haltu ku ta bira fini ta wòrdu flankeá pa dos shaft mas chikitu ku ta para riba un base den forma di bog. Tur esaki ta wòrdu poné riba un pedestal di granit abou i rektangular. Un plachi di bròns ta pegá na e sekshon dilanti ku ta baha i baha. E memorial ta 8.55 meter haltu.<ref name=:"1"/> E monumento a wordo diseña pa Lucio Emerenciana. E ta konsistí di un obelisko un poko inkliná di 8.55 meter altu ku ta para riba un base den forma di bog. Henter e struktura ta stens riba un pedestal di granit rektangular. E ta situá entre Kaya C.E.B Hellmund i e oséano, ku un sekshon dilanti abou pa e plaka na e banda di kaya.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> Op Aruba kwam men daarna tot de oprichting van het Comité van den Oorlogsheld Boy Ecury, waarover onze Arubaanse briefschrijver reeds zulke mooie woorden heeft geschreven. Ook op het eiland Curagao werkte deze gedachte door en inspireerde John Menge (algemeen directeur van Curacaose Handel Maatschappij) om het initiatief te nemen tot de oprichting van een Comité ter Herdenking van de Gevallen Curagaose Oorlogshelden.<ref>CURAÇAO ONZE OORLOGSHELDEN. John Menge's initiatief.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 22-11-1945. Geraadpleegd op Delpher op 21-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002</ref> ------------------ Un artista ta cualifica pa su propio articulo riba Wikipedia si tin relevancia enciclopedico. Esaki ta nifica ku e artista mester a hala suficiente atencion y cu esaki por wordo demostra cu fuentenan di bon calidad, confiabel y independiente. Criterionan pa artista: * exhibicionnan (individual of den grupo) den museo of galeria di nivel nacional, regional of internacional. *documentacion: dodumentadion amplio den forma di buki (catalogo di exposicion) tocante e obra. *reconocemento: ganado di un premio di arte di nificacion nacional of mas halto. *publicacion: inclusion den obranan di referencia reconoci of un articulo den un revista profesional *coleccionnan: trabou inclui den e colecionnan permanente di museo of galerianan conoci. Prerekisitonan Importante: Fuentenan independiente: E artista mester a wòrdu skirbí tokante di dje pa terser partidonan (reseñanan, bukinan, korantnan di kalidat). Wèpsaitnan propio, komunikadonan di prensa òf medionan sosial no ta konta komo prueba di relevansia. No promoshon propio: Wikipedia ta un ensiklopedia, no un lugá pa promoshon. Hopi bia artíkulonan tokante artistanan skirbí pa nan mes ta wòrdu kita òf editá. -------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ------------ {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Variante|c}} {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = cientifico | nomber = Henricus Nooyen | nomber completo = Reginaldus Henricus Nooyen | descripcion = | conoci pa = | religion = Katóliko | funcion1 = Pastor na | temporada1 = | disciplina = | ofishi = klero, arkeólogo, historiadó, outor | orden = Orden dominikano }} '''Reginaldus Henricus (Hein) Nooyen''' O.P. (☆ [[14 di febrüari]][[1919]] na Bakel, [[Hulanda]] - † [[25 di desèmber]] [[2017]]<ref>https://www.heemkundekringbakelenmilheeze.nl/tussen-peel-en-aa-even-voorstellen#:~:text=Even%20voorstellen....Hein%20Nooijen,op%203%20januari%202018%20voorgedragen. </ref> na [[Hulanda]]) tabata un klero [[Hulanda|hulandes]] di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]] i miembro di e Orden Dominikano. Den e [[islanan ABC]] e ta mas konosí komo historiadó, arkeológo amatùr, i outor. Nooyen a publiká na papiamentu i hulandes i a hasi kontribushon importante na dokumentashon di historia i kultura lokal. Henricus Nooyen ta konsiderá un di e pioneronan den historiografia popular di Antias Hulandes, spesialmente pa Boneiru i Aruba. Su trabou a yuda pone atenshon riba historia indígena, religioso i sosial di e region, i a kontribuí na desaroyo di papiamentu komo idioma di publikashon historiko. == Biografia == Pader Nooyen a drenta Orden Dominikano na 1939 y a wordu ordená komo saserdote dia 26 di juli 1944. Tres aña despues, na 1947, Pader Nooyen a yega Antias, unda el a sirbi na Curaçao, Aruba, y Bonaire. Aña pasá, Pader Nooyen a selebrá su di kuarenta aniversario komo saserdote. Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai [[Karibe Hulandes]], unda el a traha komo religioso na Kòrsou, Aruba i Boneiru durante mas di 40 aña. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokia na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> == Honor == Na 1985, Henricus Nooyen a wòrdu distinguí komo Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su kontribushonnan na kampo di historia i na komunidat di [[Antias Hulandes]].<ref>{{citeer web|titel=Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-09-23|bezochtdatum=2026-03-17|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011}}</ref> ==Publikashonnan== ===Papiamentu=== * ''Angel Obia'' (1951) * ''Shen Aña di Boneiru'' (1952) * ''Mbaga i Kizitu ku nan amigonan, martir di Uganda'' (1955) * ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' (1959) * ''Historia di Alto Vista'' (1962), * ''Millefiori di Aruba'' (1965, Fundacion Aruba Nostra) * ''Isla di Papa Cornes'' (1984) * ''Historia di Pueblo di Boneiru'' (1985, ku Frans Frances i Frans Booi) ===Hulandes=== * ''Van Bellefaas Martis tot Angel Obia : een geschiedenis van Santa Rosa'' (1971) * ''Isla de los Santos: 100 jaar paters Dominicanen op de Nederlandse Antillen, 1870-1970'' (1971) * ''Tot memorie : Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior Junior'' (1974, Zalm Kòrsou) * ''Het volk van de grote Manaure'' (1979) * ''De slavenparochie van Curaçao rond het jaar 1750: een demografie van het katholieke volksdeel'' {{Appendix}} Ta notabel ku Pader Nooyen a kuminsá su karera na Boneiru komo pastor di edifisio di Misa Coromoto, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta bon konosí den komunidat komo un arkeólogo amateur i tin un kantidat grandi di publikashon riba historiografia indígena na su nòmber.<ref> KRALENDIJK "Amigoe". Curaçao, 04-05-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643331:mpeg21:p009</ref> Pater Nooyen die als kapelaan werkzaam was in Nederland kwam in 1954 naar Bonaire waar hij de aanzet gaf tot de bouw van de Coromoto kerk te Antriol. Na van 1957 tot 1960 in Kralendijk gewerkt te hebben vertrok pater Nooyen naar Aruba waar hij vanaf 1961 pastoor was van Misa Santa Ana di Noord) en waar hij zes jaar werkte te Alta Vista. Na een kort verblijf op Curagao kwam pater Nooyen weer naar Bonaire, waar hij eerst een halfjaartje inviel in de St Bernardus parochie, maar in 1980 weer pastoor van de Coromoto kerk van Antriol werd.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 03-09-1984, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642983:mpeg21:p011</ref> * 1949 - benoemd tot kapelaan te Groot Kwartier, Curacao * 1955 - pastoor van de nieuwe kerk van O.L. Vrouw van Coromoto te Antriol op Bonaire. * directeur van de nieuwopgerichte verkennersgroep Jonge Wachters van Bonaire (1957). de Jonge Wacht op Bonaire koos zich als patroon Sint Cornelis, als een vererende nagedachtenis aan Cornelis Martis (Papa Cornes), die zich in he' begin van de kerkgeschiedenis van Bonaire, rond het jaar 1825, een goede naam verwierf als „lekenapostel".<ref>Jonge Wacht voor het eerst in BONAIRE'S straten Nieuwe afdeling koos zich ST. CORNELIS als patroon. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 23-07-1957. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210918:mpeg21:p005</ref> * enbolbi den KJC Katholieke Jeugdcentrale riba tereno di deporte * in 1960 publiceerde hij het boek ''Cornelis Marten y cien anja di Bonaire'' over het leven van Cornelis Marten, mas konosi komo "Papa Cornes' , een patriarchale figuur uit het verleden van Bonaire. Deze Papa Cornes was een lekenapostel van formaat, en fungeerde zelfs als plaatsvervangend pastoor. * 1963 - lid van de Commissie voor bescherming Aruba's cultuur en natuur<ref>Museum. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-11-1963, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469819:mpeg21:p006</ref> Pastor Henricus Nooyen (1919-2017) {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 di sèptèmber 1987 “Konosí komo arkeólogo, historiadó i eskritor Pastor R.H. Nooyen kuarenta aña na Antia” KRALENDIJK — Djasabra, 19 di sèptèmber tabata un dia memorabel pa e memorabel pastora di Antias, Pader R.H. Nooyen. Riba e dia ei, el a konmemorá e echo ku el a yega Antia kuarenta aña pasá. * tot 1967 - pastoor van Misa Santa Ana na [[Noord]] * Tijdens zijn verblijf op Aruba was Nooyen actief als amateur archeoloog en ontdekte indianentekens op verschillende plaatsen op het eiland. Naar aanleiding van zijn interesse voor de indiaanse cultuur schreef hij ''Historia di Alto Vista'' (1962) en hield hij lezingen, ondermeer voor de Volksuniversiteit Aruba. Hij was tevens bestuurslid van stichting Aruba Nostra en lid van de Culturele Raad, afdeling Aruba. * 1966 -bouwpastoor voor het nieuwe kapel te [[Tanki Leendert]] * in 1968 benoemd tot pastoor van Santa Rosa te Curacao Pastoor Henricus Nooyen a drenta Orden Dominicano na aña 1939 y a wordo ordena como sacerdote dia 26 di juli 1944. Na aña 1947, Pastoor Nooyen a bin Antiyas, unda e ta activo riba Curaçao, Aruba, y ultimo añanan na Bonaire. Ta notabel ku Pader Nooyen un tempu a kuminsá komo e pastor di edifisio di Misa Coromoto na Antriol, kaminda awor e ta pastoor un biaha mas. Pader Nooyen ta hopi conoci den comunidad como un arqueologo amateur y historiadó, y tambe tin un cantidad grandi di publicacion na su nomber, manera *Angel Obia* na 1951, *Honderd Jaar Bonaire* na 1952, *Historia di Alto Vista* na 1962, *Nilleftrori di* na Aruba *1965, *Ila los na Santos* 1970, *Isla de los Santos* na 1974, *Tot Memorie* na 1979, *Het volk van de grote Manaure* na 1979, een recontructie van de indiaanse geschiedenis<ref> Het volk van de grote Manaure: Rekonstruktie indiaanse geschiedenis. "Amigoe". Curaçao, 13-03-1981, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640454:mpeg21:p010</ref> y *Isla di Papa Cornes* na 1984. Tambe Pader Nooyen a scirbi un cantidad masha grandi di articulo den *La Union*, y [[Amigoe]] unda lectornan conoce di su artíkulonan den e edishonnan di Pasku i Pasku di Resurekshon. Van 1947 tot en met 1953 was hij werkzaam in de parochies van Curaçao, resp. Pietermaai, Santa Rosa en Groot-Kwartier. Van 1954 tot en met 1960 was hij eerst bouwpastoor van Antriol, en later pastoor van Kralendijk, beide op Bonaire. Van 1961 tot en met 1967 was hij pastoor te Noord (Aruba). Vanaf 1968 tot 1980 was hij als pastoor weer werkzaam op Curaçao: Brievengat, Santa Rosa en Janwe. En van 1981 tot en met 1989 was hij wederom pastoor te Antriol op Bonaire. Vanaf 1990 woonde hij als emeritus aan de Reigerweg te Curaçao. In 2008 kwam hij terug naar Nederland en ging wonen in het Maria Convent te Berg en Dal; vervolgens verhuisde in 2013 naar Nijmegen. Nooyen a fayese dia 25 di desember 2018 na Hulanda na edat di 98 aña. Biografia Nooyen a drenta e Orden Dominikano na 1939 i a wòrdu ordená komo saserdote dia 26 di yüli 1944. Na 1947 el a bai Antias Hulandes, unda el a sirbi durante mas di 40 aña riba Kòrsou, Aruba i Boneiru. Entre 1947 i 1953, el tabata aktivo den diferente parokianan na Kòrsou, manera Pietermaai, Santa Rosa i Groot Kwartier. Na 1954 el a bai Boneiru, kaminda el a kontribuí na konstrukshon di e misa di Nuestra Señora di Coromoto na Antriol i posteriormente a bira pastoor. Entre 1961 i 1967, Nooyen tabata pastoor na Noord (Aruba), kaminda el tambe a traha na Alto Vista. Durante su estadia na Aruba, el a desaroyá un gran interes pa historia indígena i arkeologia, deskubriendo grabashonnan i otro resto arkeológiko. Na 1968 el a bolbe Kòrsou, kaminda el a sirbi komo pastoor na parokianan manera Santa Rosa, Brievengat i Janwé te 1980. Despues di esaki, el a bolbe Boneiru, kaminda el a sirbi atrobe komo pastoor na Antriol te 1989. For di 1990, Nooyen a biba komo emeritus na Kòrsou. Na 2008 el a bolbe Hulanda, kaminda el a pasa su últimonan añanan na Berg en Dal i posteriormente Nijmegen. Nooyen a fayesé dia 25 di desèmber 2017 na edat di 98 aña. Obra i interes Pader Nooyen tabata konosí komo un arkeólogo amatùr i historiadó ku un interes spesial den historia indígena i historia lokal di e islanan ABC. El a publiká un gran kantidat di buki i artíkulonan, i su trabou a yuda preservá parti importante di memoria kultural di e region. Ademas di su bukinan, el a kontribuí regularmente na periodikonan manera La Union i Amigoe, unda su artíkulonan — spesialmente na tempu di Pasku i Pasco di Resurekshon — tabata ampliamente lesa. ----- Werkzaamheden: Hij was van 1961 tot 1967 pastoor te Noord (Aruba) en vanaf 1968 tot 1980 werkzaam op Curaçao in Brievengat, Santa Rosa en Janwé. Publicaties: Hij schreef onder andere "Isla de los Santos: honderd jaar paters" (met J. van der Lee) en "Tot memorie; Bartholomeus Senior en Bartholomeus Senior junior" (1974). Heemkundekring Bakel en Milheeze -Ala enige KRALENDIJK -Als enige van Bonaire is afgelopen maandag pastoor Henricus Nooyen benoemd het ridder in de Orde van Oranje Nassau. Pastoor Nooyen trad in 1939 tot de orde van deDominicanen en werd tot priester gewijd op 26 juli 1944. Driejaar later kwam pastoor Nooyen naar de A ntillen, waar hij op Curagao, Aruba en Bonaire werkzaam was. Het afgelopen jaar vierde pastoor Nooyen zijn veertigjarig priesterjubileum. Opvallend is dat pater Nooyen op Bonaire is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk waar hij nu weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de gemeenschap zeer bekend als amateur archeoloog en heeft een groot aantal publicaties op zijn naam van inheemse geschiedschrijving waaronder in 1951 Angel Obia, 1952 Honderd jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Millefwri di Aruba, 1970 Een geschiedenis van Santa Rosa, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot memorie, 1979Het yolk van de Grote Manaure en kortgeleden in 1984 Isla de Papa Comes. Daarnaast heeft pastoor Nooyen een groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen inde Kerst- en Paasedities en de Napa. Bij de foto: links decorandus pastoor Henricus Nooyen en wnd gezaghebber Franklin Crestian. Pastoor Henricus Nooyen (1919-2017) https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:pdf Amigoe, 23 september 1987 “Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen” KRALENDIJK —Zaterdag 19 september was een gedenkwaardige dag voor de pastoor van Antriol pater R.H. Nooyen. Op die dag herdacht hij namelijk dat hij veertigjaar geledenarriveerdeopdeAntillen. PastoorHenricus Nooyen trad in 1939 toe tot deOrdevan de Dominicanen en werd op 26 juli 1944 tot priester gewijd. In 1947 kwam pastoor Nooyen naar de Antillen, waar hij op Curagao, Aruba en de laatste jaren opBonaire werkzaam is. Opvallend is wel dat pater Nooyen ooit is begonnen als bouwpastoor van de Coromotokerk teAntriol, waar hij dus nu ook weer pastoor is. Pastoor Nooyen is in de ge- meenschap zeerbekend als amateur archeoloog en historicusen heeft ook een groot aantal publicaties opzijnnaamstaan zoals in 1951Angel Obia, 1952Honderd Jaar Bonaire, 1962 Historia di Alto Vista, 1965 Nilleftrori di Aruba, 1970 Isla de los Santos, 1974 Tot Memorie, 1979 Het volk van de grote Manaure en in 1984 Isla diPapa Cornes. Pastoor Nooyen heeft ook zeer groot aantal artikelen geschreven in La Union en de Amigoelezers kennen ongetwijfeld de artikelen van pastoor Nooyen uit de Kerst- en Paasedities. In 1985 werd pastoor Nooyen benoemd tot ridder in deOrde van Oranje Nassau. ==Publicaties== • Angel Obia (1951) • Honderd Jaar Bonaire (1952) • Historia di Alto Vista (1962), • Nillefirori di Aruba (1965) • Isla de los Santos (1970) • Tot Memorie (1974) • Het volk van de grote Manaure (1979) • Isla di Papa Cornes (1984). Na 1985, Pader Nooyen a keda nombra Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.<ref>Bekend als archeoloog, historicus en schrijver Pastoor R.H. Nooyen veertig jaar op Antillen. "Amigoe". Curaçao, 23-09-1987, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642515:mpeg21:p011</ref> Pastoor Nooyen niet geboren maar wel getogen op de Antillen heeft vruchtbaar werk verricht op geschiedkundig gebied. Het zou al te mal zijn om zelfs maar op de gedachte te komen dat de decorandus de vele uren van speuren heeft verricht met een achtergrondgedachte daarvoor eens onderscheiden te worden. Integendeel, in alle eenvoud maar met een enorm doorzettingsvermogen heeft pastoor Nooyen een bijdrage geleverd aan de gemeenschap. Deze bijdrage is nu erkend -------------- {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ {{cursivo}} {{variante|c}} '''''Bolívar en Curazao, Leyenda Historica''''' ta un obra skirbi pa e historiadó di Kòrsou, [[John de Pool]] (1873-1947), ku ta relata e estadia di e libertado di Sur Amerika, [[Simón Bolívar]], na [[Kòrsou]] na 1812. ta trata di un leyenda históriko entorno e tres luna ku [[Simón Bolívar]], libertado di Sur Amerika, a pasa na Korsou na 1812. ku De Pool a skirbi na 1935 na [[Panama]]. Su prome publikashon tabata na Caracas na ?? e buki bou di e título ''El primer chispazo del genio'' ta relata na [[spaño]] e estadia di Simon Bolivar na Korsou. == Historia == E escritor curazoleño John de Pool (1873-1947) ta describi e episodio cortico pero crucial aki den bida di Simon Bolivar den un novela di 1935 skirbi na Spaño, “The First Spark of Genius.” E novela di John de Pool a aparece den cinco entrega na 1944 den “El Mundo Israelita”, un revista publica den e capital Venezolano, Caracas. E protagonista ta e abogado influente Mordechay Ricardo, pa casualidad un subrino di e famoso economista Britanico David Ricardo. Mordechay Ricardo (1771-1842) tabata un desendiente di un famia hudiu-sefardí ku a wòrdu forsá pa bandoná Spaña komo víktima di persekushon religioso.<ref>{{citeer web|auteur=Rieks Holtkamp|titel=BOEKEN Een joods raadsman die Bolivar tot staatsman maakte|werk=Leeuwarder courant| : hoofdblad van Friesland". Leeuwarden, 05-11-1988, p. 23. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566800:mpeg21:p023}}</ref> E novela por asta wòrdu mira komo un homenahe na e abogado lubidá, pasobra banda di portretá Ricardo komo un hòmber sumamente amigabel i eduká, ku tambe tabata dediká na e lucha pa libertat riba e kontinente Suramerikano, Ricardo tambe ta wòrdu atribuí di tabatin un influensia importante riba e genio polítiko nobo Bolivar. cu a scirbi un novella historico prome cu guera, cu nunca a ser publica como buki, pero a aparece como serie den un corant chikito na Caracas. == De dos edishon == Na 1988, un di dos edishon bilingual spañó-hulandes di e buki a sali publiká, ku tabata patrosiná pa e presidente di Venezuela, [[Jaime Lusinchi]].<ref>{{citeer web|titel=President Lusinchi zeer onder de indruk van 'Bolivar en Curazao' van John de Pool|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-01-30|bezochtdatum=2024-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642545:mpeg21:p002}}</ref> E donacion a wordo haci riba iniciativa di Presidente Dr. Jaime Lusinchi, kende lo presenta e buki di De Pool como un regalo promocional na momento di su proximo renuncia como Presidente di Republica di Venezuela.<ref>Gift Venezuela herdruk novelle. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1988, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642845:mpeg21:p003</ref> Dor di Den e buki, De Pool a tuma algun libertat históriko, ku a resultá den basta echo ineksakto. De historicus Palacio heeft het boek van De Pool geanalyseerd en dit voorzien van allerlei gegevens over Bolivar. Deze gegevens zi n in het Spaans opgenomen in de epiloog van het boek", aldus Jesurun. E di dos edishon ta inkluí un introdukshon di L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckman-Levy Maduro, y un epilogo di Roberto Palacios, director di Departamento di Documentonan Historiko i Archivo di e ministerio di Relacionnan Exterior di Venezuela. Imprenta tata na De Walburg Pers na Amsterdam ku un sirkulashon di 5000 copia. E novela, publica riba iniciativa di Dr. L.W. Statius van Eps y Sra. E. Luckmann-Maduro, cu apoyo financiero di Sticusa y OKSNA, ta cubri e periodo na 1812 cu e futuro libertador di seis republica Sur Americano a keda na Curasao. Su anfitrion tabata e hurista Mordechay Ricardo, un siudadano prominente i desendiente di un famia sefardí, kende a yama Bolivar bon biní.<ref> Historische novelle ’Bolivar en Curaçao’ bij Walburg uitgegeven. "Amigoe". Curaçao, 08-09-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642729:mpeg21:p002</ref> Postkantoor Venezolano a emiti dos stampia special pa conmemora publicacion di e buki. Un stèmpel ta deskribí e portada di e buki, i e otro ta deskribí Dr. Mordechay Ricardo (1771-1842), kende a anfitrion i patronisá Simón Bolivar na Curaçao na 1812. Un poko mas ku un aña pasá, a sali e buki Bolívar en Curaçao/Bolívar op Curaçao (Amsterdam: De Walzurg Pers, 1988, 72 p.). E ta un edishon bilingual spañó-hulandes. E volúmen aki un biaha mas a reprodusí e obra di e historiadó di Kòrsou John de Poll (1873-1947), El primer chispazo del genio (E Promé Chispa di Genio), di kua e promé edishon a wòrdu imprimí na Caracas. i patrosiná pa [[Jaime Lusinchi]]. ---- Un novella skirbí pa e kuroleño John de Pool na 1935 tokante e libertador Suramerikano Simon Bolivar aktualmente ta kousa basta konmoshon bou di historiadónan Venezolano. E Libertador a keda na Curaçao di september pa november 1812, y poco tabata conoci di e periodo aki, toch e tabata crucial pa su bida.<ref>Boeken. "Trouw". Meppel, 11-01-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828314:mpeg21:p020|auteur=Jos de Roo}}</ref> Aunke De Pool a skirbi un novela, sinembargo el a pega estrechamente na e echonan históriko. Bolivar a huy pa Curaçao ora cu el a wordo obliga pa bandona Puerto Cabello riba e continente Venezolano, cu ta ser kere cu el a wordo traiciona pa su colega rebelde Miranda. Miranda tabata desilushoná i kier a bira lomba pa e lucha pa libertat pa partisipá den e Guera Napoleonico na Europa. Pero durante su estadia na Curaçao, algo mester a sosode cu a cambia pensamento di Bolivar, pasobra na november el a bandona Curaçao y a reanuda e lucha pa independencia na Cartagena, Colombia. Ora el a embarká, probablemente e tabatin su Manifesto di Cartagena den su saku kaba, e promé di su sinku skirbimentunan grandi. “E promé chispa di genio,” John de Pool a yama e piesa aki i su novela. Te awor, esakinan tur ta echonan históriko. Ademas, De Pool tabata sa for di korespondensia ku Bolivar a sera amistat ku Mordechay Ricardo, un komersiante ku tambe tabata para garantia pa Bolivar, na Kòrsou. For di tur e informashon aki, De Pool ta konkluí ku Ricardo mester a konvensé Bolivar pa kambia di opinion. E ta logra haci e suposicion aki sumamente plausibel, asina tanto cu historiadornan Venezolano ta emociona: un punto ciego den bida di El Libertador a wordo yena. ---- Aan de hand van al die geveyens heb ik in 1956 in Christoffel een artikel geschreven: '1812, Bolivar op Curagio'. Daar heeft niemand op gereageerd. De arme mijnheer Ricardo stierf en zijn nalatenschap ging naar familie in Venezuela, naar de familie Ricardo de Sola Ricardo. Ik werd internist, eerst op Curagao, later hier in Amsterdam." "Ik liet de foto zien aan Palacios en we kwamen weer te spreken over dat oude artikel van me. Hij reageerde heel enthousiast. Zo ontstond het plan om het artikel uit Christoffel en de novelle van De Pool te bundelen tot een boek, in het Spaans en in het Nederlands."<ref> DE TWEE Simón Bolivar en de vonk van Curaçao Internist haalt boek uit stof door FRANS PEETERS. "Het Parool". Amsterdam, 15-04-1989. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010833043:mpeg21:p002</ref> == Link eksterno == * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1989/vol72/no287/13.pdf El paso de Bolívar por Curazao en 1812 (Rectificaciones al libro "Bolivar en Curazao")] * [https://biblat.unam.mx/hevila/BoletindelaAcademiaNacionaldelaHistoriaCaracas/1984/vol67/no268/6.pdf Bolivar en Curazao] {{Appendix}} [[:Kategoria:Literatura]] [[:Historia di Kòrsou]] Oscar Henriquez. (2025, ougùstùs 11). Wikipedia. Retrieved ougùstùs 11, 2025, from https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Oscar_Henriquez&oldid=168766. --------- '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] ndf31hno3ofgni8y4xvm5lok5ijasfr Wikipedia:Artíkulonan importante 4 7832 188350 79832 2026-04-22T13:06:27Z Kallmemel 14000 188350 wikitext text/x-wiki E '''lista di artíkulo importante''' akí ta kontené un selekshon di palabra/konsepto esensial. Eseinan no por falta na ningun lenga di Wikipedia, sigun [[Meta-Wiki]].<ref>[[:meta:List of articles every Wikipedia should have]]</ref> Si ta falta un término, e tema no tin tradukshon na [[wikidata]]. Nos ta invita bo pa añadi esei. Sigui un link korá pa skirbi un artíkulo tokante di e tópiko konserni. E lista ta originá di un programashon di kòmpiuter. Nos ta deskonsehá pa ahusta e lista: bo kambionan ta wòrdu plèchá automatiko periódikamente. == Biografia == {{wikidata|description}} === Artista i arkitekto === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4724}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4724}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4724}}|[[{{wikidata|label||Q4724}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4724}}</span> ''{{wikidata|description||Q4724}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5577}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5577}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5577}}|[[{{wikidata|label||Q5577}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5577}}</span> ''{{wikidata|description||Q5577}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5580}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5580}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5580}}|[[{{wikidata|label||Q5580}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5580}}</span> ''{{wikidata|description||Q5580}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5582}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5582}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5582}}|[[{{wikidata|label||Q5582}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5582}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5582}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5432}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5432}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5432}}|[[{{wikidata|label||Q5432}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5432}}</span> ''{{wikidata|description||Q5432}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5586}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5586}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5586}}|[[{{wikidata|label||Q5586}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5586}}</span> ''{{wikidata|description||Q5586}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5588}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5588}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5588}}|[[{{wikidata|label||Q5588}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5588}}</span> ''{{wikidata|description||Q5588}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5589}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5589}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5589}}|[[{{wikidata|label||Q5589}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5589}}</span> ''{{wikidata|description||Q5589}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5592}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5592}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5592}}|[[{{wikidata|label||Q5592}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5592}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5592}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5593}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5593}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5593}}|[[{{wikidata|label||Q5593}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5593}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5593}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5597}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5597}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5597}}|[[{{wikidata|label||Q5597}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5597}}</span> ''{{wikidata|description||Q5597}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5598}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5598}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5598}}|[[{{wikidata|label||Q5598}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5598}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5598}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5599}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5599}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5599}}|[[{{wikidata|label||Q5599}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5599}}</span> ''{{wikidata|description||Q5599}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5600}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5600}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5600}}|[[{{wikidata|label||Q5600}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5600}}</span> ''{{wikidata|description||Q5600}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q297}}|[[{{wikidata|title|raw|Q297}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q297}}|[[{{wikidata|label||Q297}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|297}}</span> ''{{wikidata|description||Q297}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q762}}|[[{{wikidata|title|raw|Q762}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q762}}|[[{{wikidata|label||Q762}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|762}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q762}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5603}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5603}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5603}}|[[{{wikidata|label||Q5603}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5603}}</span> ''{{wikidata|description||Q5603}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5604}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5604}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5604}}|[[{{wikidata|label||Q5604}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5604}}</span> ''{{wikidata|description||Q5604}}'' {{div col end}} === Outor i poeta === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5670}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5670}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5670}}|[[{{wikidata|label||Q5670}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5670}}</span> ''{{wikidata|description||Q5670}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5673}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5673}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5673}}|[[{{wikidata|label||Q5673}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5673}}</span> ''{{wikidata|description||Q5673}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q36322}}|[[{{wikidata|title|raw|Q36322}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q36322}}|[[{{wikidata|label||Q36322}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|36322}}</span> ''{{wikidata|description||Q36322}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5676}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5676}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5676}}|[[{{wikidata|label||Q5676}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5676}}</span> ''{{wikidata|description||Q5676}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q909}}|[[{{wikidata|title|raw|Q909}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q909}}|[[{{wikidata|label||Q909}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|909}}</span> ''{{wikidata|description||Q909}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5679}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5679}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5679}}|[[{{wikidata|label||Q5679}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5679}}</span> ''{{wikidata|description||Q5679}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5682}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5682}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5682}}|[[{{wikidata|label||Q5682}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5682}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5682}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5683}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5683}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5683}}|[[{{wikidata|label||Q5683}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5683}}</span> ''{{wikidata|description||Q5683}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5685}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5685}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5685}}|[[{{wikidata|label||Q5685}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5685}}</span> ''{{wikidata|description||Q5685}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1067}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1067}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1067}}|[[{{wikidata|label||Q1067}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1067}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1067}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5686}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5686}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5686}}|[[{{wikidata|label||Q5686}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5686}}</span> ''{{wikidata|description||Q5686}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q991}}|[[{{wikidata|title|raw|Q991}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q991}}|[[{{wikidata|label||Q991}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|991}}</span> ''{{wikidata|description||Q991}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5878}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5878}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5878}}|[[{{wikidata|label||Q5878}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5878}}</span> ''{{wikidata|description||Q5878}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5879}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5879}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5879}}|[[{{wikidata|label||Q5879}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5879}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5879}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6240}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6240}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6240}}|[[{{wikidata|label||Q6240}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6240}}</span> ''{{wikidata|description||Q6240}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6691}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6691}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6691}}|[[{{wikidata|label||Q6691}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6691}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q6691}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q535}}|[[{{wikidata|title|raw|Q535}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q535}}|[[{{wikidata|label||Q535}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|535}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q535}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6882}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6882}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6882}}|[[{{wikidata|label||Q6882}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6882}}</span> ''{{wikidata|description||Q6882}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q905}}|[[{{wikidata|title|raw|Q905}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q905}}|[[{{wikidata|label||Q905}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|905}}</span> ''{{wikidata|description||Q905}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7011}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7011}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7011}}|[[{{wikidata|label||Q7011}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7011}}</span> ''{{wikidata|description||Q7011}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7071}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7071}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7071}}|[[{{wikidata|label||Q7071}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7071}}</span> ''{{wikidata|description||Q7071}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7176}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7176}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7176}}|[[{{wikidata|label||Q7176}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7176}}</span> ''{{wikidata|description||Q7176}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q687}}|[[{{wikidata|title|raw|Q687}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q687}}|[[{{wikidata|label||Q687}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|687}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q687}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7198}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7198}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7198}}|[[{{wikidata|label||Q7198}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7198}}</span> ''{{wikidata|description||Q7198}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7199}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7199}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7199}}|[[{{wikidata|label||Q7199}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7199}}</span> ''{{wikidata|description||Q7199}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7200}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7200}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7200}}|[[{{wikidata|label||Q7200}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7200}}</span> ''{{wikidata|description||Q7200}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q692}}|[[{{wikidata|title|raw|Q692}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q692}}|[[{{wikidata|label||Q692}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|692}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q692}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7235}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7235}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7235}}|[[{{wikidata|label||Q7235}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7235}}</span> ''{{wikidata|description||Q7235}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7241}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7241}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7241}}|[[{{wikidata|label||Q7241}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7241}}</span> ''{{wikidata|description||Q7241}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7243}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7243}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7243}}|[[{{wikidata|label||Q7243}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7243}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7243}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7245}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7245}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7245}}|[[{{wikidata|label||Q7245}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7245}}</span> ''{{wikidata|description||Q7245}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1398}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1398}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1398}}|[[{{wikidata|label||Q1398}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1398}}</span> ''{{wikidata|description||Q1398}}'' {{div col end}} === Kompositor i músiko === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1779}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1779}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1779}}|[[{{wikidata|label||Q1779}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1779}}</span> ''{{wikidata|description||Q1779}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1339}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1339}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1339}}|[[{{wikidata|label||Q1339}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1339}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1339}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1299}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1299}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1299}}|[[{{wikidata|label||Q1299}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1299}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1299}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q255}}|[[{{wikidata|title|raw|Q255}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q255}}|[[{{wikidata|label||Q255}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|255}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q255}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7294}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7294}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7294}}|[[{{wikidata|label||Q7294}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7294}}</span> ''{{wikidata|description||Q7294}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1268}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1268}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1268}}|[[{{wikidata|label||Q1268}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1268}}</span> ''{{wikidata|description||Q1268}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7298}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7298}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7298}}|[[{{wikidata|label||Q7298}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7298}}</span> ''{{wikidata|description||Q7298}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7302}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7302}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7302}}|[[{{wikidata|label||Q7302}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7302}}</span> ''{{wikidata|description||Q7302}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7349}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7349}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7349}}|[[{{wikidata|label||Q7349}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7349}}</span> ''{{wikidata|description||Q7349}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1110560}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1110560}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1110560}}|[[{{wikidata|label||Q1110560}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1110560}}</span> ''{{wikidata|description||Q1110560}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7304}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7304}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7304}}|[[{{wikidata|label||Q7304}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7304}}</span> ''{{wikidata|description||Q7304}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q254}}|[[{{wikidata|title|raw|Q254}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q254}}|[[{{wikidata|label||Q254}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|254}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q254}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q179277}}|[[{{wikidata|title|raw|Q179277}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q179277}}|[[{{wikidata|label||Q179277}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|179277}}</span> ''{{wikidata|description||Q179277}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q303}}|[[{{wikidata|title|raw|Q303}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q303}}|[[{{wikidata|label||Q303}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|303}}</span> ''{{wikidata|description||Q303}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7311}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7311}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7311}}|[[{{wikidata|label||Q7311}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7311}}</span> ''{{wikidata|description||Q7311}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7312}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7312}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7312}}|[[{{wikidata|label||Q7312}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7312}}</span> ''{{wikidata|description||Q7312}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7314}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7314}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7314}}|[[{{wikidata|label||Q7314}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7314}}</span> ''{{wikidata|description||Q7314}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7315}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7315}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7315}}|[[{{wikidata|label||Q7315}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7315}}</span> ''{{wikidata|description||Q7315}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7317}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7317}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7317}}|[[{{wikidata|label||Q7317}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7317}}</span> ''{{wikidata|description||Q7317}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1340}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1340}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1340}}|[[{{wikidata|label||Q1340}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1340}}</span> ''{{wikidata|description||Q1340}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1511}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1511}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1511}}|[[{{wikidata|label||Q1511}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1511}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1511}}'' {{div col end}} === Eksploradó i biahero === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q926}}|[[{{wikidata|title|raw|Q926}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q926}}|[[{{wikidata|label||Q926}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|926}}</span> ''{{wikidata|description||Q926}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1615}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1615}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1615}}|[[{{wikidata|label||Q1615}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1615}}</span> ''{{wikidata|description||Q1615}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7321}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7321}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7321}}|[[{{wikidata|label||Q7321}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7321}}</span> ''{{wikidata|description||Q7321}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7322}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7322}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7322}}|[[{{wikidata|label||Q7322}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7322}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7322}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7324}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7324}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7324}}|[[{{wikidata|label||Q7324}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7324}}</span> ''{{wikidata|description||Q7324}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7326}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7326}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7326}}|[[{{wikidata|label||Q7326}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7326}}</span> ''{{wikidata|description||Q7326}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7327}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7327}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7327}}|[[{{wikidata|label||Q7327}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7327}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7327}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7328}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7328}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7328}}|[[{{wikidata|label||Q7328}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7328}}</span> ''{{wikidata|description||Q7328}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7331}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7331}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7331}}|[[{{wikidata|label||Q7331}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7331}}</span> ''{{wikidata|description||Q7331}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1496}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1496}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1496}}|[[{{wikidata|label||Q1496}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1496}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1496}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6101}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6101}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6101}}|[[{{wikidata|label||Q6101}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6101}}</span> ''{{wikidata|description||Q6101}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7333}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7333}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7333}}|[[{{wikidata|label||Q7333}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7333}}</span> ''{{wikidata|description||Q7333}}'' {{div col end}} === Direktor di esena, outor di senario i aktor === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7546}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7546}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7546}}|[[{{wikidata|label||Q7546}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7546}}</span> ''{{wikidata|description||Q7546}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4605}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4605}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4605}}|[[{{wikidata|label||Q4605}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4605}}</span> ''{{wikidata|description||Q4605}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q882}}|[[{{wikidata|title|raw|Q882}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q882}}|[[{{wikidata|label||Q882}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|882}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q882}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4612}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4612}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4612}}|[[{{wikidata|label||Q4612}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4612}}</span> ''{{wikidata|description||Q4612}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8704}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8704}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8704}}|[[{{wikidata|label||Q8704}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8704}}</span> ''{{wikidata|description||Q8704}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8003}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8003}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8003}}|[[{{wikidata|label||Q8003}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8003}}</span> ''{{wikidata|description||Q8003}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7371}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7371}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7371}}|[[{{wikidata|label||Q7371}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7371}}</span> ''{{wikidata|description||Q7371}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7374}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7374}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7374}}|[[{{wikidata|label||Q7374}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7374}}</span> ''{{wikidata|description||Q7374}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2001}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2001}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2001}}|[[{{wikidata|label||Q2001}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2001}}</span> ''{{wikidata|description||Q2001}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8006}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8006}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8006}}|[[{{wikidata|label||Q8006}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8006}}</span> ''{{wikidata|description||Q8006}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4616}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4616}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4616}}|[[{{wikidata|label||Q4616}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4616}}</span> ''{{wikidata|description||Q4616}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8873}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8873}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8873}}|[[{{wikidata|label||Q8873}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8873}}</span> ''{{wikidata|description||Q8873}}'' {{div col end}} === Inventor, sientifiko i matemátiko === {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8739}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8739}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8739}}|[[{{wikidata|label||Q8739}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8739}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8739}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8011}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8011}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8011}}|[[{{wikidata|label||Q8011}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8011}}</span> ''{{wikidata|description||Q8011}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q80}}|[[{{wikidata|title|raw|Q80}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q80}}|[[{{wikidata|label||Q80}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|80}}</span> ''{{wikidata|description||Q80}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q202943}}|[[{{wikidata|title|raw|Q202943}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q202943}}|[[{{wikidata|label||Q202943}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|202943}}</span> ''{{wikidata|description||Q202943}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q619}}|[[{{wikidata|title|raw|Q619}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q619}}|[[{{wikidata|label||Q619}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|619}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q619}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7186}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7186}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7186}}|[[{{wikidata|label||Q7186}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7186}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7186}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1035}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1035}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1035}}|[[{{wikidata|label||Q1035}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1035}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1035}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8743}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8743}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8743}}|[[{{wikidata|label||Q8743}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8743}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8743}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q937}}|[[{{wikidata|title|raw|Q937}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q937}}|[[{{wikidata|label||Q937}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|937}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q937}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8747}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8747}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8747}}|[[{{wikidata|label||Q8747}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8747}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8747}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7604}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7604}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7604}}|[[{{wikidata|label||Q7604}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7604}}</span> ''{{wikidata|description||Q7604}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8750}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8750}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8750}}|[[{{wikidata|label||Q8750}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8750}}</span> ''{{wikidata|description||Q8750}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8753}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8753}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8753}}|[[{{wikidata|label||Q8753}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8753}}</span> ''{{wikidata|description||Q8753}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8768}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8768}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8768}}|[[{{wikidata|label||Q8768}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8768}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8768}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8778}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8778}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8778}}|[[{{wikidata|label||Q8778}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8778}}</span> ''{{wikidata|description||Q8778}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q307}}|[[{{wikidata|title|raw|Q307}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q307}}|[[{{wikidata|label||Q307}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|307}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q307}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6722}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6722}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6722}}|[[{{wikidata|label||Q6722}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6722}}</span> ''{{wikidata|description||Q6722}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8958}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8958}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8958}}|[[{{wikidata|label||Q8958}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8958}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8958}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q41585}}|[[{{wikidata|title|raw|Q41585}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q41585}}|[[{{wikidata|label||Q41585}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|41585}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q41585}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8962}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8962}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8962}}|[[{{wikidata|label||Q8962}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8962}}</span> ''{{wikidata|description||Q8962}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8963}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8963}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8963}}|[[{{wikidata|label||Q8963}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8963}}</span> ''{{wikidata|description||Q8963}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9038}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9038}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9038}}|[[{{wikidata|label||Q9038}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9038}}</span> ''{{wikidata|description||Q9038}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9047}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9047}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9047}}|[[{{wikidata|label||Q9047}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9047}}</span> ''{{wikidata|description||Q9047}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1043}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1043}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1043}}|[[{{wikidata|label||Q1043}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1043}}</span> ''{{wikidata|description||Q1043}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9095}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9095}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9095}}|[[{{wikidata|label||Q9095}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9095}}</span> ''{{wikidata|description||Q9095}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9106}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9106}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9106}}|[[{{wikidata|label||Q9106}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9106}}</span> ''{{wikidata|description||Q9106}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q935}}|[[{{wikidata|title|raw|Q935}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q935}}|[[{{wikidata|label||Q935}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|935}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q935}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q529}}|[[{{wikidata|title|raw|Q529}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q529}}|[[{{wikidata|label||Q529}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|529}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q529}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9021}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9021}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9021}}|[[{{wikidata|label||Q9021}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9021}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9021}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9123}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9123}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9123}}|[[{{wikidata|label||Q9123}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9123}}</span> ''{{wikidata|description||Q9123}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9130}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9130}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9130}}|[[{{wikidata|label||Q9130}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9130}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9130}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9036}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9036}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9036}}|[[{{wikidata|label||Q9036}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9036}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9036}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7251}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7251}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7251}}|[[{{wikidata|label||Q7251}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7251}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7251}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9041}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9041}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9041}}|[[{{wikidata|label||Q9041}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9041}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9041}}'' {{div col end}} === Filósofo i sosiólogo === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q868}}|[[{{wikidata|title|raw|Q868}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q868}}|[[{{wikidata|label||Q868}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|868}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q868}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7197}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7197}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7197}}|[[{{wikidata|label||Q7197}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7197}}</span> ''{{wikidata|description||Q7197}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9045}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9045}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9045}}|[[{{wikidata|label||Q9045}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9045}}</span> ''{{wikidata|description||Q9045}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9049}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9049}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9049}}|[[{{wikidata|label||Q9049}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9049}}</span> ''{{wikidata|description||Q9049}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4604}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4604}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4604}}|[[{{wikidata|label||Q4604}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4604}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q4604}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9191}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9191}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9191}}|[[{{wikidata|label||Q9191}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9191}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9191}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9215}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9215}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9215}}|[[{{wikidata|label||Q9215}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9215}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9215}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9235}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9235}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9235}}|[[{{wikidata|label||Q9235}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9235}}</span> ''{{wikidata|description||Q9235}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9294}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9294}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9294}}|[[{{wikidata|label||Q9294}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9294}}</span> ''{{wikidata|description||Q9294}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9312}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9312}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9312}}|[[{{wikidata|label||Q9312}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9312}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9312}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9317}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9317}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9317}}|[[{{wikidata|label||Q9317}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9317}}</span> ''{{wikidata|description||Q9317}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9333}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9333}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9333}}|[[{{wikidata|label||Q9333}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9333}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9333}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9353}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9353}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9353}}|[[{{wikidata|label||Q9353}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9353}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9353}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1399}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1399}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1399}}|[[{{wikidata|label||Q1399}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1399}}</span> ''{{wikidata|description||Q1399}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9061}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9061}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9061}}|[[{{wikidata|label||Q9061}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9061}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9061}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9358}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9358}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9358}}|[[{{wikidata|label||Q9358}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9358}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9358}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q859}}|[[{{wikidata|title|raw|Q859}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q859}}|[[{{wikidata|label||Q859}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|859}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q859}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6527}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6527}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6527}}|[[{{wikidata|label||Q6527}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6527}}</span> ''{{wikidata|description||Q6527}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9364}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9364}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9364}}|[[{{wikidata|label||Q9364}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9364}}</span> ''{{wikidata|description||Q9364}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9372}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9372}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9372}}|[[{{wikidata|label||Q9372}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9372}}</span> ''{{wikidata|description||Q9372}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9381}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9381}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9381}}|[[{{wikidata|label||Q9381}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9381}}</span> ''{{wikidata|description||Q9381}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q913}}|[[{{wikidata|title|raw|Q913}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q913}}|[[{{wikidata|label||Q913}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|913}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q913}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9068}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9068}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9068}}|[[{{wikidata|label||Q9068}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9068}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9068}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9387}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9387}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9387}}|[[{{wikidata|label||Q9387}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9387}}</span> ''{{wikidata|description||Q9387}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9391}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9391}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9391}}|[[{{wikidata|label||Q9391}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9391}}</span> ''{{wikidata|description||Q9391}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9397}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9397}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9397}}|[[{{wikidata|label||Q9397}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9397}}</span> ''{{wikidata|description||Q9397}}'' {{div col end}} === Lider polítiko === {{div col|3}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8597}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8597}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8597}}|[[{{wikidata|label||Q8597}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8597}}</span> ''{{wikidata|description||Q8597}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8409}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8409}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8409}}|[[{{wikidata|label||Q8409}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8409}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8409}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8589}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8589}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8589}}|[[{{wikidata|label||Q8589}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8589}}</span> ''{{wikidata|description||Q8589}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5152}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5152}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5152}}|[[{{wikidata|label||Q5152}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5152}}</span> ''{{wikidata|description||Q5152}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1405}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1405}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1405}}|[[{{wikidata|label||Q1405}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1405}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1405}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8442}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8442}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8442}}|[[{{wikidata|label||Q8442}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8442}}</span> ''{{wikidata|description||Q8442}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8605}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8605}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8605}}|[[{{wikidata|label||Q8605}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8605}}</span> ''{{wikidata|description||Q8605}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q517}}|[[{{wikidata|title|raw|Q517}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q517}}|[[{{wikidata|label||Q517}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|517}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q517}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1048}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1048}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1048}}|[[{{wikidata|label||Q1048}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1048}}</span> ''{{wikidata|description||Q1048}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3044}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3044}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3044}}|[[{{wikidata|label||Q3044}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3044}}</span> ''{{wikidata|description||Q3044}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8016}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8016}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8016}}|[[{{wikidata|label||Q8016}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8016}}</span> ''{{wikidata|description||Q8016}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8413}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8413}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8413}}|[[{{wikidata|label||Q8413}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8413}}</span> ''{{wikidata|description||Q8413}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8423}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8423}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8423}}|[[{{wikidata|label||Q8423}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8423}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8423}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2042}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2042}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2042}}|[[{{wikidata|label||Q2042}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2042}}</span> ''{{wikidata|description||Q2042}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7207}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7207}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7207}}|[[{{wikidata|label||Q7207}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7207}}</span> ''{{wikidata|description||Q7207}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1001}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1001}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1001}}|[[{{wikidata|label||Q1001}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1001}}</span> ''{{wikidata|description||Q1001}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q720}}|[[{{wikidata|title|raw|Q720}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q720}}|[[{{wikidata|label||Q720}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|720}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q720}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5809}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5809}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5809}}|[[{{wikidata|label||Q5809}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5809}}</span> ''{{wikidata|description||Q5809}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q352}}|[[{{wikidata|title|raw|Q352}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q352}}|[[{{wikidata|label||Q352}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|352}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q352}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7226}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7226}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7226}}|[[{{wikidata|label||Q7226}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7226}}</span> ''{{wikidata|description||Q7226}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8027}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8027}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8027}}|[[{{wikidata|label||Q8027}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8027}}</span> ''{{wikidata|description||Q8027}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1394}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1394}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1394}}|[[{{wikidata|label||Q1394}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1394}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1394}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q91}}|[[{{wikidata|title|raw|Q91}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q91}}|[[{{wikidata|label||Q91}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|91}}</span> ''{{wikidata|description||Q91}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7742}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7742}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7742}}|[[{{wikidata|label||Q7742}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7742}}</span> ''{{wikidata|description||Q7742}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7231}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7231}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7231}}|[[{{wikidata|label||Q7231}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7231}}</span> ''{{wikidata|description||Q7231}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8023}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8023}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8023}}|[[{{wikidata|label||Q8023}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8023}}</span> ''{{wikidata|description||Q8023}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5816}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5816}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5816}}|[[{{wikidata|label||Q5816}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5816}}</span> ''{{wikidata|description||Q5816}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1047}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1047}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1047}}|[[{{wikidata|label||Q1047}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1047}}</span> ''{{wikidata|description||Q1047}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8620}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8620}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8620}}|[[{{wikidata|label||Q8620}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8620}}</span> ''{{wikidata|description||Q8620}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8479}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8479}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8479}}|[[{{wikidata|label||Q8479}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8479}}</span> ''{{wikidata|description||Q8479}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7192}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7192}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7192}}|[[{{wikidata|label||Q7192}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7192}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7192}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8007}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8007}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8007}}|[[{{wikidata|label||Q8007}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8007}}</span> ''{{wikidata|description||Q8007}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8581}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8581}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8581}}|[[{{wikidata|label||Q8581}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8581}}</span> ''{{wikidata|description||Q8581}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q855}}|[[{{wikidata|title|raw|Q855}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q855}}|[[{{wikidata|label||Q855}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|855}}</span> ''{{wikidata|description||Q855}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8474}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8474}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8474}}|[[{{wikidata|label||Q8474}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8474}}</span> ''{{wikidata|description||Q8474}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8573}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8573}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8573}}|[[{{wikidata|label||Q8573}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8573}}</span> ''{{wikidata|description||Q8573}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8462}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8462}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8462}}|[[{{wikidata|label||Q8462}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8462}}</span> ''{{wikidata|description||Q8462}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8467}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8467}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8467}}|[[{{wikidata|label||Q8467}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8467}}</span> ''{{wikidata|description||Q8467}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q23}}|[[{{wikidata|title|raw|Q23}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q23}}|[[{{wikidata|label||Q23}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|23}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q23}}'' {{div col end}} === Proser??? religioso i teológiko === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9181}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9181}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9181}}|[[{{wikidata|label||Q9181}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9181}}</span> ''{{wikidata|description||Q9181}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9438}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9438}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9438}}|[[{{wikidata|label||Q9438}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9438}}</span> ''{{wikidata|description||Q9438}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8018}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8018}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8018}}|[[{{wikidata|label||Q8018}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8018}}</span> ''{{wikidata|description||Q8018}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9441}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9441}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9441}}|[[{{wikidata|label||Q9441}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9441}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9441}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9546}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9546}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9546}}|[[{{wikidata|label||Q9546}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9546}}</span> ''{{wikidata|description||Q9546}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q302}}|[[{{wikidata|title|raw|Q302}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q302}}|[[{{wikidata|label||Q302}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|302}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q302}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9554}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9554}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9554}}|[[{{wikidata|label||Q9554}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9554}}</span> ''{{wikidata|description||Q9554}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9077}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9077}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9077}}|[[{{wikidata|label||Q9077}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9077}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9077}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9458}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9458}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9458}}|[[{{wikidata|label||Q9458}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9458}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9458}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q171195}}|[[{{wikidata|title|raw|Q171195}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q171195}}|[[{{wikidata|label||Q171195}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|171195}}</span> ''{{wikidata|description||Q171195}}'' == Filosofia == {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7066}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7066}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7066}}|[[{{wikidata|label||Q7066}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7066}}</span> ''{{wikidata|description||Q7066}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7242}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7242}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7242}}|[[{{wikidata|label||Q7242}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7242}}</span> ''{{wikidata|description||Q7242}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9453}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9453}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9453}}|[[{{wikidata|label||Q9453}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9453}}</span> ''{{wikidata|description||Q9453}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9465}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9465}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9465}}|[[{{wikidata|label||Q9465}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9465}}</span> ''{{wikidata|description||Q9465}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9471}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9471}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9471}}|[[{{wikidata|label||Q9471}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9471}}</span> ''{{wikidata|description||Q9471}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9476}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9476}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9476}}|[[{{wikidata|label||Q9476}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9476}}</span> ''{{wikidata|description||Q9476}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9081}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9081}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9081}}|[[{{wikidata|label||Q9081}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9081}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9081}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8078}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8078}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8078}}|[[{{wikidata|label||Q8078}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8078}}</span> ''{{wikidata|description||Q8078}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7081}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7081}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7081}}|[[{{wikidata|label||Q7081}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7081}}</span> ''{{wikidata|description||Q7081}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5891}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5891}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5891}}|[[{{wikidata|label||Q5891}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5891}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5891}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9510}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9510}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9510}}|[[{{wikidata|label||Q9510}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9510}}</span> ''{{wikidata|description||Q9510}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7949}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7949}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7949}}|[[{{wikidata|label||Q7949}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7949}}</span> ''{{wikidata|description||Q7949}}'' {{div col end}} == Religion== {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9149}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9149}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9149}}|[[{{wikidata|label||Q9149}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9149}}</span> ''{{wikidata|description||Q9149}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q190}}|[[{{wikidata|title|raw|Q190}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q190}}|[[{{wikidata|label||Q190}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|190}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q190}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9159}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9159}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9159}}|[[{{wikidata|label||Q9159}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9159}}</span> ''{{wikidata|description||Q9159}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9163}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9163}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9163}}|[[{{wikidata|label||Q9163}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9163}}</span> ''{{wikidata|description||Q9163}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9134}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9134}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9134}}|[[{{wikidata|label||Q9134}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9134}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9134}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9174}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9174}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9174}}|[[{{wikidata|label||Q9174}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9174}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9174}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9165}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9165}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9165}}|[[{{wikidata|label||Q9165}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9165}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9165}}'' # Religionan spesífiko ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q748}}|[[{{wikidata|title|raw|Q748}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q748}}|[[{{wikidata|label||Q748}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|748}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q748}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5043}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5043}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5043}}|[[{{wikidata|label||Q5043}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5043}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5043}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9592}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9592}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9592}}|[[{{wikidata|label||Q9592}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9592}}</span> ''{{wikidata|description||Q9592}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9581}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9581}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9581}}|[[{{wikidata|label||Q9581}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9581}}</span> ''{{wikidata|description||Q9581}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9089}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9089}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9089}}|[[{{wikidata|label||Q9089}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9089}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9089}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9595}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9595}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9595}}|[[{{wikidata|label||Q9595}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9595}}</span> ''{{wikidata|description||Q9595}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q432}}|[[{{wikidata|title|raw|Q432}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q432}}|[[{{wikidata|label||Q432}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|432}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q432}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q483654}}|[[{{wikidata|title|raw|Q483654}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q483654}}|[[{{wikidata|label||Q483654}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|483654}}</span> ''{{wikidata|description||Q483654}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9232}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9232}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9232}}|[[{{wikidata|label||Q9232}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9232}}</span> ''{{wikidata|description||Q9232}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9268}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9268}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9268}}|[[{{wikidata|label||Q9268}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9268}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9268}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9316}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9316}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9316}}|[[{{wikidata|label||Q9316}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9316}}</span> ''{{wikidata|description||Q9316}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9598}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9598}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9598}}|[[{{wikidata|label||Q9598}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9598}}</span> ''{{wikidata|description||Q9598}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9601}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9601}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9601}}|[[{{wikidata|label||Q9601}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9601}}</span> ''{{wikidata|description||Q9601}}'' # Práktikanan spiritual ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9603}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9603}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9603}}|[[{{wikidata|label||Q9603}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9603}}</span> ''{{wikidata|description||Q9603}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9350}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9350}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9350}}|[[{{wikidata|label||Q9350}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9350}}</span> ''{{wikidata|description||Q9350}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7953}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7953}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7953}}|[[{{wikidata|label||Q7953}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7953}}</span> ''{{wikidata|description||Q7953}}'' {{div col end}} == Sosiologia == {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8425}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8425}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8425}}|[[{{wikidata|label||Q8425}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8425}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8425}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8432}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8432}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8432}}|[[{{wikidata|label||Q8432}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8432}}</span> ''{{wikidata|description||Q8432}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8434}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8434}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8434}}|[[{{wikidata|label||Q8434}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8434}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8434}}'' === Sikologia === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9332}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9332}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9332}}|[[{{wikidata|label||Q9332}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9332}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9332}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9415}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9415}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9415}}|[[{{wikidata|label||Q9415}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9415}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9415}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q316}}|[[{{wikidata|title|raw|Q316}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q316}}|[[{{wikidata|label||Q316}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|316}}</span> ''{{wikidata|description||Q316}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q450}}|[[{{wikidata|title|raw|Q450}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q450}}|[[{{wikidata|label||Q450}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|450}}</span> ''{{wikidata|description||Q450}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9418}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9418}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9418}}|[[{{wikidata|label||Q9418}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9418}}</span> ''{{wikidata|description||Q9418}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9420}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9420}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9420}}|[[{{wikidata|label||Q9420}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9420}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9420}}'' === Famia i relashon === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8436}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8436}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8436}}|[[{{wikidata|label||Q8436}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8436}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8436}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7569}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7569}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7569}}|[[{{wikidata|label||Q7569}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7569}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7569}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8441}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8441}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8441}}|[[{{wikidata|label||Q8441}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8441}}</span> ''{{wikidata|description||Q8441}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8445}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8445}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8445}}|[[{{wikidata|label||Q8445}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8445}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8445}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q467}}|[[{{wikidata|title|raw|Q467}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q467}}|[[{{wikidata|label||Q467}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|467}}</span> ''{{wikidata|description||Q467}}'' === Polítika === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7163}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7163}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7163}}|[[{{wikidata|label||Q7163}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7163}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7163}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7167}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7167}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7167}}|[[{{wikidata|label||Q7167}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7167}}</span> ''{{wikidata|description||Q7167}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1889}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1889}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1889}}|[[{{wikidata|label||Q1889}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1889}}</span> ''{{wikidata|description||Q1889}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7188}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7188}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7188}}|[[{{wikidata|label||Q7188}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7188}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7188}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7174}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7174}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7174}}|[[{{wikidata|label||Q7174}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7174}}</span> ''{{wikidata|description||Q7174}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q317}}|[[{{wikidata|title|raw|Q317}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q317}}|[[{{wikidata|label||Q317}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|317}}</span> ''{{wikidata|description||Q317}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7269}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7269}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7269}}|[[{{wikidata|label||Q7269}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7269}}</span> ''{{wikidata|description||Q7269}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7270}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7270}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7270}}|[[{{wikidata|label||Q7270}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7270}}</span> ''{{wikidata|description||Q7270}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7257}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7257}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7257}}|[[{{wikidata|label||Q7257}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7257}}</span> ''{{wikidata|description||Q7257}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6199}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6199}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6199}}|[[{{wikidata|label||Q6199}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6199}}</span> ''{{wikidata|description||Q6199}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6186}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6186}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6186}}|[[{{wikidata|label||Q6186}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6186}}</span> ''{{wikidata|description||Q6186}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7169}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7169}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7169}}|[[{{wikidata|label||Q7169}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7169}}</span> ''{{wikidata|description||Q7169}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6223}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6223}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6223}}|[[{{wikidata|label||Q6223}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6223}}</span> ''{{wikidata|description||Q6223}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6216}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6216}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6216}}|[[{{wikidata|label||Q6216}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6216}}</span> ''{{wikidata|description||Q6216}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7264}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7264}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7264}}|[[{{wikidata|label||Q7264}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7264}}</span> ''{{wikidata|description||Q7264}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6235}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6235}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6235}}|[[{{wikidata|label||Q6235}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6235}}</span> ''{{wikidata|description||Q6235}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7272}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7272}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7272}}|[[{{wikidata|label||Q7272}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7272}}</span> ''{{wikidata|description||Q7272}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7260}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7260}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7260}}|[[{{wikidata|label||Q7260}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7260}}</span> ''{{wikidata|description||Q7260}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7275}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7275}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7275}}|[[{{wikidata|label||Q7275}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7275}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7275}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7278}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7278}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7278}}|[[{{wikidata|label||Q7278}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7278}}</span> ''{{wikidata|description||Q7278}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7281}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7281}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7281}}|[[{{wikidata|label||Q7281}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7281}}</span> ''{{wikidata|description||Q7281}}'' === Negoshi i ekonomia === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8134}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8134}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8134}}|[[{{wikidata|label||Q8134}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8134}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8134}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8137}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8137}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8137}}|[[{{wikidata|label||Q8137}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8137}}</span> ''{{wikidata|description||Q8137}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6206}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6206}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6206}}|[[{{wikidata|label||Q6206}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6206}}</span> ''{{wikidata|description||Q6206}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8142}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8142}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8142}}|[[{{wikidata|label||Q8142}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8142}}</span> ''{{wikidata|description||Q8142}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4916}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4916}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4916}}|[[{{wikidata|label||Q4916}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4916}}</span> ''{{wikidata|description||Q4916}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8146}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8146}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8146}}|[[{{wikidata|label||Q8146}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8146}}</span> ''{{wikidata|description||Q8146}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4917}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4917}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4917}}|[[{{wikidata|label||Q4917}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4917}}</span> ''{{wikidata|description||Q4917}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8148}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8148}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8148}}|[[{{wikidata|label||Q8148}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8148}}</span> ''{{wikidata|description||Q8148}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1368}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1368}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1368}}|[[{{wikidata|label||Q1368}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1368}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1368}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8161}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8161}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8161}}|[[{{wikidata|label||Q8161}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8161}}</span> ''{{wikidata|description||Q8161}}'' === Hustisia === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7748}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7748}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7748}}|[[{{wikidata|label||Q7748}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7748}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7748}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7755}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7755}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7755}}|[[{{wikidata|label||Q7755}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7755}}</span> ''{{wikidata|description||Q7755}}'' === Organisashon internasional === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7159}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7159}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7159}}|[[{{wikidata|label||Q7159}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7159}}</span> ''{{wikidata|description||Q7159}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7172}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7172}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7172}}|[[{{wikidata|label||Q7172}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7172}}</span> ''{{wikidata|description||Q7172}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7768}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7768}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7768}}|[[{{wikidata|label||Q7768}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7768}}</span> ''{{wikidata|description||Q7768}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7785}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7785}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7785}}|[[{{wikidata|label||Q7785}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7785}}</span> ''{{wikidata|description||Q7785}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q458}}|[[{{wikidata|title|raw|Q458}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q458}}|[[{{wikidata|label||Q458}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|458}}</span> ''{{wikidata|description||Q458}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7178}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7178}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7178}}|[[{{wikidata|label||Q7178}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7178}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7178}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7184}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7184}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7184}}|[[{{wikidata|label||Q7184}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7184}}</span> ''{{wikidata|description||Q7184}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7191}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7191}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7191}}|[[{{wikidata|label||Q7191}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7191}}</span> ''{{wikidata|description||Q7191}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7795}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7795}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7795}}|[[{{wikidata|label||Q7795}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7795}}</span> ''{{wikidata|description||Q7795}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1065}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1065}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1065}}|[[{{wikidata|label||Q1065}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1065}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1065}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7801}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7801}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7801}}|[[{{wikidata|label||Q7801}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7801}}</span> ''{{wikidata|description||Q7801}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7804}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7804}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7804}}|[[{{wikidata|label||Q7804}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7804}}</span> ''{{wikidata|description||Q7804}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7809}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7809}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7809}}|[[{{wikidata|label||Q7809}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7809}}</span> ''{{wikidata|description||Q7809}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7813}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7813}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7813}}|[[{{wikidata|label||Q7813}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7813}}</span> ''{{wikidata|description||Q7813}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7817}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7817}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7817}}|[[{{wikidata|label||Q7817}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7817}}</span> ''{{wikidata|description||Q7817}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7164}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7164}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7164}}|[[{{wikidata|label||Q7164}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7164}}</span> ''{{wikidata|description||Q7164}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7825}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7825}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7825}}|[[{{wikidata|label||Q7825}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7825}}</span> ''{{wikidata|description||Q7825}}'' === Guera i ehérsito === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8473}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8473}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8473}}|[[{{wikidata|label||Q8473}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8473}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8473}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q454}}|[[{{wikidata|title|raw|Q454}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q454}}|[[{{wikidata|label||Q454}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|454}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q454}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7283}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7283}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7283}}|[[{{wikidata|label||Q7283}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7283}}</span> ''{{wikidata|description||Q7283}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q198}}|[[{{wikidata|title|raw|Q198}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q198}}|[[{{wikidata|label||Q198}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|198}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q198}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8465}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8465}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8465}}|[[{{wikidata|label||Q8465}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8465}}</span> ''{{wikidata|description||Q8465}}'' === Tema sosial === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8452}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8452}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8452}}|[[{{wikidata|label||Q8452}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8452}}</span> ''{{wikidata|description||Q8452}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8454}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8454}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8454}}|[[{{wikidata|label||Q8454}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8454}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8454}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7252}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7252}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7252}}|[[{{wikidata|label||Q7252}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7252}}</span> ''{{wikidata|description||Q7252}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7181}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7181}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7181}}|[[{{wikidata|label||Q7181}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7181}}</span> ''{{wikidata|description||Q7181}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8458}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8458}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8458}}|[[{{wikidata|label||Q8458}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8458}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8458}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10294}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10294}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10294}}|[[{{wikidata|label||Q10294}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10294}}</span> ''{{wikidata|description||Q10294}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8461}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8461}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8461}}|[[{{wikidata|label||Q8461}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8461}}</span> ''{{wikidata|description||Q8461}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8463}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8463}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8463}}|[[{{wikidata|label||Q8463}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8463}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8463}}'' {{div col end}} == Lenga i literatura == {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q315}}|[[{{wikidata|title|raw|Q315}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q315}}|[[{{wikidata|label||Q315}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|315}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q315}}'' # Lenganan spesífiko ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q13955}}|[[{{wikidata|title|raw|Q13955}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q13955}}|[[{{wikidata|label||Q13955}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|13955}}</span> ''{{wikidata|description||Q13955}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9610}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9610}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9610}}|[[{{wikidata|label||Q9610}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9610}}</span> ''{{wikidata|description||Q9610}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7850}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7850}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7850}}|[[{{wikidata|label||Q7850}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7850}}</span> ''{{wikidata|description||Q7850}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1860}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1860}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1860}}|[[{{wikidata|label||Q1860}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1860}}</span> ''{{wikidata|description||Q1860}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q150}}|[[{{wikidata|title|raw|Q150}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q150}}|[[{{wikidata|label||Q150}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|150}}</span> ''{{wikidata|description||Q150}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q188}}|[[{{wikidata|title|raw|Q188}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q188}}|[[{{wikidata|label||Q188}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|188}}</span> ''{{wikidata|description||Q188}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9129}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9129}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9129}}|[[{{wikidata|label||Q9129}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9129}}</span> ''{{wikidata|description||Q9129}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9288}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9288}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9288}}|[[{{wikidata|label||Q9288}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9288}}</span> ''{{wikidata|description||Q9288}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11051}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11051}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11051}}|[[{{wikidata|label||Q11051}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11051}}</span> ''{{wikidata|description||Q11051}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5287}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5287}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5287}}|[[{{wikidata|label||Q5287}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5287}}</span> ''{{wikidata|description||Q5287}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q397}}|[[{{wikidata|title|raw|Q397}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q397}}|[[{{wikidata|label||Q397}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|397}}</span> ''{{wikidata|description||Q397}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9168}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9168}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9168}}|[[{{wikidata|label||Q9168}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9168}}</span> ''{{wikidata|description||Q9168}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5146}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5146}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5146}}|[[{{wikidata|label||Q5146}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5146}}</span> ''{{wikidata|description||Q5146}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7737}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7737}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7737}}|[[{{wikidata|label||Q7737}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7737}}</span> ''{{wikidata|description||Q7737}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11059}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11059}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11059}}|[[{{wikidata|label||Q11059}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11059}}</span> ''{{wikidata|description||Q11059}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1321}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1321}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1321}}|[[{{wikidata|label||Q1321}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1321}}</span> ''{{wikidata|description||Q1321}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7838}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7838}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7838}}|[[{{wikidata|label||Q7838}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7838}}</span> ''{{wikidata|description||Q7838}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q256}}|[[{{wikidata|title|raw|Q256}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q256}}|[[{{wikidata|label||Q256}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|256}}</span> ''{{wikidata|description||Q256}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8162}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8162}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8162}}|[[{{wikidata|label||Q8162}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8162}}</span> ''{{wikidata|description||Q8162}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8091}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8091}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8091}}|[[{{wikidata|label||Q8091}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8091}}</span> ''{{wikidata|description||Q8091}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8171}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8171}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8171}}|[[{{wikidata|label||Q8171}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8171}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8171}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8183}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8183}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8183}}|[[{{wikidata|label||Q8183}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8183}}</span> ''{{wikidata|description||Q8183}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8188}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8188}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8188}}|[[{{wikidata|label||Q8188}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8188}}</span> ''{{wikidata|description||Q8188}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8192}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8192}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8192}}|[[{{wikidata|label||Q8192}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8192}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8192}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8196}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8196}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8196}}|[[{{wikidata|label||Q8196}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8196}}</span> ''{{wikidata|description||Q8196}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8201}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8201}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8201}}|[[{{wikidata|label||Q8201}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8201}}</span> ''{{wikidata|description||Q8201}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8209}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8209}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8209}}|[[{{wikidata|label||Q8209}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8209}}</span> ''{{wikidata|description||Q8209}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8216}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8216}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8216}}|[[{{wikidata|label||Q8216}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8216}}</span> ''{{wikidata|description||Q8216}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8222}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8222}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8222}}|[[{{wikidata|label||Q8222}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8222}}</span> ''{{wikidata|description||Q8222}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8229}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8229}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8229}}|[[{{wikidata|label||Q8229}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8229}}</span> ''{{wikidata|description||Q8229}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8236}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8236}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8236}}|[[{{wikidata|label||Q8236}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8236}}</span> ''{{wikidata|description||Q8236}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7553}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7553}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7553}}|[[{{wikidata|label||Q7553}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7553}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7553}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8242}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8242}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8242}}|[[{{wikidata|label||Q8242}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8242}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8242}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q676}}|[[{{wikidata|title|raw|Q676}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q676}}|[[{{wikidata|label||Q676}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|676}}</span> ''{{wikidata|description||Q676}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8251}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8251}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8251}}|[[{{wikidata|label||Q8251}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8251}}</span> ''{{wikidata|description||Q8251}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8253}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8253}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8253}}|[[{{wikidata|label||Q8253}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8253}}</span> ''{{wikidata|description||Q8253}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8258}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8258}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8258}}|[[{{wikidata|label||Q8258}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8258}}</span> ''{{wikidata|description||Q8258}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8261}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8261}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8261}}|[[{{wikidata|label||Q8261}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8261}}</span> ''{{wikidata|description||Q8261}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8265}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8265}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8265}}|[[{{wikidata|label||Q8265}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8265}}</span> ''{{wikidata|description||Q8265}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8269}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8269}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8269}}|[[{{wikidata|label||Q8269}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8269}}</span> ''{{wikidata|description||Q8269}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q482}}|[[{{wikidata|title|raw|Q482}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q482}}|[[{{wikidata|label||Q482}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|482}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q482}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8272}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8272}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8272}}|[[{{wikidata|label||Q8272}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8272}}</span> ''{{wikidata|description||Q8272}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8275}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8275}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8275}}|[[{{wikidata|label||Q8275}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8275}}</span> ''{{wikidata|description||Q8275}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8276}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8276}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8276}}|[[{{wikidata|label||Q8276}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8276}}</span> ''{{wikidata|description||Q8276}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8279}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8279}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8279}}|[[{{wikidata|label||Q8279}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8279}}</span> ''{{wikidata|description||Q8279}}'' {{div col end}} == Midimentu == #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12453}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12453}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12453}}|[[{{wikidata|label||Q12453}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12453}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12453}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12457}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12457}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12457}}|[[{{wikidata|label||Q12457}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12457}}</span> ''{{wikidata|description||Q12457}}'' === Peso, volúmen i distansha === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11570}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11570}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11570}}|[[{{wikidata|label||Q11570}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11570}}</span> ''{{wikidata|description||Q11570}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11582}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11582}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11582}}|[[{{wikidata|label||Q11582}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11582}}</span> ''{{wikidata|description||Q11582}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11573}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11573}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11573}}|[[{{wikidata|label||Q11573}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11573}}</span> ''{{wikidata|description||Q11573}}'' === Tempu === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12132}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12132}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12132}}|[[{{wikidata|label||Q12132}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12132}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12132}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12138}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12138}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12138}}|[[{{wikidata|label||Q12138}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12138}}</span> ''{{wikidata|description||Q12138}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q376}}|[[{{wikidata|title|raw|Q376}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q376}}|[[{{wikidata|label||Q376}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|376}}</span> ''{{wikidata|description||Q376}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11574}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11574}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11574}}|[[{{wikidata|label||Q11574}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11574}}</span> ''{{wikidata|description||Q11574}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q573}}|[[{{wikidata|title|raw|Q573}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q573}}|[[{{wikidata|label||Q573}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|573}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q573}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q577}}|[[{{wikidata|title|raw|Q577}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q577}}|[[{{wikidata|label||Q577}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|577}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q577}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12143}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12143}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12143}}|[[{{wikidata|label||Q12143}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12143}}</span> ''{{wikidata|description||Q12143}}'' == Siensia == #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q336}}|[[{{wikidata|title|raw|Q336}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q336}}|[[{{wikidata|label||Q336}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|336}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q336}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7860}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7860}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7860}}|[[{{wikidata|label||Q7860}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7860}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7860}}'' === Astronomia === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q333}}|[[{{wikidata|title|raw|Q333}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q333}}|[[{{wikidata|label||Q333}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|333}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q333}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3863}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3863}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3863}}|[[{{wikidata|label||Q3863}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3863}}</span> ''{{wikidata|description||Q3863}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q323}}|[[{{wikidata|title|raw|Q323}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q323}}|[[{{wikidata|label||Q323}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|323}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q323}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q589}}|[[{{wikidata|title|raw|Q589}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q589}}|[[{{wikidata|label||Q589}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|589}}</span> ''{{wikidata|description||Q589}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3559}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3559}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3559}}|[[{{wikidata|label||Q3559}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3559}}</span> ''{{wikidata|description||Q3559}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q318}}|[[{{wikidata|title|raw|Q318}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q318}}|[[{{wikidata|label||Q318}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|318}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q318}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q321}}|[[{{wikidata|title|raw|Q321}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q321}}|[[{{wikidata|label||Q321}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|321}}</span> ''{{wikidata|description||Q321}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q405}}|[[{{wikidata|title|raw|Q405}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q405}}|[[{{wikidata|label||Q405}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|405}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q405}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q634}}|[[{{wikidata|title|raw|Q634}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q634}}|[[{{wikidata|label||Q634}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|634}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q634}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2}}|[[{{wikidata|label||Q2}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q2}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q319}}|[[{{wikidata|title|raw|Q319}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q319}}|[[{{wikidata|label||Q319}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|319}}</span> ''{{wikidata|description||Q319}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q111}}|[[{{wikidata|title|raw|Q111}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q111}}|[[{{wikidata|label||Q111}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|111}}</span> ''{{wikidata|description||Q111}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q308}}|[[{{wikidata|title|raw|Q308}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q308}}|[[{{wikidata|label||Q308}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|308}}</span> ''{{wikidata|description||Q308}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q332}}|[[{{wikidata|title|raw|Q332}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q332}}|[[{{wikidata|label||Q332}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|332}}</span> ''{{wikidata|description||Q332}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q193}}|[[{{wikidata|title|raw|Q193}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q193}}|[[{{wikidata|label||Q193}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|193}}</span> ''{{wikidata|description||Q193}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q324}}|[[{{wikidata|title|raw|Q324}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q324}}|[[{{wikidata|label||Q324}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|324}}</span> ''{{wikidata|description||Q324}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q313}}|[[{{wikidata|title|raw|Q313}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q313}}|[[{{wikidata|label||Q313}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|313}}</span> ''{{wikidata|description||Q313}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q544}}|[[{{wikidata|title|raw|Q544}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q544}}|[[{{wikidata|label||Q544}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|544}}</span> ''{{wikidata|description||Q544}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5916}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5916}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5916}}|[[{{wikidata|label||Q5916}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5916}}</span> ''{{wikidata|description||Q5916}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q523}}|[[{{wikidata|title|raw|Q523}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q523}}|[[{{wikidata|label||Q523}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|523}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q523}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q525}}|[[{{wikidata|title|raw|Q525}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q525}}|[[{{wikidata|label||Q525}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|525}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q525}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1}}|[[{{wikidata|label||Q1}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1}}</span> ''{{wikidata|description||Q1}}'' {{div col end}} === Biologia === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q420}}|[[{{wikidata|title|raw|Q420}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q420}}|[[{{wikidata|label||Q420}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|420}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q420}}'' # Material biologiko ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7430}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7430}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7430}}|[[{{wikidata|label||Q7430}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7430}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7430}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8047}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8047}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8047}}|[[{{wikidata|label||Q8047}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8047}}</span> ''{{wikidata|description||Q8047}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8054}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8054}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8054}}|[[{{wikidata|label||Q8054}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8054}}</span> ''{{wikidata|description||Q8054}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q441}}|[[{{wikidata|title|raw|Q441}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q441}}|[[{{wikidata|label||Q441}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|441}}</span> ''{{wikidata|description||Q441}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4}}|[[{{wikidata|label||Q4}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q4}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10737}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10737}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10737}}|[[{{wikidata|label||Q10737}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10737}}</span> ''{{wikidata|description||Q10737}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7150}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7150}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7150}}|[[{{wikidata|label||Q7150}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7150}}</span> ''{{wikidata|description||Q7150}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11394}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11394}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11394}}|[[{{wikidata|label||Q11394}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11394}}</span> ''{{wikidata|description||Q11394}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11395}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11395}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11395}}|[[{{wikidata|label||Q11395}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11395}}</span> ''{{wikidata|description||Q11395}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3}}|[[{{wikidata|label||Q3}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q3}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11398}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11398}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11398}}|[[{{wikidata|label||Q11398}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11398}}</span> ''{{wikidata|description||Q11398}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7432}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7432}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7432}}|[[{{wikidata|label||Q7432}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7432}}</span> ''{{wikidata|description||Q7432}}'' {{div col end}} ==== Proseso biológiko ==== #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1057}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1057}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1057}}|[[{{wikidata|label||Q1057}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1057}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1057}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11978}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11978}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11978}}|[[{{wikidata|label||Q11978}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11978}}</span> ''{{wikidata|description||Q11978}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11982}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11982}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11982}}|[[{{wikidata|label||Q11982}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11982}}</span> ''{{wikidata|description||Q11982}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9530}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9530}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9530}}|[[{{wikidata|label||Q9530}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9530}}</span> ''{{wikidata|description||Q9530}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1063}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1063}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1063}}|[[{{wikidata|label||Q1063}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1063}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1063}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11990}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11990}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11990}}|[[{{wikidata|label||Q11990}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11990}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11990}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11995}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11995}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11995}}|[[{{wikidata|label||Q11995}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11995}}</span> ''{{wikidata|description||Q11995}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q290}}|[[{{wikidata|title|raw|Q290}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q290}}|[[{{wikidata|label||Q290}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|290}}</span> ''{{wikidata|description||Q290}}'' ==== Organismo ==== {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7239}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7239}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7239}}|[[{{wikidata|label||Q7239}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7239}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7239}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q729}}|[[{{wikidata|title|raw|Q729}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q729}}|[[{{wikidata|label||Q729}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|729}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q729}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5185}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5185}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5185}}|[[{{wikidata|label||Q5185}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5185}}</span> ''{{wikidata|description||Q5185}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q25326}}|[[{{wikidata|title|raw|Q25326}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q25326}}|[[{{wikidata|label||Q25326}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|25326}}</span> ''{{wikidata|description||Q25326}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1360}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1360}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1360}}|[[{{wikidata|label||Q1360}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1360}}</span> ''{{wikidata|description||Q1360}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1390}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1390}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1390}}|[[{{wikidata|label||Q1390}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1390}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1390}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7386}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7386}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7386}}|[[{{wikidata|label||Q7386}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7386}}</span> ''{{wikidata|description||Q7386}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7391}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7391}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7391}}|[[{{wikidata|label||Q7391}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7391}}</span> ''{{wikidata|description||Q7391}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7367}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7367}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7367}}|[[{{wikidata|label||Q7367}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7367}}</span> ''{{wikidata|description||Q7367}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1357}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1357}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1357}}|[[{{wikidata|label||Q1357}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1357}}</span> ''{{wikidata|description||Q1357}}'' ## Chordate ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10908}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10908}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10908}}|[[{{wikidata|label||Q10908}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10908}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q10908}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5113}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5113}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5113}}|[[{{wikidata|label||Q5113}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5113}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5113}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q780}}|[[{{wikidata|title|raw|Q780}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q780}}|[[{{wikidata|label||Q780}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|780}}</span> ''{{wikidata|description||Q780}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10856}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10856}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10856}}|[[{{wikidata|label||Q10856}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10856}}</span> ''{{wikidata|description||Q10856}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q152}}|[[{{wikidata|title|raw|Q152}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q152}}|[[{{wikidata|label||Q152}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|152}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q152}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7372}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7372}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7372}}|[[{{wikidata|label||Q7372}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7372}}</span> ''{{wikidata|description||Q7372}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7377}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7377}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7377}}|[[{{wikidata|label||Q7377}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7377}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7377}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7375}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7375}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7375}}|[[{{wikidata|label||Q7375}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7375}}</span> ''{{wikidata|description||Q7375}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q146}}|[[{{wikidata|title|raw|Q146}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q146}}|[[{{wikidata|label||Q146}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|146}}</span> ''{{wikidata|description||Q146}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q830}}|[[{{wikidata|title|raw|Q830}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q830}}|[[{{wikidata|label||Q830}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|830}}</span> ''{{wikidata|description||Q830}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q144}}|[[{{wikidata|title|raw|Q144}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q144}}|[[{{wikidata|label||Q144}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|144}}</span> ''{{wikidata|description||Q144}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q726}}|[[{{wikidata|title|raw|Q726}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q726}}|[[{{wikidata|label||Q726}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|726}}</span> ''{{wikidata|description||Q726}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7368}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7368}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7368}}|[[{{wikidata|label||Q7368}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7368}}</span> ''{{wikidata|description||Q7368}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10850}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10850}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10850}}|[[{{wikidata|label||Q10850}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10850}}</span> ''{{wikidata|description||Q10850}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q787}}|[[{{wikidata|title|raw|Q787}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q787}}|[[{{wikidata|label||Q787}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|787}}</span> ''{{wikidata|description||Q787}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7380}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7380}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7380}}|[[{{wikidata|label||Q7380}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7380}}</span> ''{{wikidata|description||Q7380}}'' #####'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5}}|[[{{wikidata|label||Q5}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q382441}}|[[{{wikidata|title|raw|Q382441}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q382441}}|[[{{wikidata|label||Q382441}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|382441}}</span> ''{{wikidata|description||Q382441}}'' #####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q160}}|[[{{wikidata|title|raw|Q160}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q160}}|[[{{wikidata|label||Q160}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|160}}</span> ''{{wikidata|description||Q160}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10811}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10811}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10811}}|[[{{wikidata|label||Q10811}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10811}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q10811}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q430}}|[[{{wikidata|title|raw|Q430}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q430}}|[[{{wikidata|label||Q430}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|430}}</span> ''{{wikidata|description||Q430}}'' ####{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2102}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2102}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2102}}|[[{{wikidata|label||Q2102}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2102}}</span> ''{{wikidata|description||Q2102}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10872}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10872}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10872}}|[[{{wikidata|label||Q10872}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10872}}</span> ''{{wikidata|description||Q10872}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10876}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10876}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10876}}|[[{{wikidata|label||Q10876}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10876}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q10876}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q764}}|[[{{wikidata|title|raw|Q764}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q764}}|[[{{wikidata|label||Q764}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|764}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q764}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q756}}|[[{{wikidata|title|raw|Q756}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q756}}|[[{{wikidata|label||Q756}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|756}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q756}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q506}}|[[{{wikidata|title|raw|Q506}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q506}}|[[{{wikidata|label||Q506}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|506}}</span> ''{{wikidata|description||Q506}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10884}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10884}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10884}}|[[{{wikidata|label||Q10884}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10884}}</span> ''{{wikidata|description||Q10884}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10892}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10892}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10892}}|[[{{wikidata|label||Q10892}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10892}}</span> ''{{wikidata|description||Q10892}}'' {{div col end}} ==== Anatomia ==== {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q514}}|[[{{wikidata|title|raw|Q514}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q514}}|[[{{wikidata|label||Q514}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|514}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q514}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9103}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9103}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9103}}|[[{{wikidata|label||Q9103}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9103}}</span> ''{{wikidata|description||Q9103}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7868}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7868}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7868}}|[[{{wikidata|label||Q7868}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7868}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7868}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11068}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11068}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11068}}|[[{{wikidata|label||Q11068}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11068}}</span> ''{{wikidata|description||Q11068}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7873}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7873}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7873}}|[[{{wikidata|label||Q7873}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7873}}</span> ''{{wikidata|description||Q7873}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1072}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1072}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1072}}|[[{{wikidata|label||Q1072}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1072}}</span> ''{{wikidata|description||Q1072}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11078}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11078}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11078}}|[[{{wikidata|label||Q11078}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11078}}</span> ''{{wikidata|description||Q11078}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9649}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9649}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9649}}|[[{{wikidata|label||Q9649}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9649}}</span> ''{{wikidata|description||Q9649}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11083}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11083}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11083}}|[[{{wikidata|label||Q11083}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11083}}</span> ''{{wikidata|description||Q11083}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11090}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11090}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11090}}|[[{{wikidata|label||Q11090}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11090}}</span> ''{{wikidata|description||Q11090}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9368}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9368}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9368}}|[[{{wikidata|label||Q9368}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9368}}</span> ''{{wikidata|description||Q9368}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7365}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7365}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7365}}|[[{{wikidata|label||Q7365}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7365}}</span> ''{{wikidata|description||Q7365}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9404}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9404}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9404}}|[[{{wikidata|label||Q9404}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9404}}</span> ''{{wikidata|description||Q9404}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1073}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1073}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1073}}|[[{{wikidata|label||Q1073}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1073}}</span> ''{{wikidata|description||Q1073}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9620}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9620}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9620}}|[[{{wikidata|label||Q9620}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9620}}</span> ''{{wikidata|description||Q9620}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11101}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11101}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11101}}|[[{{wikidata|label||Q11101}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11101}}</span> ''{{wikidata|description||Q11101}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7362}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7362}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7362}}|[[{{wikidata|label||Q7362}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7362}}</span> ''{{wikidata|description||Q7362}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7363}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7363}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7363}}|[[{{wikidata|label||Q7363}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7363}}</span> ''{{wikidata|description||Q7363}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7364}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7364}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7364}}|[[{{wikidata|label||Q7364}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7364}}</span> ''{{wikidata|description||Q7364}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7895}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7895}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7895}}|[[{{wikidata|label||Q7895}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7895}}</span> ''{{wikidata|description||Q7895}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7891}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7891}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7891}}|[[{{wikidata|label||Q7891}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7891}}</span> ''{{wikidata|description||Q7891}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7881}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7881}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7881}}|[[{{wikidata|label||Q7881}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7881}}</span> ''{{wikidata|description||Q7881}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1074}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1074}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1074}}|[[{{wikidata|label||Q1074}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1074}}</span> ''{{wikidata|description||Q1074}}'' {{div col end}} === Salubridat i medisina === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11190}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11190}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11190}}|[[{{wikidata|label||Q11190}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11190}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11190}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12029}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12029}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12029}}|[[{{wikidata|label||Q12029}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12029}}</span> ''{{wikidata|description||Q12029}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q153}}|[[{{wikidata|title|raw|Q153}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q153}}|[[{{wikidata|label||Q153}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|153}}</span> ''{{wikidata|description||Q153}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1566}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1566}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1566}}|[[{{wikidata|label||Q1566}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1566}}</span> ''{{wikidata|description||Q1566}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11081}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11081}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11081}}|[[{{wikidata|label||Q11081}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11081}}</span> ''{{wikidata|description||Q11081}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12078}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12078}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12078}}|[[{{wikidata|label||Q12078}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12078}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12078}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q199804}}|[[{{wikidata|title|raw|Q199804}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q199804}}|[[{{wikidata|label||Q199804}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|199804}}</span> ''{{wikidata|description||Q199804}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12125}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12125}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12125}}|[[{{wikidata|label||Q12125}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12125}}</span> ''{{wikidata|description||Q12125}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12128}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12128}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12128}}|[[{{wikidata|label||Q12128}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12128}}</span> ''{{wikidata|description||Q12128}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12131}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12131}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12131}}|[[{{wikidata|label||Q12131}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12131}}</span> ''{{wikidata|description||Q12131}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10874}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10874}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10874}}|[[{{wikidata|label||Q10874}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10874}}</span> ''{{wikidata|description||Q10874}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12133}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12133}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12133}}|[[{{wikidata|label||Q12133}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12133}}</span> ''{{wikidata|description||Q12133}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12135}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12135}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12135}}|[[{{wikidata|label||Q12135}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12135}}</span> ''{{wikidata|description||Q12135}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12136}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12136}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12136}}|[[{{wikidata|label||Q12136}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12136}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12136}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q41571}}|[[{{wikidata|title|raw|Q41571}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q41571}}|[[{{wikidata|label||Q41571}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|41571}}</span> ''{{wikidata|description||Q41571}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12140}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12140}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12140}}|[[{{wikidata|label||Q12140}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12140}}</span> ''{{wikidata|description||Q12140}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12187}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12187}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12187}}|[[{{wikidata|label||Q12187}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12187}}</span> ''{{wikidata|description||Q12187}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12147}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12147}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12147}}|[[{{wikidata|label||Q12147}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12147}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12147}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q156103}}|[[{{wikidata|title|raw|Q156103}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q156103}}|[[{{wikidata|label||Q156103}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|156103}}</span> ''{{wikidata|description||Q156103}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q86}}|[[{{wikidata|title|raw|Q86}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q86}}|[[{{wikidata|label||Q86}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|86}}</span> ''{{wikidata|description||Q86}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12152}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12152}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12152}}|[[{{wikidata|label||Q12152}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12152}}</span> ''{{wikidata|description||Q12152}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1059}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1059}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1059}}|[[{{wikidata|label||Q1059}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1059}}</span> ''{{wikidata|description||Q1059}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12156}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12156}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12156}}|[[{{wikidata|label||Q12156}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12156}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12156}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12167}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12167}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12167}}|[[{{wikidata|label||Q12167}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12167}}</span> ''{{wikidata|description||Q12167}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12171}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12171}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12171}}|[[{{wikidata|label||Q12171}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12171}}</span> ''{{wikidata|description||Q12171}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12174}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12174}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12174}}|[[{{wikidata|label||Q12174}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12174}}</span> ''{{wikidata|description||Q12174}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12184}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12184}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12184}}|[[{{wikidata|label||Q12184}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12184}}</span> ''{{wikidata|description||Q12184}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12192}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12192}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12192}}|[[{{wikidata|label||Q12192}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12192}}</span> ''{{wikidata|description||Q12192}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12195}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12195}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12195}}|[[{{wikidata|label||Q12195}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12195}}</span> ''{{wikidata|description||Q12195}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12198}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12198}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12198}}|[[{{wikidata|label||Q12198}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12198}}</span> ''{{wikidata|description||Q12198}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12199}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12199}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12199}}|[[{{wikidata|label||Q12199}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12199}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12199}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12202}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12202}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12202}}|[[{{wikidata|label||Q12202}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12202}}</span> ''{{wikidata|description||Q12202}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12204}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12204}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12204}}|[[{{wikidata|label||Q12204}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12204}}</span> ''{{wikidata|description||Q12204}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12206}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12206}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12206}}|[[{{wikidata|label||Q12206}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12206}}</span> ''{{wikidata|description||Q12206}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q134808}}|[[{{wikidata|title|raw|Q134808}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q134808}}|[[{{wikidata|label||Q134808}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|134808}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q134808}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q808}}|[[{{wikidata|title|raw|Q808}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q808}}|[[{{wikidata|label||Q808}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|808}}</span> ''{{wikidata|description||Q808}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2840}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2840}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2840}}|[[{{wikidata|label||Q2840}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2840}}</span> ''{{wikidata|description||Q2840}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12214}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12214}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12214}}|[[{{wikidata|label||Q12214}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12214}}</span> ''{{wikidata|description||Q12214}}'' {{div col end}} === Kímika === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2329}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2329}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2329}}|[[{{wikidata|label||Q2329}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2329}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q2329}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11165}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11165}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11165}}|[[{{wikidata|label||Q11165}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11165}}</span> ''{{wikidata|description||Q11165}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7094}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7094}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7094}}|[[{{wikidata|label||Q7094}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7094}}</span> ''{{wikidata|description||Q7094}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11364}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11364}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11364}}|[[{{wikidata|label||Q11364}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11364}}</span> ''{{wikidata|description||Q11364}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11173}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11173}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11173}}|[[{{wikidata|label||Q11173}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11173}}</span> ''{{wikidata|description||Q11173}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11158}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11158}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11158}}|[[{{wikidata|label||Q11158}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11158}}</span> ''{{wikidata|description||Q11158}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11193}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11193}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11193}}|[[{{wikidata|label||Q11193}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11193}}</span> ''{{wikidata|description||Q11193}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12370}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12370}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12370}}|[[{{wikidata|label||Q12370}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12370}}</span> ''{{wikidata|description||Q12370}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11344}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11344}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11344}}|[[{{wikidata|label||Q11344}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11344}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11344}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10693}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10693}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10693}}|[[{{wikidata|label||Q10693}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10693}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q10693}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q663}}|[[{{wikidata|title|raw|Q663}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q663}}|[[{{wikidata|label||Q663}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|663}}</span> ''{{wikidata|description||Q663}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q623}}|[[{{wikidata|title|raw|Q623}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q623}}|[[{{wikidata|label||Q623}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|623}}</span> ''{{wikidata|description||Q623}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q753}}|[[{{wikidata|title|raw|Q753}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q753}}|[[{{wikidata|label||Q753}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|753}}</span> ''{{wikidata|description||Q753}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q897}}|[[{{wikidata|title|raw|Q897}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q897}}|[[{{wikidata|label||Q897}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|897}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q897}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q556}}|[[{{wikidata|title|raw|Q556}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q556}}|[[{{wikidata|label||Q556}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|556}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q556}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q677}}|[[{{wikidata|title|raw|Q677}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q677}}|[[{{wikidata|label||Q677}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|677}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q677}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q627}}|[[{{wikidata|title|raw|Q627}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q627}}|[[{{wikidata|label||Q627}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|627}}</span> ''{{wikidata|description||Q627}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q629}}|[[{{wikidata|title|raw|Q629}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q629}}|[[{{wikidata|label||Q629}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|629}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q629}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1090}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1090}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1090}}|[[{{wikidata|label||Q1090}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1090}}</span> ''{{wikidata|description||Q1090}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1096}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1096}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1096}}|[[{{wikidata|label||Q1096}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1096}}</span> ''{{wikidata|description||Q1096}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11351}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11351}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11351}}|[[{{wikidata|label||Q11351}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11351}}</span> ''{{wikidata|description||Q11351}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q156}}|[[{{wikidata|title|raw|Q156}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q156}}|[[{{wikidata|label||Q156}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|156}}</span> ''{{wikidata|description||Q156}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11358}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11358}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11358}}|[[{{wikidata|label||Q11358}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11358}}</span> ''{{wikidata|description||Q11358}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11367}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11367}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11367}}|[[{{wikidata|label||Q11367}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11367}}</span> ''{{wikidata|description||Q11367}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11369}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11369}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11369}}|[[{{wikidata|label||Q11369}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11369}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11369}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2346}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2346}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2346}}|[[{{wikidata|label||Q2346}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2346}}</span> ''{{wikidata|description||Q2346}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11372}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11372}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11372}}|[[{{wikidata|label||Q11372}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11372}}</span> ''{{wikidata|description||Q11372}}'' {{div col end}} === Siensia di tera === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7935}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7935}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7935}}|[[{{wikidata|label||Q7935}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7935}}</span> ''{{wikidata|description||Q7935}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7937}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7937}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7937}}|[[{{wikidata|label||Q7937}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7937}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7937}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7939}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7939}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7939}}|[[{{wikidata|label||Q7939}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7939}}</span> ''{{wikidata|description||Q7939}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7942}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7942}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7942}}|[[{{wikidata|label||Q7942}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7942}}</span> ''{{wikidata|description||Q7942}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7944}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7944}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7944}}|[[{{wikidata|label||Q7944}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7944}}</span> ''{{wikidata|description||Q7944}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1069}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1069}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1069}}|[[{{wikidata|label||Q1069}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1069}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1069}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7946}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7946}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7946}}|[[{{wikidata|label||Q7946}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7946}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q7946}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5283}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5283}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5283}}|[[{{wikidata|label||Q5283}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5283}}</span> ''{{wikidata|description||Q5283}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7950}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7950}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7950}}|[[{{wikidata|label||Q7950}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7950}}</span> ''{{wikidata|description||Q7950}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8063}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8063}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8063}}|[[{{wikidata|label||Q8063}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8063}}</span> ''{{wikidata|description||Q8063}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8065}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8065}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8065}}|[[{{wikidata|label||Q8065}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8065}}</span> ''{{wikidata|description||Q8065}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8068}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8068}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8068}}|[[{{wikidata|label||Q8068}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8068}}</span> ''{{wikidata|description||Q8068}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8070}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8070}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8070}}|[[{{wikidata|label||Q8070}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8070}}</span> ''{{wikidata|description||Q8070}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8072}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8072}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8072}}|[[{{wikidata|label||Q8072}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8072}}</span> ''{{wikidata|description||Q8072}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11663}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11663}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11663}}|[[{{wikidata|label||Q11663}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11663}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11663}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8074}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8074}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8074}}|[[{{wikidata|label||Q8074}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8074}}</span> ''{{wikidata|description||Q8074}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7925}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7925}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7925}}|[[{{wikidata|label||Q7925}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7925}}</span> ''{{wikidata|description||Q7925}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7561}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7561}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7561}}|[[{{wikidata|label||Q7561}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7561}}</span> ''{{wikidata|description||Q7561}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8081}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8081}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8081}}|[[{{wikidata|label||Q8081}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8081}}</span> ''{{wikidata|description||Q8081}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8092}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8092}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8092}}|[[{{wikidata|label||Q8092}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8092}}</span> ''{{wikidata|description||Q8092}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8094}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8094}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8094}}|[[{{wikidata|label||Q8094}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8094}}</span> ''{{wikidata|description||Q8094}}'' {{div col end}} === Fisika === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q413}}|[[{{wikidata|title|raw|Q413}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q413}}|[[{{wikidata|label||Q413}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|413}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q413}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11376}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11376}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11376}}|[[{{wikidata|label||Q11376}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11376}}</span> ''{{wikidata|description||Q11376}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9121}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9121}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9121}}|[[{{wikidata|label||Q9121}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9121}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9121}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11379}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11379}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11379}}|[[{{wikidata|label||Q11379}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11379}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11379}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11382}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11382}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11382}}|[[{{wikidata|label||Q11382}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11382}}</span> ''{{wikidata|description||Q11382}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12969754}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12969754}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12969754}}|[[{{wikidata|label||Q12969754}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12969754}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12969754}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11388}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11388}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11388}}|[[{{wikidata|label||Q11388}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11388}}</span> ''{{wikidata|description||Q11388}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11391}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11391}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11391}}|[[{{wikidata|label||Q11391}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11391}}</span> ''{{wikidata|description||Q11391}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9128}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9128}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9128}}|[[{{wikidata|label||Q9128}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9128}}</span> ''{{wikidata|description||Q9128}}'' ###'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1075}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1075}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1075}}|[[{{wikidata|label||Q1075}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1075}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1075}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11397}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11397}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11397}}|[[{{wikidata|label||Q11397}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11397}}</span> ''{{wikidata|description||Q11397}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11402}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11402}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11402}}|[[{{wikidata|label||Q11402}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11402}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11402}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q849919}}|[[{{wikidata|title|raw|Q849919}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q849919}}|[[{{wikidata|label||Q849919}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|849919}}</span> ''{{wikidata|description||Q849919}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11408}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11408}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11408}}|[[{{wikidata|label||Q11408}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11408}}</span> ''{{wikidata|description||Q11408}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11412}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11412}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11412}}|[[{{wikidata|label||Q11412}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11412}}</span> ''{{wikidata|description||Q11412}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11415}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11415}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11415}}|[[{{wikidata|label||Q11415}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11415}}</span> ''{{wikidata|description||Q11415}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11418}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11418}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11418}}|[[{{wikidata|label||Q11418}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11418}}</span> ''{{wikidata|description||Q11418}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11421}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11421}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11421}}|[[{{wikidata|label||Q11421}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11421}}</span> ''{{wikidata|description||Q11421}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11423}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11423}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11423}}|[[{{wikidata|label||Q11423}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11423}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11423}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11426}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11426}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11426}}|[[{{wikidata|label||Q11426}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11426}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11426}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11427}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11427}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11427}}|[[{{wikidata|label||Q11427}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11427}}</span> ''{{wikidata|description||Q11427}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11429}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11429}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11429}}|[[{{wikidata|label||Q11429}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11429}}</span> ''{{wikidata|description||Q11429}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11430}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11430}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11430}}|[[{{wikidata|label||Q11430}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11430}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11430}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11432}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11432}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11432}}|[[{{wikidata|label||Q11432}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11432}}</span> ''{{wikidata|description||Q11432}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11435}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11435}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11435}}|[[{{wikidata|label||Q11435}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11435}}</span> ''{{wikidata|description||Q11435}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10251}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10251}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10251}}|[[{{wikidata|label||Q10251}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10251}}</span> ''{{wikidata|description||Q10251}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11438}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11438}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11438}}|[[{{wikidata|label||Q11438}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11438}}</span> ''{{wikidata|description||Q11438}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q944}}|[[{{wikidata|title|raw|Q944}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q944}}|[[{{wikidata|label||Q944}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|944}}</span> ''{{wikidata|description||Q944}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11448}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11448}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11448}}|[[{{wikidata|label||Q11448}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11448}}</span> ''{{wikidata|description||Q11448}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11452}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11452}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11452}}|[[{{wikidata|label||Q11452}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11452}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11452}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11455}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11455}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11455}}|[[{{wikidata|label||Q11455}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11455}}</span> ''{{wikidata|description||Q11455}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11456}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11456}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11456}}|[[{{wikidata|label||Q11456}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11456}}</span> ''{{wikidata|description||Q11456}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11461}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11461}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11461}}|[[{{wikidata|label||Q11461}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11461}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11461}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11465}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11465}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11465}}|[[{{wikidata|label||Q11465}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11465}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11465}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2111}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2111}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2111}}|[[{{wikidata|label||Q2111}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2111}}</span> ''{{wikidata|description||Q2111}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11466}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11466}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11466}}|[[{{wikidata|label||Q11466}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11466}}</span> ''{{wikidata|description||Q11466}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11471}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11471}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11471}}|[[{{wikidata|label||Q11471}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11471}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11471}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11473}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11473}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11473}}|[[{{wikidata|label||Q11473}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11473}}</span> ''{{wikidata|description||Q11473}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11475}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11475}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11475}}|[[{{wikidata|label||Q11475}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11475}}</span> ''{{wikidata|description||Q11475}}'' {{div col end}} === Matemátika === {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q395}}|[[{{wikidata|title|raw|Q395}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q395}}|[[{{wikidata|label||Q395}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|395}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q395}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11205}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11205}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11205}}|[[{{wikidata|label||Q11205}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11205}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11205}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11197}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11197}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11197}}|[[{{wikidata|label||Q11197}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11197}}</span> ''{{wikidata|description||Q11197}}'' ##'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11563}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11563}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11563}}|[[{{wikidata|label||Q11563}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11563}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11563}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12479}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12479}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12479}}|[[{{wikidata|label||Q12479}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12479}}</span> ''{{wikidata|description||Q12479}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3968}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3968}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3968}}|[[{{wikidata|label||Q3968}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3968}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q3968}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11567}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11567}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11567}}|[[{{wikidata|label||Q11567}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11567}}</span> ''{{wikidata|description||Q11567}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11345}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11345}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11345}}|[[{{wikidata|label||Q11345}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11345}}</span> ''{{wikidata|description||Q11345}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q82571}}|[[{{wikidata|title|raw|Q82571}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q82571}}|[[{{wikidata|label||Q82571}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|82571}}</span> ''{{wikidata|description||Q82571}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8087}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8087}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8087}}|[[{{wikidata|label||Q8087}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8087}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8087}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11352}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11352}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11352}}|[[{{wikidata|label||Q11352}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11352}}</span> ''{{wikidata|description||Q11352}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11500}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11500}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11500}}|[[{{wikidata|label||Q11500}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11500}}</span> ''{{wikidata|description||Q11500}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11210}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11210}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11210}}|[[{{wikidata|label||Q11210}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11210}}</span> ''{{wikidata|description||Q11210}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q167}}|[[{{wikidata|title|raw|Q167}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q167}}|[[{{wikidata|label||Q167}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|167}}</span> ''{{wikidata|description||Q167}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11518}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11518}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11518}}|[[{{wikidata|label||Q11518}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11518}}</span> ''{{wikidata|description||Q11518}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12485}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12485}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12485}}|[[{{wikidata|label||Q12485}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12485}}</span> ''{{wikidata|description||Q12485}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8084}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8084}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8084}}|[[{{wikidata|label||Q8084}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8084}}</span> ''{{wikidata|description||Q8084}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7754}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7754}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7754}}|[[{{wikidata|label||Q7754}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7754}}</span> ''{{wikidata|description||Q7754}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11214}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11214}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11214}}|[[{{wikidata|label||Q11214}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11214}}</span> ''{{wikidata|description||Q11214}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11216}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11216}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11216}}|[[{{wikidata|label||Q11216}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11216}}</span> ''{{wikidata|description||Q11216}}'' # Probabilidat i estadístika ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9492}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9492}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9492}}|[[{{wikidata|label||Q9492}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9492}}</span> ''{{wikidata|description||Q9492}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12483}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12483}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12483}}|[[{{wikidata|label||Q12483}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12483}}</span> ''{{wikidata|description||Q12483}}'' # Logika i fundeshi ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11348}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11348}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11348}}|[[{{wikidata|label||Q11348}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11348}}</span> ''{{wikidata|description||Q11348}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q205}}|[[{{wikidata|title|raw|Q205}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q205}}|[[{{wikidata|label||Q205}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|205}}</span> ''{{wikidata|description||Q205}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11538}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11538}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11538}}|[[{{wikidata|label||Q11538}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11538}}</span> ''{{wikidata|description||Q11538}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12482}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12482}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12482}}|[[{{wikidata|label||Q12482}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12482}}</span> ''{{wikidata|description||Q12482}}'' {{div col end}} == Alimentashon i agrikultura == ===Agrikultura=== #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11451}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11451}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11451}}|[[{{wikidata|label||Q11451}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11451}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11451}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11453}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11453}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11453}}|[[{{wikidata|label||Q11453}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11453}}</span> ''{{wikidata|description||Q11453}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11464}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11464}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11464}}|[[{{wikidata|label||Q11464}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11464}}</span> ''{{wikidata|description||Q11464}}'' ===Alimentashon=== {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2095}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2095}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2095}}|[[{{wikidata|label||Q2095}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2095}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q2095}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7802}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7802}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7802}}|[[{{wikidata|label||Q7802}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7802}}</span> ''{{wikidata|description||Q7802}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12117}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12117}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12117}}|[[{{wikidata|label||Q12117}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12117}}</span> ''{{wikidata|description||Q12117}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11577}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11577}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11577}}|[[{{wikidata|label||Q11577}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11577}}</span> ''{{wikidata|description||Q11577}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11575}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11575}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11575}}|[[{{wikidata|label||Q11575}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11575}}</span> ''{{wikidata|description||Q11575}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12104}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12104}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12104}}|[[{{wikidata|label||Q12104}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12104}}</span> ''{{wikidata|description||Q12104}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5090}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5090}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5090}}|[[{{wikidata|label||Q5090}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5090}}</span> ''{{wikidata|description||Q5090}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12099}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12099}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12099}}|[[{{wikidata|label||Q12099}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12099}}</span> ''{{wikidata|description||Q12099}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q332062}}|[[{{wikidata|title|raw|Q332062}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q332062}}|[[{{wikidata|label||Q332062}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|332062}}</span> ''{{wikidata|description||Q332062}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q15645384}}|[[{{wikidata|title|raw|Q15645384}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q15645384}}|[[{{wikidata|label||Q15645384}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|15645384}}</span> ''{{wikidata|description||Q15645384}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10943}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10943}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10943}}|[[{{wikidata|label||Q10943}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10943}}</span> ''{{wikidata|description||Q10943}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q195}}|[[{{wikidata|title|raw|Q195}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q195}}|[[{{wikidata|label||Q195}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|195}}</span> ''{{wikidata|description||Q195}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10987}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10987}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10987}}|[[{{wikidata|label||Q10987}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10987}}</span> ''{{wikidata|description||Q10987}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1364}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1364}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1364}}|[[{{wikidata|label||Q1364}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1364}}</span> ''{{wikidata|description||Q1364}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q89}}|[[{{wikidata|title|raw|Q89}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q89}}|[[{{wikidata|label||Q89}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|89}}</span> ''{{wikidata|description||Q89}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q503}}|[[{{wikidata|title|raw|Q503}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q503}}|[[{{wikidata|label||Q503}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|503}}</span> ''{{wikidata|description||Q503}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10978}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10978}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10978}}|[[{{wikidata|label||Q10978}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10978}}</span> ''{{wikidata|description||Q10978}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11006}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11006}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11006}}|[[{{wikidata|label||Q11006}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11006}}</span> ''{{wikidata|description||Q11006}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q500}}|[[{{wikidata|title|raw|Q500}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q500}}|[[{{wikidata|label||Q500}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|500}}</span> ''{{wikidata|description||Q500}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11009}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11009}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11009}}|[[{{wikidata|label||Q11009}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11009}}</span> ''{{wikidata|description||Q11009}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10990}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10990}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10990}}|[[{{wikidata|label||Q10990}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10990}}</span> ''{{wikidata|description||Q10990}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11002}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11002}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11002}}|[[{{wikidata|label||Q11002}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11002}}</span> ''{{wikidata|description||Q11002}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11004}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11004}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11004}}|[[{{wikidata|label||Q11004}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11004}}</span> ''{{wikidata|description||Q11004}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10998}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10998}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10998}}|[[{{wikidata|label||Q10998}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10998}}</span> ''{{wikidata|description||Q10998}}'' {{div col end}} === Bibida === {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q44}}|[[{{wikidata|title|raw|Q44}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q44}}|[[{{wikidata|label||Q44}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|44}}</span> ''{{wikidata|description||Q44}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8486}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8486}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8486}}|[[{{wikidata|label||Q8486}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8486}}</span> ''{{wikidata|description||Q8486}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8492}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8492}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8492}}|[[{{wikidata|label||Q8492}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8492}}</span> ''{{wikidata|description||Q8492}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8495}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8495}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8495}}|[[{{wikidata|label||Q8495}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8495}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8495}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6097}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6097}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6097}}|[[{{wikidata|label||Q6097}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6097}}</span> ''{{wikidata|description||Q6097}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q283}}|[[{{wikidata|title|raw|Q283}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q283}}|[[{{wikidata|label||Q283}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|283}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q283}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q282}}|[[{{wikidata|title|raw|Q282}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q282}}|[[{{wikidata|label||Q282}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|282}}</span> ''{{wikidata|description||Q282}}'' {{div col end}} == Teknologia == {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11016}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11016}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11016}}|[[{{wikidata|label||Q11016}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11016}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11016}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7108}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7108}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7108}}|[[{{wikidata|label||Q7108}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7108}}</span> ''{{wikidata|description||Q7108}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11460}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11460}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11460}}|[[{{wikidata|label||Q11460}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11460}}</span> ''{{wikidata|description||Q11460}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11457}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11457}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11457}}|[[{{wikidata|label||Q11457}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11457}}</span> ''{{wikidata|description||Q11457}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11023}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11023}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11023}}|[[{{wikidata|label||Q11023}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11023}}</span> ''{{wikidata|description||Q11023}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11019}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11019}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11019}}|[[{{wikidata|label||Q11019}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11019}}</span> ''{{wikidata|description||Q11019}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11012}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11012}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11012}}|[[{{wikidata|label||Q11012}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11012}}</span> ''{{wikidata|description||Q11012}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11022}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11022}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11022}}|[[{{wikidata|label||Q11022}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11022}}</span> ''{{wikidata|description||Q11022}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q446}}|[[{{wikidata|title|raw|Q446}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q446}}|[[{{wikidata|label||Q446}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|446}}</span> ''{{wikidata|description||Q446}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11467}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11467}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11467}}|[[{{wikidata|label||Q11467}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11467}}</span> ''{{wikidata|description||Q11467}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11468}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11468}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11468}}|[[{{wikidata|label||Q11468}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11468}}</span> ''{{wikidata|description||Q11468}}'' === Komunikashon === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11024}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11024}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11024}}|[[{{wikidata|label||Q11024}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11024}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11024}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q571}}|[[{{wikidata|title|raw|Q571}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q571}}|[[{{wikidata|label||Q571}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|571}}</span> ''{{wikidata|description||Q571}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11028}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11028}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11028}}|[[{{wikidata|label||Q11028}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11028}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11028}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5292}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5292}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5292}}|[[{{wikidata|label||Q5292}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5292}}</span> ''{{wikidata|description||Q5292}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11030}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11030}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11030}}|[[{{wikidata|label||Q11030}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11030}}</span> ''{{wikidata|description||Q11030}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11032}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11032}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11032}}|[[{{wikidata|label||Q11032}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11032}}</span> ''{{wikidata|description||Q11032}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11033}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11033}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11033}}|[[{{wikidata|label||Q11033}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11033}}</span> ''{{wikidata|description||Q11033}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11034}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11034}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11034}}|[[{{wikidata|label||Q11034}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11034}}</span> ''{{wikidata|description||Q11034}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11035}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11035}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11035}}|[[{{wikidata|label||Q11035}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11035}}</span> ''{{wikidata|description||Q11035}}'' === Elektrónika === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11650}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11650}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11650}}|[[{{wikidata|label||Q11650}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11650}}</span> ''{{wikidata|description||Q11650}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11651}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11651}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11651}}|[[{{wikidata|label||Q11651}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11651}}</span> ''{{wikidata|description||Q11651}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11652}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11652}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11652}}|[[{{wikidata|label||Q11652}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11652}}</span> ''{{wikidata|description||Q11652}}'' # Piesa di elektrónika ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5322}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5322}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5322}}|[[{{wikidata|label||Q5322}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5322}}</span> ''{{wikidata|description||Q5322}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5325}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5325}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5325}}|[[{{wikidata|label||Q5325}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5325}}</span> ''{{wikidata|description||Q5325}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5339}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5339}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5339}}|[[{{wikidata|label||Q5339}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5339}}</span> ''{{wikidata|description||Q5339}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11656}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11656}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11656}}|[[{{wikidata|label||Q11656}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11656}}</span> ''{{wikidata|description||Q11656}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5321}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5321}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5321}}|[[{{wikidata|label||Q5321}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5321}}</span> ''{{wikidata|description||Q5321}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11658}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11658}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11658}}|[[{{wikidata|label||Q11658}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11658}}</span> ''{{wikidata|description||Q11658}}'' ==== Kòmpiuter i Internet ==== #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q68}}|[[{{wikidata|title|raw|Q68}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q68}}|[[{{wikidata|label||Q68}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|68}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q68}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4439}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4439}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4439}}|[[{{wikidata|label||Q4439}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4439}}</span> ''{{wikidata|description||Q4439}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5300}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5300}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5300}}|[[{{wikidata|label||Q5300}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5300}}</span> ''{{wikidata|description||Q5300}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11660}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11660}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11660}}|[[{{wikidata|label||Q11660}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11660}}</span> ''{{wikidata|description||Q11660}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11661}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11661}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11661}}|[[{{wikidata|label||Q11661}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11661}}</span> ''{{wikidata|description||Q11661}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8366}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8366}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8366}}|[[{{wikidata|label||Q8366}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8366}}</span> ''{{wikidata|description||Q8366}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q75}}|[[{{wikidata|title|raw|Q75}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q75}}|[[{{wikidata|label||Q75}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|75}}</span> ''{{wikidata|description||Q75}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9158}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9158}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9158}}|[[{{wikidata|label||Q9158}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9158}}</span> ''{{wikidata|description||Q9158}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q466}}|[[{{wikidata|title|raw|Q466}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q466}}|[[{{wikidata|label||Q466}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|466}}</span> ''{{wikidata|description||Q466}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9135}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9135}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9135}}|[[{{wikidata|label||Q9135}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9135}}</span> ''{{wikidata|description||Q9135}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9143}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9143}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9143}}|[[{{wikidata|label||Q9143}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9143}}</span> ''{{wikidata|description||Q9143}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7397}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7397}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7397}}|[[{{wikidata|label||Q7397}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7397}}</span> ''{{wikidata|description||Q7397}}'' === Energia i kombustibel === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12705}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12705}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12705}}|[[{{wikidata|label||Q12705}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12705}}</span> ''{{wikidata|description||Q12705}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12725}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12725}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12725}}|[[{{wikidata|label||Q12725}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12725}}</span> ''{{wikidata|description||Q12725}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12739}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12739}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12739}}|[[{{wikidata|label||Q12739}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12739}}</span> ''{{wikidata|description||Q12739}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12748}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12748}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12748}}|[[{{wikidata|label||Q12748}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12748}}</span> ''{{wikidata|description||Q12748}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12757}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12757}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12757}}|[[{{wikidata|label||Q12757}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12757}}</span> ''{{wikidata|description||Q12757}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12760}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12760}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12760}}|[[{{wikidata|label||Q12760}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12760}}</span> ''{{wikidata|description||Q12760}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3196}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3196}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3196}}|[[{{wikidata|label||Q3196}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3196}}</span> ''{{wikidata|description||Q3196}}'' ===Material== #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11469}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11469}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11469}}|[[{{wikidata|label||Q11469}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11469}}</span> ''{{wikidata|description||Q11469}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11472}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11472}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11472}}|[[{{wikidata|label||Q11472}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11472}}</span> ''{{wikidata|description||Q11472}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11474}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11474}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11474}}|[[{{wikidata|label||Q11474}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11474}}</span> ''{{wikidata|description||Q11474}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q287}}|[[{{wikidata|title|raw|Q287}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q287}}|[[{{wikidata|label||Q287}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|287}}</span> ''{{wikidata|description||Q287}}'' === Transportashon === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7590}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7590}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7590}}|[[{{wikidata|label||Q7590}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7590}}</span> ''{{wikidata|description||Q7590}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11436}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11436}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11436}}|[[{{wikidata|label||Q11436}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11436}}</span> ''{{wikidata|description||Q11436}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1420}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1420}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1420}}|[[{{wikidata|label||Q1420}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1420}}</span> ''{{wikidata|description||Q1420}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11442}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11442}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11442}}|[[{{wikidata|label||Q11442}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11442}}</span> ''{{wikidata|description||Q11442}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2811}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2811}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2811}}|[[{{wikidata|label||Q2811}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2811}}</span> ''{{wikidata|description||Q2811}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11446}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11446}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11446}}|[[{{wikidata|label||Q11446}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11446}}</span> ''{{wikidata|description||Q11446}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q870}}|[[{{wikidata|title|raw|Q870}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q870}}|[[{{wikidata|label||Q870}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|870}}</span> ''{{wikidata|description||Q870}}'' === Arma === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q728}}|[[{{wikidata|title|raw|Q728}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q728}}|[[{{wikidata|label||Q728}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|728}}</span> ''{{wikidata|description||Q728}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12791}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12791}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12791}}|[[{{wikidata|label||Q12791}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12791}}</span> ''{{wikidata|description||Q12791}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12796}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12796}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12796}}|[[{{wikidata|label||Q12796}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12796}}</span> ''{{wikidata|description||Q12796}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12800}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12800}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12800}}|[[{{wikidata|label||Q12800}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12800}}</span> ''{{wikidata|description||Q12800}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12802}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12802}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12802}}|[[{{wikidata|label||Q12802}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12802}}</span> ''{{wikidata|description||Q12802}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12876}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12876}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12876}}|[[{{wikidata|label||Q12876}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12876}}</span> ''{{wikidata|description||Q12876}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12870}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12870}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12870}}|[[{{wikidata|label||Q12870}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12870}}</span> ''{{wikidata|description||Q12870}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12861}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12861}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12861}}|[[{{wikidata|label||Q12861}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12861}}</span> ''{{wikidata|description||Q12861}}'' {{div col end}} == Arte i rekreo == {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11042}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11042}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11042}}|[[{{wikidata|label||Q11042}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11042}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11042}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q735}}|[[{{wikidata|title|raw|Q735}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q735}}|[[{{wikidata|label||Q735}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|735}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q735}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1004}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1004}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1004}}|[[{{wikidata|label||Q1004}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1004}}</span> ''{{wikidata|description||Q1004}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11629}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11629}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11629}}|[[{{wikidata|label||Q11629}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11629}}</span> ''{{wikidata|description||Q11629}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11633}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11633}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11633}}|[[{{wikidata|label||Q11633}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11633}}</span> ''{{wikidata|description||Q11633}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11634}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11634}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11634}}|[[{{wikidata|label||Q11634}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11634}}</span> ''{{wikidata|description||Q11634}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11642}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11642}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11642}}|[[{{wikidata|label||Q11642}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11642}}</span> ''{{wikidata|description||Q11642}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11639}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11639}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11639}}|[[{{wikidata|label||Q11639}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11639}}</span> ''{{wikidata|description||Q11639}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12684}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12684}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12684}}|[[{{wikidata|label||Q12684}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12684}}</span> ''{{wikidata|description||Q12684}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11635}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11635}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11635}}|[[{{wikidata|label||Q11635}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11635}}</span> ''{{wikidata|description||Q11635}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12681}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12681}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12681}}|[[{{wikidata|label||Q12681}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12681}}</span> ''{{wikidata|description||Q12681}}'' === Arkitektura i ingenieria sivil === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12271}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12271}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12271}}|[[{{wikidata|label||Q12271}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12271}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q12271}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12277}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12277}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12277}}|[[{{wikidata|label||Q12277}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12277}}</span> ''{{wikidata|description||Q12277}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12280}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12280}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12280}}|[[{{wikidata|label||Q12280}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12280}}</span> ''{{wikidata|description||Q12280}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12284}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12284}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12284}}|[[{{wikidata|label||Q12284}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12284}}</span> ''{{wikidata|description||Q12284}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12323}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12323}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12323}}|[[{{wikidata|label||Q12323}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12323}}</span> ''{{wikidata|description||Q12323}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12493}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12493}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12493}}|[[{{wikidata|label||Q12493}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12493}}</span> ''{{wikidata|description||Q12493}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3947}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3947}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3947}}|[[{{wikidata|label||Q3947}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3947}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q3947}}'' # Edifisionan spesífiko ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q43473}}|[[{{wikidata|title|raw|Q43473}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q43473}}|[[{{wikidata|label||Q43473}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|43473}}</span> ''{{wikidata|description||Q43473}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10285}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10285}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10285}}|[[{{wikidata|label||Q10285}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10285}}</span> ''{{wikidata|description||Q10285}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12501}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12501}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12501}}|[[{{wikidata|label||Q12501}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12501}}</span> ''{{wikidata|description||Q12501}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q243}}|[[{{wikidata|title|raw|Q243}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q243}}|[[{{wikidata|label||Q243}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|243}}</span> ''{{wikidata|description||Q243}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9188}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9188}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9188}}|[[{{wikidata|label||Q9188}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9188}}</span> ''{{wikidata|description||Q9188}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12506}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12506}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12506}}|[[{{wikidata|label||Q12506}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12506}}</span> ''{{wikidata|description||Q12506}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q10288}}|[[{{wikidata|title|raw|Q10288}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q10288}}|[[{{wikidata|label||Q10288}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|10288}}</span> ''{{wikidata|description||Q10288}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q13217298}}|[[{{wikidata|title|raw|Q13217298}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q13217298}}|[[{{wikidata|label||Q13217298}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|13217298}}</span> ''{{wikidata|description||Q13217298}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12512}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12512}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12512}}|[[{{wikidata|label||Q12512}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12512}}</span> ''{{wikidata|description||Q12512}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9202}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9202}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9202}}|[[{{wikidata|label||Q9202}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9202}}</span> ''{{wikidata|description||Q9202}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9141}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9141}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9141}}|[[{{wikidata|label||Q9141}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9141}}</span> ''{{wikidata|description||Q9141}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12514}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12514}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12514}}|[[{{wikidata|label||Q12514}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12514}}</span> ''{{wikidata|description||Q12514}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12516}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12516}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12516}}|[[{{wikidata|label||Q12516}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12516}}</span> ''{{wikidata|description||Q12516}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12518}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12518}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12518}}|[[{{wikidata|label||Q12518}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12518}}</span> ''{{wikidata|description||Q12518}}'' === Film, radio i televishon === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11424}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11424}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11424}}|[[{{wikidata|label||Q11424}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11424}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11424}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11425}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11425}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11425}}|[[{{wikidata|label||Q11425}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11425}}</span> ''{{wikidata|description||Q11425}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q872}}|[[{{wikidata|title|raw|Q872}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q872}}|[[{{wikidata|label||Q872}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|872}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q872}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q289}}|[[{{wikidata|title|raw|Q289}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q289}}|[[{{wikidata|label||Q289}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|289}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q289}}'' ===Muzik=== #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q638}}|[[{{wikidata|title|raw|Q638}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q638}}|[[{{wikidata|label||Q638}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|638}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q638}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7366}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7366}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7366}}|[[{{wikidata|label||Q7366}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7366}}</span> ''{{wikidata|description||Q7366}}'' # Géneronan spesífiko ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9759}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9759}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9759}}|[[{{wikidata|label||Q9759}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9759}}</span> ''{{wikidata|description||Q9759}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9730}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9730}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9730}}|[[{{wikidata|label||Q9730}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9730}}</span> ''{{wikidata|description||Q9730}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1344}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1344}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1344}}|[[{{wikidata|label||Q1344}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1344}}</span> ''{{wikidata|description||Q1344}}'' ###{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9734}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9734}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9734}}|[[{{wikidata|label||Q9734}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9734}}</span> ''{{wikidata|description||Q9734}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9778}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9778}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9778}}|[[{{wikidata|label||Q9778}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9778}}</span> ''{{wikidata|description||Q9778}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9764}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9764}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9764}}|[[{{wikidata|label||Q9764}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9764}}</span> ''{{wikidata|description||Q9764}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11401}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11401}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11401}}|[[{{wikidata|label||Q11401}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11401}}</span> ''{{wikidata|description||Q11401}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8341}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8341}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8341}}|[[{{wikidata|label||Q8341}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8341}}</span> ''{{wikidata|description||Q8341}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9794}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9794}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9794}}|[[{{wikidata|label||Q9794}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9794}}</span> ''{{wikidata|description||Q9794}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11399}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11399}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11399}}|[[{{wikidata|label||Q11399}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11399}}</span> ''{{wikidata|description||Q11399}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11403}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11403}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11403}}|[[{{wikidata|label||Q11403}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11403}}</span> ''{{wikidata|description||Q11403}}'' # Instrument spesífiko ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11404}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11404}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11404}}|[[{{wikidata|label||Q11404}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11404}}</span> ''{{wikidata|description||Q11404}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11405}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11405}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11405}}|[[{{wikidata|label||Q11405}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11405}}</span> ''{{wikidata|description||Q11405}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6607}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6607}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6607}}|[[{{wikidata|label||Q6607}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6607}}</span> ''{{wikidata|description||Q6607}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5994}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5994}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5994}}|[[{{wikidata|label||Q5994}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5994}}</span> ''{{wikidata|description||Q5994}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8338}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8338}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8338}}|[[{{wikidata|label||Q8338}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8338}}</span> ''{{wikidata|description||Q8338}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8355}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8355}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8355}}|[[{{wikidata|label||Q8355}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8355}}</span> ''{{wikidata|description||Q8355}}'' === Rekreashon === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11410}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11410}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11410}}|[[{{wikidata|label||Q11410}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11410}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11410}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11411}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11411}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11411}}|[[{{wikidata|label||Q11411}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11411}}</span> ''{{wikidata|description||Q11411}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q718}}|[[{{wikidata|title|raw|Q718}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q718}}|[[{{wikidata|label||Q718}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|718}}</span> ''{{wikidata|description||Q718}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11413}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11413}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11413}}|[[{{wikidata|label||Q11413}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11413}}</span> ''{{wikidata|description||Q11413}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7889}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7889}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7889}}|[[{{wikidata|label||Q7889}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7889}}</span> ''{{wikidata|description||Q7889}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11416}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11416}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11416}}|[[{{wikidata|label||Q11416}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11416}}</span> ''{{wikidata|description||Q11416}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11417}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11417}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11417}}|[[{{wikidata|label||Q11417}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11417}}</span> ''{{wikidata|description||Q11417}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11419}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11419}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11419}}|[[{{wikidata|label||Q11419}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11419}}</span> ''{{wikidata|description||Q11419}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11420}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11420}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11420}}|[[{{wikidata|label||Q11420}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11420}}</span> ''{{wikidata|description||Q11420}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5389}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5389}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5389}}|[[{{wikidata|label||Q5389}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5389}}</span> ''{{wikidata|description||Q5389}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q349}}|[[{{wikidata|title|raw|Q349}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q349}}|[[{{wikidata|label||Q349}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|349}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q349}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q542}}|[[{{wikidata|title|raw|Q542}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q542}}|[[{{wikidata|label||Q542}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|542}}</span> ''{{wikidata|description||Q542}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5369}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5369}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5369}}|[[{{wikidata|label||Q5369}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5369}}</span> ''{{wikidata|description||Q5369}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5372}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5372}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5372}}|[[{{wikidata|label||Q5372}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5372}}</span> ''{{wikidata|description||Q5372}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5375}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5375}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5375}}|[[{{wikidata|label||Q5375}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5375}}</span> ''{{wikidata|description||Q5375}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2736}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2736}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2736}}|[[{{wikidata|label||Q2736}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2736}}</span> ''{{wikidata|description||Q2736}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5377}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5377}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5377}}|[[{{wikidata|label||Q5377}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5377}}</span> ''{{wikidata|description||Q5377}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5378}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5378}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5378}}|[[{{wikidata|label||Q5378}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5378}}</span> ''{{wikidata|description||Q5378}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q847}}|[[{{wikidata|title|raw|Q847}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q847}}|[[{{wikidata|label||Q847}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|847}}</span> ''{{wikidata|description||Q847}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11422}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11422}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11422}}|[[{{wikidata|label||Q11422}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11422}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q11422}}'' {{div col end}} == Historia == #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q309}}|[[{{wikidata|title|raw|Q309}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q309}}|[[{{wikidata|label||Q309}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|309}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q309}}'' ==== Prehistoria i mundu bieu ==== {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11756}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11756}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11756}}|[[{{wikidata|label||Q11756}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11756}}</span> ''{{wikidata|description||Q11756}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11759}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11759}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11759}}|[[{{wikidata|label||Q11759}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11759}}</span> ''{{wikidata|description||Q11759}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11761}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11761}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11761}}|[[{{wikidata|label||Q11761}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11761}}</span> ''{{wikidata|description||Q11761}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11764}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11764}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11764}}|[[{{wikidata|label||Q11764}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11764}}</span> ''{{wikidata|description||Q11764}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11767}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11767}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11767}}|[[{{wikidata|label||Q11767}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11767}}</span> ''{{wikidata|description||Q11767}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q35355}}|[[{{wikidata|title|raw|Q35355}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q35355}}|[[{{wikidata|label||Q35355}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|35355}}</span> ''{{wikidata|description||Q35355}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11768}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11768}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11768}}|[[{{wikidata|label||Q11768}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11768}}</span> ''{{wikidata|description||Q11768}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11772}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11772}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11772}}|[[{{wikidata|label||Q11772}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11772}}</span> ''{{wikidata|description||Q11772}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2277}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2277}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2277}}|[[{{wikidata|label||Q2277}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2277}}</span> ''{{wikidata|description||Q2277}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7209}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7209}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7209}}|[[{{wikidata|label||Q7209}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7209}}</span> ''{{wikidata|description||Q7209}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11774}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11774}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11774}}|[[{{wikidata|label||Q11774}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11774}}</span> ''{{wikidata|description||Q11774}}'' {{div col end}} ==== Edat medio i modèrnu trempan ==== {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12536}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12536}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12536}}|[[{{wikidata|label||Q12536}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12536}}</span> ''{{wikidata|description||Q12536}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12539}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12539}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12539}}|[[{{wikidata|label||Q12539}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12539}}</span> ''{{wikidata|description||Q12539}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12542}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12542}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12542}}|[[{{wikidata|label||Q12542}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12542}}</span> ''{{wikidata|description||Q12542}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12544}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12544}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12544}}|[[{{wikidata|label||Q12544}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12544}}</span> ''{{wikidata|description||Q12544}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12546}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12546}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12546}}|[[{{wikidata|label||Q12546}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12546}}</span> ''{{wikidata|description||Q12546}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12548}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12548}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12548}}|[[{{wikidata|label||Q12548}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12548}}</span> ''{{wikidata|description||Q12548}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q28573}}|[[{{wikidata|title|raw|Q28573}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q28573}}|[[{{wikidata|label||Q28573}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|28573}}</span> ''{{wikidata|description||Q28573}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q184536}}|[[{{wikidata|title|raw|Q184536}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q184536}}|[[{{wikidata|label||Q184536}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|184536}}</span> ''{{wikidata|description||Q184536}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q28567}}|[[{{wikidata|title|raw|Q28567}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q28567}}|[[{{wikidata|label||Q28567}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|28567}}</span> ''{{wikidata|description||Q28567}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12554}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12554}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12554}}|[[{{wikidata|label||Q12554}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12554}}</span> ''{{wikidata|description||Q12554}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12557}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12557}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12557}}|[[{{wikidata|label||Q12557}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12557}}</span> ''{{wikidata|description||Q12557}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9903}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9903}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9903}}|[[{{wikidata|label||Q9903}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9903}}</span> ''{{wikidata|description||Q9903}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12560}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12560}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12560}}|[[{{wikidata|label||Q12560}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12560}}</span> ''{{wikidata|description||Q12560}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12562}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12562}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12562}}|[[{{wikidata|label||Q12562}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12562}}</span> ''{{wikidata|description||Q12562}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4692}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4692}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4692}}|[[{{wikidata|label||Q4692}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4692}}</span> ''{{wikidata|description||Q4692}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9683}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9683}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9683}}|[[{{wikidata|label||Q9683}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9683}}</span> ''{{wikidata|description||Q9683}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q12567}}|[[{{wikidata|title|raw|Q12567}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q12567}}|[[{{wikidata|label||Q12567}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|12567}}</span> ''{{wikidata|description||Q12567}}'' {{div col end}} ==== Modèrnu ==== {{div col|2}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8669}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8669}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8669}}|[[{{wikidata|label||Q8669}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8669}}</span> ''{{wikidata|description||Q8669}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8676}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8676}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8676}}|[[{{wikidata|label||Q8676}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8676}}</span> ''{{wikidata|description||Q8676}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q11409}}|[[{{wikidata|title|raw|Q11409}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q11409}}|[[{{wikidata|label||Q11409}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|11409}}</span> ''{{wikidata|description||Q11409}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8680}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8680}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8680}}|[[{{wikidata|label||Q8680}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8680}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8680}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8683}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8683}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8683}}|[[{{wikidata|label||Q8683}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8683}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q8683}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8690}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8690}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8690}}|[[{{wikidata|label||Q8690}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8690}}</span> ''{{wikidata|description||Q8690}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6534}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6534}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6534}}|[[{{wikidata|label||Q6534}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6534}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q6534}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8698}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8698}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8698}}|[[{{wikidata|label||Q8698}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8698}}</span> ''{{wikidata|description||Q8698}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2763}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2763}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2763}}|[[{{wikidata|label||Q2763}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2763}}</span> ''{{wikidata|description||Q2763}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2269}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2269}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2269}}|[[{{wikidata|label||Q2269}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2269}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q2269}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7318}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7318}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7318}}|[[{{wikidata|label||Q7318}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7318}}</span> ''{{wikidata|description||Q7318}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8707}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8707}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8707}}|[[{{wikidata|label||Q8707}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8707}}</span> ''{{wikidata|description||Q8707}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8729}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8729}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8729}}|[[{{wikidata|label||Q8729}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8729}}</span> ''{{wikidata|description||Q8729}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8733}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8733}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8733}}|[[{{wikidata|label||Q8733}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8733}}</span> ''{{wikidata|description||Q8733}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8740}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8740}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8740}}|[[{{wikidata|label||Q8740}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8740}}</span> ''{{wikidata|description||Q8740}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q361}}|[[{{wikidata|title|raw|Q361}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q361}}|[[{{wikidata|label||Q361}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|361}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q361}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q362}}|[[{{wikidata|title|raw|Q362}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q362}}|[[{{wikidata|label||Q362}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|362}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q362}}'' {{div col end}} == Geografia == {{div col|2}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1071}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1071}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1071}}|[[{{wikidata|label||Q1071}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1071}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1071}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q515}}|[[{{wikidata|title|raw|Q515}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q515}}|[[{{wikidata|label||Q515}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|515}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q515}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5107}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5107}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5107}}|[[{{wikidata|label||Q5107}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5107}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5107}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4421}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4421}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4421}}|[[{{wikidata|label||Q4421}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4421}}</span> ''{{wikidata|description||Q4421}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8502}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8502}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8502}}|[[{{wikidata|label||Q8502}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8502}}</span> ''{{wikidata|description||Q8502}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8514}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8514}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8514}}|[[{{wikidata|label||Q8514}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8514}}</span> ''{{wikidata|description||Q8514}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q934}}|[[{{wikidata|title|raw|Q934}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q934}}|[[{{wikidata|label||Q934}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|934}}</span> ''{{wikidata|description||Q934}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q9430}}|[[{{wikidata|title|raw|Q9430}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q9430}}|[[{{wikidata|label||Q9430}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|9430}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q9430}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4022}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4022}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4022}}|[[{{wikidata|label||Q4022}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4022}}</span> ''{{wikidata|description||Q4022}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q165}}|[[{{wikidata|title|raw|Q165}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q165}}|[[{{wikidata|label||Q165}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|165}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q165}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q933}}|[[{{wikidata|title|raw|Q933}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q933}}|[[{{wikidata|label||Q933}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|933}}</span> ''{{wikidata|description||Q933}}'' === Kontinente i region grandi === #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q15}}|[[{{wikidata|title|raw|Q15}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q15}}|[[{{wikidata|label||Q15}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|15}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q15}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q51}}|[[{{wikidata|title|raw|Q51}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q51}}|[[{{wikidata|label||Q51}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|51}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q51}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q48}}|[[{{wikidata|title|raw|Q48}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q48}}|[[{{wikidata|label||Q48}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|48}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q48}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q46}}|[[{{wikidata|title|raw|Q46}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q46}}|[[{{wikidata|label||Q46}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|46}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q46}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7204}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7204}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7204}}|[[{{wikidata|label||Q7204}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7204}}</span> ''{{wikidata|description||Q7204}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q49}}|[[{{wikidata|title|raw|Q49}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q49}}|[[{{wikidata|label||Q49}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|49}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q49}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q538}}|[[{{wikidata|title|raw|Q538}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q538}}|[[{{wikidata|label||Q538}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|538}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q538}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q18}}|[[{{wikidata|title|raw|Q18}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q18}}|[[{{wikidata|label||Q18}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|18}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q18}}'' {{div col end}} === Pais<ref>Eventually, there should be articles on most or all of the countries listed at [[:en:List_of_sovereign_states|List of countries]]. However, for the smaller Wikipedias, some of the more high-priority countries to have articles on are:</ref> === {{div col|3}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q889}}|[[{{wikidata|title|raw|Q889}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q889}}|[[{{wikidata|label||Q889}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|889}}</span> ''{{wikidata|description||Q889}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q262}}|[[{{wikidata|title|raw|Q262}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q262}}|[[{{wikidata|label||Q262}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|262}}</span> ''{{wikidata|description||Q262}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q414}}|[[{{wikidata|title|raw|Q414}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q414}}|[[{{wikidata|label||Q414}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|414}}</span> ''{{wikidata|description||Q414}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q408}}|[[{{wikidata|title|raw|Q408}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q408}}|[[{{wikidata|label||Q408}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|408}}</span> ''{{wikidata|description||Q408}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q40}}|[[{{wikidata|title|raw|Q40}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q40}}|[[{{wikidata|label||Q40}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|40}}</span> ''{{wikidata|description||Q40}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q902}}|[[{{wikidata|title|raw|Q902}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q902}}|[[{{wikidata|label||Q902}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|902}}</span> ''{{wikidata|description||Q902}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q155}}|[[{{wikidata|title|raw|Q155}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q155}}|[[{{wikidata|label||Q155}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|155}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q155}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q16}}|[[{{wikidata|title|raw|Q16}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q16}}|[[{{wikidata|label||Q16}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|16}}</span> ''{{wikidata|description||Q16}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q148}}|[[{{wikidata|title|raw|Q148}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q148}}|[[{{wikidata|label||Q148}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|148}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q148}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q974}}|[[{{wikidata|title|raw|Q974}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q974}}|[[{{wikidata|label||Q974}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|974}}</span> ''{{wikidata|description||Q974}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q241}}|[[{{wikidata|title|raw|Q241}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q241}}|[[{{wikidata|label||Q241}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|241}}</span> ''{{wikidata|description||Q241}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q79}}|[[{{wikidata|title|raw|Q79}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q79}}|[[{{wikidata|label||Q79}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|79}}</span> ''{{wikidata|description||Q79}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q115}}|[[{{wikidata|title|raw|Q115}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q115}}|[[{{wikidata|label||Q115}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|115}}</span> ''{{wikidata|description||Q115}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q142}}|[[{{wikidata|title|raw|Q142}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q142}}|[[{{wikidata|label||Q142}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|142}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q142}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q183}}|[[{{wikidata|title|raw|Q183}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q183}}|[[{{wikidata|label||Q183}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|183}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q183}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q668}}|[[{{wikidata|title|raw|Q668}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q668}}|[[{{wikidata|label||Q668}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|668}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q668}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q252}}|[[{{wikidata|title|raw|Q252}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q252}}|[[{{wikidata|label||Q252}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|252}}</span> ''{{wikidata|description||Q252}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q794}}|[[{{wikidata|title|raw|Q794}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q794}}|[[{{wikidata|label||Q794}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|794}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q794}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q796}}|[[{{wikidata|title|raw|Q796}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q796}}|[[{{wikidata|label||Q796}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|796}}</span> ''{{wikidata|description||Q796}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q801}}|[[{{wikidata|title|raw|Q801}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q801}}|[[{{wikidata|label||Q801}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|801}}</span> ''{{wikidata|description||Q801}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q38}}|[[{{wikidata|title|raw|Q38}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q38}}|[[{{wikidata|label||Q38}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|38}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q38}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q17}}|[[{{wikidata|title|raw|Q17}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q17}}|[[{{wikidata|label||Q17}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|17}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q17}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q96}}|[[{{wikidata|title|raw|Q96}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q96}}|[[{{wikidata|label||Q96}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|96}}</span> ''{{wikidata|description||Q96}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q55}}|[[{{wikidata|title|raw|Q55}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q55}}|[[{{wikidata|label||Q55}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|55}}</span> ''{{wikidata|description||Q55}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q664}}|[[{{wikidata|title|raw|Q664}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q664}}|[[{{wikidata|label||Q664}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|664}}</span> ''{{wikidata|description||Q664}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1033}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1033}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1033}}|[[{{wikidata|label||Q1033}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1033}}</span> ''{{wikidata|description||Q1033}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q843}}|[[{{wikidata|title|raw|Q843}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q843}}|[[{{wikidata|label||Q843}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|843}}</span> ''{{wikidata|description||Q843}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q36}}|[[{{wikidata|title|raw|Q36}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q36}}|[[{{wikidata|label||Q36}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|36}}</span> ''{{wikidata|description||Q36}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q45}}|[[{{wikidata|title|raw|Q45}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q45}}|[[{{wikidata|label||Q45}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|45}}</span> ''{{wikidata|description||Q45}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q159}}|[[{{wikidata|title|raw|Q159}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q159}}|[[{{wikidata|label||Q159}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|159}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q159}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q851}}|[[{{wikidata|title|raw|Q851}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q851}}|[[{{wikidata|label||Q851}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|851}}</span> ''{{wikidata|description||Q851}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q334}}|[[{{wikidata|title|raw|Q334}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q334}}|[[{{wikidata|label||Q334}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|334}}</span> ''{{wikidata|description||Q334}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q258}}|[[{{wikidata|title|raw|Q258}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q258}}|[[{{wikidata|label||Q258}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|258}}</span> ''{{wikidata|description||Q258}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q884}}|[[{{wikidata|title|raw|Q884}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q884}}|[[{{wikidata|label||Q884}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|884}}</span> ''{{wikidata|description||Q884}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q29}}|[[{{wikidata|title|raw|Q29}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q29}}|[[{{wikidata|label||Q29}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|29}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q29}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1049}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1049}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1049}}|[[{{wikidata|label||Q1049}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1049}}</span> ''{{wikidata|description||Q1049}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q39}}|[[{{wikidata|title|raw|Q39}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q39}}|[[{{wikidata|label||Q39}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|39}}</span> ''{{wikidata|description||Q39}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q924}}|[[{{wikidata|title|raw|Q924}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q924}}|[[{{wikidata|label||Q924}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|924}}</span> ''{{wikidata|description||Q924}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q869}}|[[{{wikidata|title|raw|Q869}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q869}}|[[{{wikidata|label||Q869}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|869}}</span> ''{{wikidata|description||Q869}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q43}}|[[{{wikidata|title|raw|Q43}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q43}}|[[{{wikidata|label||Q43}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|43}}</span> ''{{wikidata|description||Q43}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q212}}|[[{{wikidata|title|raw|Q212}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q212}}|[[{{wikidata|label||Q212}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|212}}</span> ''{{wikidata|description||Q212}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q145}}|[[{{wikidata|title|raw|Q145}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q145}}|[[{{wikidata|label||Q145}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|145}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q145}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q30}}|[[{{wikidata|title|raw|Q30}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q30}}|[[{{wikidata|label||Q30}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|30}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q30}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q237}}|[[{{wikidata|title|raw|Q237}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q237}}|[[{{wikidata|label||Q237}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|237}}</span> ''{{wikidata|description||Q237}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q717}}|[[{{wikidata|title|raw|Q717}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q717}}|[[{{wikidata|label||Q717}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|717}}</span> ''{{wikidata|description||Q717}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q881}}|[[{{wikidata|title|raw|Q881}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q881}}|[[{{wikidata|label||Q881}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|881}}</span> ''{{wikidata|description||Q881}}'' {{div col end}} === Siudat === {{div col|3}} #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q727}}|[[{{wikidata|title|raw|Q727}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q727}}|[[{{wikidata|label||Q727}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|727}}</span> ''{{wikidata|description||Q727}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1524}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1524}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1524}}|[[{{wikidata|label||Q1524}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1524}}</span> ''{{wikidata|description||Q1524}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1530}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1530}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1530}}|[[{{wikidata|label||Q1530}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1530}}</span> ''{{wikidata|description||Q1530}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1861}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1861}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1861}}|[[{{wikidata|label||Q1861}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1861}}</span> ''{{wikidata|description||Q1861}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q956}}|[[{{wikidata|title|raw|Q956}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q956}}|[[{{wikidata|label||Q956}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|956}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q956}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q64}}|[[{{wikidata|title|raw|Q64}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q64}}|[[{{wikidata|label||Q64}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|64}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q64}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2841}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2841}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2841}}|[[{{wikidata|label||Q2841}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2841}}</span> ''{{wikidata|description||Q2841}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q239}}|[[{{wikidata|title|raw|Q239}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q239}}|[[{{wikidata|label||Q239}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|239}}</span> ''{{wikidata|description||Q239}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1486}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1486}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1486}}|[[{{wikidata|label||Q1486}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1486}}</span> ''{{wikidata|description||Q1486}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q85}}|[[{{wikidata|title|raw|Q85}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q85}}|[[{{wikidata|label||Q85}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|85}}</span> ''{{wikidata|description||Q85}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5465}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5465}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5465}}|[[{{wikidata|label||Q5465}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5465}}</span> ''{{wikidata|description||Q5465}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3766}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3766}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3766}}|[[{{wikidata|label||Q3766}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3766}}</span> ''{{wikidata|description||Q3766}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1353}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1353}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1353}}|[[{{wikidata|label||Q1353}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1353}}</span> ''{{wikidata|description||Q1353}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1354}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1354}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1354}}|[[{{wikidata|label||Q1354}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1354}}</span> ''{{wikidata|description||Q1354}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q612}}|[[{{wikidata|title|raw|Q612}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q612}}|[[{{wikidata|label||Q612}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|612}}</span> ''{{wikidata|description||Q612}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8646}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8646}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8646}}|[[{{wikidata|label||Q8646}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8646}}</span> ''{{wikidata|description||Q8646}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q406}}|[[{{wikidata|title|raw|Q406}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q406}}|[[{{wikidata|label||Q406}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|406}}</span> ''{{wikidata|description||Q406}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3630}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3630}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3630}}|[[{{wikidata|label||Q3630}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3630}}</span> ''{{wikidata|description||Q3630}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1218}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1218}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1218}}|[[{{wikidata|label||Q1218}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1218}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1218}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8660}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8660}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8660}}|[[{{wikidata|label||Q8660}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8660}}</span> ''{{wikidata|description||Q8660}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3838}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3838}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3838}}|[[{{wikidata|label||Q3838}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3838}}</span> ''{{wikidata|description||Q3838}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1348}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1348}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1348}}|[[{{wikidata|label||Q1348}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1348}}</span> ''{{wikidata|description||Q1348}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8673}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8673}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8673}}|[[{{wikidata|label||Q8673}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8673}}</span> ''{{wikidata|description||Q8673}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q84}}|[[{{wikidata|title|raw|Q84}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q84}}|[[{{wikidata|label||Q84}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|84}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q84}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q65}}|[[{{wikidata|title|raw|Q65}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q65}}|[[{{wikidata|label||Q65}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|65}}</span> ''{{wikidata|description||Q65}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q2807}}|[[{{wikidata|title|raw|Q2807}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q2807}}|[[{{wikidata|label||Q2807}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|2807}}</span> ''{{wikidata|description||Q2807}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5806}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5806}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5806}}|[[{{wikidata|label||Q5806}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5806}}</span> ''{{wikidata|description||Q5806}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1489}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1489}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1489}}|[[{{wikidata|label||Q1489}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1489}}</span> ''{{wikidata|description||Q1489}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q649}}|[[{{wikidata|title|raw|Q649}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q649}}|[[{{wikidata|label||Q649}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|649}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q649}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1156}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1156}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1156}}|[[{{wikidata|label||Q1156}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1156}}</span> ''{{wikidata|description||Q1156}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3870}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3870}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3870}}|[[{{wikidata|label||Q3870}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3870}}</span> ''{{wikidata|description||Q3870}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q60}}|[[{{wikidata|title|raw|Q60}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q60}}|[[{{wikidata|label||Q60}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|60}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q60}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q90}}|[[{{wikidata|title|raw|Q90}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q90}}|[[{{wikidata|label||Q90}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|90}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q90}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8678}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8678}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8678}}|[[{{wikidata|label||Q8678}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8678}}</span> ''{{wikidata|description||Q8678}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q220}}|[[{{wikidata|title|raw|Q220}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q220}}|[[{{wikidata|label||Q220}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|220}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q220}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q656}}|[[{{wikidata|title|raw|Q656}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q656}}|[[{{wikidata|label||Q656}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|656}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q656}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q174}}|[[{{wikidata|title|raw|Q174}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q174}}|[[{{wikidata|label||Q174}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|174}}</span> ''{{wikidata|description||Q174}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8684}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8684}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8684}}|[[{{wikidata|label||Q8684}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8684}}</span> ''{{wikidata|description||Q8684}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q8686}}|[[{{wikidata|title|raw|Q8686}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q8686}}|[[{{wikidata|label||Q8686}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|8686}}</span> ''{{wikidata|description||Q8686}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3130}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3130}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3130}}|[[{{wikidata|label||Q3130}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3130}}</span> ''{{wikidata|description||Q3130}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3616}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3616}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3616}}|[[{{wikidata|label||Q3616}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3616}}</span> ''{{wikidata|description||Q3616}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1490}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1490}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1490}}|[[{{wikidata|label||Q1490}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1490}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1490}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1741}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1741}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1741}}|[[{{wikidata|label||Q1741}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1741}}</span> ''{{wikidata|description||Q1741}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q61}}|[[{{wikidata|title|raw|Q61}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q61}}|[[{{wikidata|label||Q61}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|61}}</span> ''{{wikidata|description||Q61}}'' {{div col end}} === Kuerpo di awa === {{div col|3}} #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3783}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3783}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3783}}|[[{{wikidata|label||Q3783}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3783}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q3783}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q788}}|[[{{wikidata|title|raw|Q788}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q788}}|[[{{wikidata|label||Q788}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|788}}</span> ''{{wikidata|description||Q788}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q97}}|[[{{wikidata|title|raw|Q97}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q97}}|[[{{wikidata|label||Q97}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|97}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q97}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q545}}|[[{{wikidata|title|raw|Q545}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q545}}|[[{{wikidata|label||Q545}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|545}}</span> ''{{wikidata|description||Q545}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q166}}|[[{{wikidata|title|raw|Q166}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q166}}|[[{{wikidata|label||Q166}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|166}}</span> ''{{wikidata|description||Q166}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1247}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1247}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1247}}|[[{{wikidata|label||Q1247}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1247}}</span> ''{{wikidata|description||Q1247}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5484}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5484}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5484}}|[[{{wikidata|label||Q5484}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5484}}</span> ''{{wikidata|description||Q5484}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3503}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3503}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3503}}|[[{{wikidata|label||Q3503}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3503}}</span> ''{{wikidata|description||Q3503}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1653}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1653}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1653}}|[[{{wikidata|label||Q1653}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1653}}</span> ''{{wikidata|description||Q1653}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5089}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5089}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5089}}|[[{{wikidata|label||Q5089}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5089}}</span> ''{{wikidata|description||Q5089}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7343}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7343}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7343}}|[[{{wikidata|label||Q7343}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7343}}</span> ''{{wikidata|description||Q7343}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7347}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7347}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7347}}|[[{{wikidata|label||Q7347}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7347}}</span> ''{{wikidata|description||Q7347}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1239}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1239}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1239}}|[[{{wikidata|label||Q1239}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1239}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q1239}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7348}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7348}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7348}}|[[{{wikidata|label||Q7348}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7348}}</span> ''{{wikidata|description||Q7348}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5513}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5513}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5513}}|[[{{wikidata|label||Q5513}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5513}}</span> ''{{wikidata|description||Q5513}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5511}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5511}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5511}}|[[{{wikidata|label||Q5511}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5511}}</span> ''{{wikidata|description||Q5511}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5505}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5505}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5505}}|[[{{wikidata|label||Q5505}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5505}}</span> ''{{wikidata|description||Q5505}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q4918}}|[[{{wikidata|title|raw|Q4918}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q4918}}|[[{{wikidata|label||Q4918}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|4918}}</span> ''{{wikidata|description||Q4918}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1497}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1497}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1497}}|[[{{wikidata|label||Q1497}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1497}}</span> ''{{wikidata|description||Q1497}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3542}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3542}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3542}}|[[{{wikidata|label||Q3542}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3542}}</span> ''{{wikidata|description||Q3542}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q3392}}|[[{{wikidata|title|raw|Q3392}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q3392}}|[[{{wikidata|label||Q3392}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|3392}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q3392}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1693}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1693}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1693}}|[[{{wikidata|label||Q1693}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1693}}</span> ''{{wikidata|description||Q1693}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q98}}|[[{{wikidata|title|raw|Q98}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q98}}|[[{{wikidata|label||Q98}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|98}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q98}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7350}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7350}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7350}}|[[{{wikidata|label||Q7350}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7350}}</span> ''{{wikidata|description||Q7350}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q584}}|[[{{wikidata|title|raw|Q584}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q584}}|[[{{wikidata|label||Q584}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|584}}</span> ''{{wikidata|description||Q584}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q899}}|[[{{wikidata|title|raw|Q899}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q899}}|[[{{wikidata|label||Q899}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|899}}</span> ''{{wikidata|description||Q899}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7354}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7354}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7354}}|[[{{wikidata|label||Q7354}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7354}}</span> ''{{wikidata|description||Q7354}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q626}}|[[{{wikidata|title|raw|Q626}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q626}}|[[{{wikidata|label||Q626}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|626}}</span> ''{{wikidata|description||Q626}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5413}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5413}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5413}}|[[{{wikidata|label||Q5413}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5413}}</span> ''{{wikidata|description||Q5413}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7355}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7355}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7355}}|[[{{wikidata|label||Q7355}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7355}}</span> ''{{wikidata|description||Q7355}}'' {{div col end}} === Seru i desierto === #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q1286}}|[[{{wikidata|title|raw|Q1286}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q1286}}|[[{{wikidata|label||Q1286}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|1286}}</span> ''{{wikidata|description||Q1286}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5456}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5456}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5456}}|[[{{wikidata|label||Q5456}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5456}}</span> ''{{wikidata|description||Q5456}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5451}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5451}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5451}}|[[{{wikidata|label||Q5451}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5451}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q5451}}'' ##{{#if:{{wikidata|title|raw|Q513}}|[[{{wikidata|title|raw|Q513}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q513}}|[[{{wikidata|label||Q513}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|513}}</span> ''{{wikidata|description||Q513}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q7296}}|[[{{wikidata|title|raw|Q7296}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q7296}}|[[{{wikidata|label||Q7296}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|7296}}</span> ''{{wikidata|description||Q7296}}'' #{{#if:{{wikidata|title|raw|Q5463}}|[[{{wikidata|title|raw|Q5463}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q5463}}|[[{{wikidata|label||Q5463}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|5463}}</span> ''{{wikidata|description||Q5463}}'' #'''{{#if:{{wikidata|title|raw|Q6583}}|[[{{wikidata|title|raw|Q6583}}]]|{{#if:{{wikidata|label||Q6583}}|[[{{wikidata|label||Q6583}}]] |}}}} <span style="border: 1px solid #ddd; background-color: #eef; padding-left: .5ex; padding-right: .5ex">{{Q|6583}}</span>''' ''{{wikidata|description||Q6583}}'' {{Appendix}} [[Category:Wikipedia|Artikulo importante]] b9a52uxqmybjmqz3x9al8ihm1dq89s3 Usuario:Caribiana/Sandbox/Herensia 2 8300 188449 184334 2026-04-23T11:18:49Z Caribiana 8320 188449 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) . [[Premio Cola Debrot]] . [[Premio Boeli van Leeuwen]] . [[Tapushi Literario]] . [[Premio MCB]] . [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] . Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Crioyo di Oro]] - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] ------------------------ {{Databox}} '''Premio Nacional Crioyo di Oro''' ta un premio musical di Aruba, otorga anualmente pa fundacion Go Cultura. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa fundacion Go Cultura como estimulo na baluartenan local cu ta forma parti di sector di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>{{citeer web|urlhttps://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DOCUMENTACION-011828|via=coleccion.aw|titel=Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 30 di november|datum=2022-10-02|werk=[[Awe Mainta]]|bezochtdatum=2025-04-23}}</ref> E premio mes, ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista Gilbert == Laureado == * 2021 - [[Jossy Brokke]] * 2022 - [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 - [[Robert Jean d'Or]] * 2024 - * 2025 - * 2026 - {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] --------------------------------------- ------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- --------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na Oranjestad, Aruba. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. ----------- {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Marshe | nomber = Marshe Nobo | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = {{CUW}} | adres = Wilson Papa Godett 1 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fundashon Marshe?? | fecha_construccion = 1971? | inaugura = | cera = | renova = 2024-2026 | restaura = }} '''Marshe Nobo''', den bok'i pueblo '''Plasa Nobo''', ta un marshe habri na [[Punda]], den sentro di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta sirbi komo luga marshe pa benta dor di empresario chikito. E sala di merkado di Marshe Nobo ta situá na e parti nort di Waaigat i riba ... kaminda. Un brug di peaton, Prinses Amaliaburg (ku na 2016 a remplasa e antiguo Van den Brandenburgbrug), ta konektá e parti ei di Punda ku Scharloo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend Ophaalburg officieel geopend], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di november 2016)</ref> [[File:Curaçao - Willemstad - 49411091773.jpg|thumb|Prinses Amaliabrug??]] Cuminda ta wordo bendi eynan, inkluso platonan crioyo cu bishante i turista por wordo consumi eynan mes na un mesa.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/19172-plasa-bieu-in-volle-glorie-hersteld Plasa Bieu in volle glorie hersteld]</ref> Tambe ta bende souvenirs. Na aña 1975 Fondo Europeo pa Desaroyo a regala e edificio di dos piso aki na gobierno di Curaçao pa yuda stimula economia. E edifisio aki ta akomodá alrededor di 300 espasio di merkado pa empresarionan por manehá nan negoshi na /ofresiendo tarifanan di hür pagabel. Esaki a kondusí na un variedat grandi di produktonan pagabel riba merkado, manera remedi natural, matanan orgániko, platonan kayente, paña, kosmetika, artesania, i vários kuriosidat. E ta wordu maneha pa Fundashon Marshe, huntu ku Plasa Bieu i merkado flotante na Sha Caprileskade.<ref>https://www.fundashonmarshe.com/our-gems</ref> == Edifisio == Marshe Nobo komo un obra di arte. E mercado rondo aki, cu su dak unico den forma di fan, normalmente ta aloha negoshinan local. E merkado ta den renobashonnan aktualmente, pues a move e bendedónan pafó i rònt di e merkado. Esaki ta krea un impreshon hopi desordená, i spesialmente pober. Bunita potrèt. Fotógrafo deskonosí. E ta un edifisio ikoniko ku tin un forma rondo ku un dak plegabel sostené pa 32 kolumna. Despues di un renobashon ekstenso den 2025, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko, e edifisio a bolbe habri na mei 2026. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> Marshe Nobo a wòrdu renobá completamente na 2025/2026, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. Wilhelminastraat 11 E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. ryxqj7wfbwi6qgugwnjlxym978z5lzz 188450 188449 2026-04-23T11:21:08Z Caribiana 8320 188450 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) . [[Premio Cola Debrot]] . [[Premio Boeli van Leeuwen]] . [[Tapushi Literario]] . [[Premio MCB]] . [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] . Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Crioyo di Oro]] - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] ------------------------ {{Databox}} '''Premio Nacional Crioyo di Oro''' ta un premio musical di Aruba, otorga anualmente pa fundacion Go Cultura. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa fundacion Go Cultura como estimulo na baluartenan local cu ta forma parti di sector di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref>{{citeer web|urlhttps://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DOCUMENTACION-011828|via=coleccion.aw|titel=Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 30 di november|datum=2022-10-02|werk=[[Awe Mainta]]|bezochtdatum=2025-04-23}}</ref> E premio mes ta un escultura, cu ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista [[Gilbert Senchi]]. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. == Laureado == * 2021 - [[Jossy Brokke]] * 2022 - [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 - [[Robert Jean d'Or]] * 2024 - * 2025 - * 2026 - {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] --------------------------------------- ------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- --------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na Oranjestad, Aruba. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. ----------- {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Marshe | nomber = Marshe Nobo | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = {{CUW}} | adres = Wilson Papa Godett 1 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fundashon Marshe?? | fecha_construccion = 1971? | inaugura = | cera = | renova = 2024-2026 | restaura = }} '''Marshe Nobo''', den bok'i pueblo '''Plasa Nobo''', ta un marshe habri na [[Punda]], den sentro di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta sirbi komo luga marshe pa benta dor di empresario chikito. E sala di merkado di Marshe Nobo ta situá na e parti nort di Waaigat i riba ... kaminda. Un brug di peaton, Prinses Amaliaburg (ku na 2016 a remplasa e antiguo Van den Brandenburgbrug), ta konektá e parti ei di Punda ku Scharloo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend Ophaalburg officieel geopend], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di november 2016)</ref> [[File:Curaçao - Willemstad - 49411091773.jpg|thumb|Prinses Amaliabrug??]] Cuminda ta wordo bendi eynan, inkluso platonan crioyo cu bishante i turista por wordo consumi eynan mes na un mesa.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/19172-plasa-bieu-in-volle-glorie-hersteld Plasa Bieu in volle glorie hersteld]</ref> Tambe ta bende souvenirs. Na aña 1975 Fondo Europeo pa Desaroyo a regala e edificio di dos piso aki na gobierno di Curaçao pa yuda stimula economia. E edifisio aki ta akomodá alrededor di 300 espasio di merkado pa empresarionan por manehá nan negoshi na /ofresiendo tarifanan di hür pagabel. Esaki a kondusí na un variedat grandi di produktonan pagabel riba merkado, manera remedi natural, matanan orgániko, platonan kayente, paña, kosmetika, artesania, i vários kuriosidat. E ta wordu maneha pa Fundashon Marshe, huntu ku Plasa Bieu i merkado flotante na Sha Caprileskade.<ref>https://www.fundashonmarshe.com/our-gems</ref> == Edifisio == Marshe Nobo komo un obra di arte. E mercado rondo aki, cu su dak unico den forma di fan, normalmente ta aloha negoshinan local. E merkado ta den renobashonnan aktualmente, pues a move e bendedónan pafó i rònt di e merkado. Esaki ta krea un impreshon hopi desordená, i spesialmente pober. Bunita potrèt. Fotógrafo deskonosí. E ta un edifisio ikoniko ku tin un forma rondo ku un dak plegabel sostené pa 32 kolumna. Despues di un renobashon ekstenso den 2025, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko, e edifisio a bolbe habri na mei 2026. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> Marshe Nobo a wòrdu renobá completamente na 2025/2026, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. Wilhelminastraat 11 E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 4bnmry9yxfhiic8i3mmj37rn9o8azmt 188451 188450 2026-04-23T11:24:15Z Caribiana 8320 188451 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) . [[Premio Cola Debrot]] . [[Premio Boeli van Leeuwen]] . [[Tapushi Literario]] . [[Premio MCB]] . [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] . Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Crioyo di Oro]] - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] ------------------------ {{Databox}} '''Premio Nacional Crioyo di Oro''' ta un premio musical di Aruba, otorga anualmente pa fundacion Go Cultura. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa fundacion Go Cultura como estimulo na baluartenan local cu ta forma parti di sector di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref name=:"1">{{citeer web|urlhttps://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DOCUMENTACION-011828|via=coleccion.aw|titel=Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 30 di november|datum=2022-10-02|werk=[[Awe Mainta]]|bezochtdatum=2025-04-23}}</ref> Pa un persona por wordo considera door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e industrianan cultural y creativo di Aruba, impactando desaroyo cultura, social y hasta economico.<ref name=:"1"/> Publico general por nomina esun cu nan ta kere cu merece “Crioyo di Oro”. E premio mes ta un escultura, cu ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista [[Gilbert Senchi]]. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. == Laureado == * 2021 - [[Jossy Brokke]] * 2022 - [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 - [[Robert Jean d'Or]] * 2024 - * 2025 - * 2026 - {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] --------------------------------------- ------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- --------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na Oranjestad, Aruba. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. ----------- {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Marshe | nomber = Marshe Nobo | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = {{CUW}} | adres = Wilson Papa Godett 1 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fundashon Marshe?? | fecha_construccion = 1971? | inaugura = | cera = | renova = 2024-2026 | restaura = }} '''Marshe Nobo''', den bok'i pueblo '''Plasa Nobo''', ta un marshe habri na [[Punda]], den sentro di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta sirbi komo luga marshe pa benta dor di empresario chikito. E sala di merkado di Marshe Nobo ta situá na e parti nort di Waaigat i riba ... kaminda. Un brug di peaton, Prinses Amaliaburg (ku na 2016 a remplasa e antiguo Van den Brandenburgbrug), ta konektá e parti ei di Punda ku Scharloo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend Ophaalburg officieel geopend], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di november 2016)</ref> [[File:Curaçao - Willemstad - 49411091773.jpg|thumb|Prinses Amaliabrug??]] Cuminda ta wordo bendi eynan, inkluso platonan crioyo cu bishante i turista por wordo consumi eynan mes na un mesa.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/19172-plasa-bieu-in-volle-glorie-hersteld Plasa Bieu in volle glorie hersteld]</ref> Tambe ta bende souvenirs. Na aña 1975 Fondo Europeo pa Desaroyo a regala e edificio di dos piso aki na gobierno di Curaçao pa yuda stimula economia. E edifisio aki ta akomodá alrededor di 300 espasio di merkado pa empresarionan por manehá nan negoshi na /ofresiendo tarifanan di hür pagabel. Esaki a kondusí na un variedat grandi di produktonan pagabel riba merkado, manera remedi natural, matanan orgániko, platonan kayente, paña, kosmetika, artesania, i vários kuriosidat. E ta wordu maneha pa Fundashon Marshe, huntu ku Plasa Bieu i merkado flotante na Sha Caprileskade.<ref>https://www.fundashonmarshe.com/our-gems</ref> == Edifisio == Marshe Nobo komo un obra di arte. E mercado rondo aki, cu su dak unico den forma di fan, normalmente ta aloha negoshinan local. E merkado ta den renobashonnan aktualmente, pues a move e bendedónan pafó i rònt di e merkado. Esaki ta krea un impreshon hopi desordená, i spesialmente pober. Bunita potrèt. Fotógrafo deskonosí. E ta un edifisio ikoniko ku tin un forma rondo ku un dak plegabel sostené pa 32 kolumna. Despues di un renobashon ekstenso den 2025, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko, e edifisio a bolbe habri na mei 2026. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> Marshe Nobo a wòrdu renobá completamente na 2025/2026, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. Wilhelminastraat 11 E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. bly9kwae03qvb89iq8s31r4gzxuosge 188453 188451 2026-04-23T11:46:10Z Caribiana 8320 188453 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) . [[Premio Cola Debrot]] . [[Premio Boeli van Leeuwen]] . [[Tapushi Literario]] . [[Premio MCB]] . [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] . Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Crioyo di Oro]] - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] ------------------------ {{Databox}} '''Premio Nacional Crioyo di Oro''' ta un premio musical di Aruba, otorga anualmente pa fundacion Go Cultura. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa fundacion Go Cultura como estimulo na baluartenan local cu ta forma parti di sector di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref name=:"1">{{citeer web|urlhttps://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DOCUMENTACION-011828|via=coleccion.aw|titel=Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 30 di november|datum=2022-10-02|werk=[[Awe Mainta]]|bezochtdatum=2025-04-23}}</ref> Pa un persona por wordo considera door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e industrianan cultural y creativo di Aruba, impactando desaroyo cultura, social y hasta economico.<ref name=:"1"/> Publico general por nomina esun cu nan ta kere cu merece “Crioyo di Oro”. Na fin di 2024 Fundacion Go Cultura a duna un tributo special postumo na [[Ruben Garcia]] (19 - 2023). E premio mes ta un escultura, cu ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista [[Gilbert Senchi]]. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. == Laureado == * 2021 - [[Jossy Brokke]] * 2022 - [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 - [[Robert Jean d'Or]] * 2024 - * 2025 - * 2026 - {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] --------------------------------------- ------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- --------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na Oranjestad, Aruba. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. ----------- {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Marshe | nomber = Marshe Nobo | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = {{CUW}} | adres = Wilson Papa Godett 1 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fundashon Marshe?? | fecha_construccion = 1971? | inaugura = | cera = | renova = 2024-2026 | restaura = }} '''Marshe Nobo''', den bok'i pueblo '''Plasa Nobo''', ta un marshe habri na [[Punda]], den sentro di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta sirbi komo luga marshe pa benta dor di empresario chikito. E sala di merkado di Marshe Nobo ta situá na e parti nort di Waaigat i riba ... kaminda. Un brug di peaton, Prinses Amaliaburg (ku na 2016 a remplasa e antiguo Van den Brandenburgbrug), ta konektá e parti ei di Punda ku Scharloo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend Ophaalburg officieel geopend], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di november 2016)</ref> [[File:Curaçao - Willemstad - 49411091773.jpg|thumb|Prinses Amaliabrug??]] Cuminda ta wordo bendi eynan, inkluso platonan crioyo cu bishante i turista por wordo consumi eynan mes na un mesa.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/19172-plasa-bieu-in-volle-glorie-hersteld Plasa Bieu in volle glorie hersteld]</ref> Tambe ta bende souvenirs. Na aña 1975 Fondo Europeo pa Desaroyo a regala e edificio di dos piso aki na gobierno di Curaçao pa yuda stimula economia. E edifisio aki ta akomodá alrededor di 300 espasio di merkado pa empresarionan por manehá nan negoshi na /ofresiendo tarifanan di hür pagabel. Esaki a kondusí na un variedat grandi di produktonan pagabel riba merkado, manera remedi natural, matanan orgániko, platonan kayente, paña, kosmetika, artesania, i vários kuriosidat. E ta wordu maneha pa Fundashon Marshe, huntu ku Plasa Bieu i merkado flotante na Sha Caprileskade.<ref>https://www.fundashonmarshe.com/our-gems</ref> == Edifisio == Marshe Nobo komo un obra di arte. E mercado rondo aki, cu su dak unico den forma di fan, normalmente ta aloha negoshinan local. E merkado ta den renobashonnan aktualmente, pues a move e bendedónan pafó i rònt di e merkado. Esaki ta krea un impreshon hopi desordená, i spesialmente pober. Bunita potrèt. Fotógrafo deskonosí. E ta un edifisio ikoniko ku tin un forma rondo ku un dak plegabel sostené pa 32 kolumna. Despues di un renobashon ekstenso den 2025, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko, e edifisio a bolbe habri na mei 2026. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> Marshe Nobo a wòrdu renobá completamente na 2025/2026, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. Wilhelminastraat 11 E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. 167y4qqis9n1jgxy4bhe4xgz9nqui7a 188454 188453 2026-04-23T11:50:43Z Caribiana 8320 188454 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Premionan: * [[Karibe Hulandes]]: [[Arte di Palabra]] - [[Premio Sticusa]] - [[Premio Cultural CCG]] * {{CUW}}: [[Premio Chapi di Plata]] ([[Pierre Lauffer]]) . [[Premio Cola Debrot]] . [[Premio Boeli van Leeuwen]] . [[Tapushi Literario]] . [[Premio MCB]] . [[Premio UNESCO Kòrsou pa Idioma Materno Papiamentu]] . Ernest Jacky Voges Monument Award * {{ABW}}: [[Premio Cadushi di Cristal]] - [[Premio Padu del Caribe]] - Theatre Festival Award of Aruba - [[Premio Crioyo di Oro]] - [[Premio Motito y Rufo Wever]] - [[Premio Nacional di Teatro]] - * {{BON}}: [[Premio Pipita di Kònkòmber]] ------------------------ {{Databox}} '''Premio Nacional Crioyo di Oro''' ta un premio musical di Aruba, otorga anualmente pa fundacion Go Cultura. Premio nacional “Cioyo di Oro” ta un premio crea y presenta pa fundacion Go Cultura como estimulo na baluartenan local cu ta forma parti di sector di arte di tarima (performing arts: cantante, musico, actor, poeta, cineasta, promotor y mas), cu a impacta nos comunidad di un forma impresionante y cu a dedica nan bida largo na desaroyo positivo y adelanto cultural di Aruba.<ref name=:"1">{{citeer web|urlhttps://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DOCUMENTACION-011828|via=coleccion.aw|titel=Premio nacional “Crioyo di Oro” lo wordo otorga 30 di november|datum=2022-10-02|werk=[[Awe Mainta]]|bezochtdatum=2025-04-23}}</ref> Pa un persona por wordo considera door di e comision di Fundacion Go Cultura tin varios rekisito cu e persona mester cumpli cu ne. Entre otro, e persona mester ta na bida, e mester a dedica su bida largo y di un forma excepcional y bisto na e adelanto cultural di Aruba, e mester por gosa di un bon reputacion den comunidad y su aporte por wordo demostra hopi cla con el a hisa e perfil di e industrianan cultural y creativo di Aruba, impactando desaroyo cultura, social y hasta economico.<ref name=:"1"/> Publico general por nomina esun cu nan ta kere cu merece “Crioyo di Oro”. Na 2024 riba su fecha natal Fundacion Go Cultura a duna [[Ruben Garcia]] (1952-2022) un tributo special postumo. E premio mes ta un escultura, cu ta un diseño di Fundacion Go Cultura y un produccion di artista [[Gilbert Senchi]]. E tin un simbolismo hopi particular cu ne di exito, desafio, fracaso, perseverancia, consistencia, superacion y excelencia. == Laureado == * 2021 - [[Jossy Brokke]] * 2022 - [[Maybelline Arends-Croes]] * 2023 - [[Robert Jean d'Or]] * 2024 - * 2025 - * 2026 - {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] --------------------------------------- ------------------- {{Databox}} Un '''cas di cunucu''' (papiamentu: ''kas di kunuku'') ta un cas tipico na e [[islanan ABC]], cu usualmente ta situa den [[kunuku|cunucu]]. Cunucu ta derivá for di e palabra indjan ''conuco'', un nomber cu a wordo adopta despues pa e Spañónan na Antias y Venezuela. Cunucu ta nifica tambe un pida tereno di agricultura, sea den uzo of nò. Awendia e palabra cunucu ta referi na ‘plantacion’ (i tambe ‘campo’).<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kunuku], Encyclopedie van Curaçao</ref> Despues di e conkista di e islanan door di e Hulandesnan, e [[West Indische Compagnie]] (WIC) a establece plantacionnan na gran eskala pa komersio ku Europa. Pa traha riba e plantashinan, nan tabata trece catibonan for di [[Afrika|Africa]] y a traha casnan riba e tereno di plantashon, den e estilo custumber na West Africa. Materialnan comun riba e islanan, manera palu, piedra di coral, piedra di kalki of lodo mescla ku sterilisashon di baka riba un mimbre di rama, tabata wòrdu usá pa e murayanan, i palu di maishi òf kaña tabata wòrdu usá pa e daknan. E materialnan aki ta reflehá den e palabranan papiamentu: kas di yerba ta nifiká “hut di yerba”, [[cas di torto]] ta nifica “hut di lodo”, kas di pal’i maishi ta nifiká “hut di palu di maishi”. Kunuku is de algemene naam voor het landelijke gebied van de Benedenwindse Eilanden, al of niet in gebruik voor landbouw of veeteelt. Het woord is afgeleid van het Indiaanse conuco, een naam later overgenomen door de Spanjaarden in de Antillen en Venezuela. Kunuku betekent ook een stuk landbouwgrond al of niet in gebruik. == Aruba == Na Aruba ta dividí casnan di cunuku den cuater categoria. Casnan prome cu 1920, casnan despues di 1920, casnan cu un dak y casnan cu dos dak.[1] == Boneiru == Na Boneiru na 1937, segun e teniente gobernador, e introdukshon di e diseño standart di kunuku no tabata nesesario “E kunukero i/òf trahadó boneriano, kontrali na su kompañero di klas den gran mayoria di e di dos òf di tres distrito riba Curaçao, no tin su kas di baka pa biba aden tur ora, sino mas bien pa sirbi komo refugio durante áwaseru òf mal tempu atrobe - esaki ta e rancho òf ramada - ora e tin ku traha riba e tereno Normalmente e tin su mes kas den un di e pueblonan òf hamletnan riba e isla i e ta pues muchu mas mihó ku e promedio di kas di konukoe na Curaçao. ." E gobernador ta skirbi mas aleu: “Por deklará kompletamente di e boneriano ku e tin e karakterístika ku no ta sufisientemente apresiá pa kuida su kas masha bon (…) pa e por haña su mes kas e lo priva su mes di hopi, asta sufisiente kuminda i paña".[2] == Kòrsou == Ora sklabitut a wòrdu aboli riba 1 di yüli 1863, ex-catibunan a haña terenonan chikitu ku nan por a usa pa kultivá kuminda. E fundashon di e refineria di zeta (e Isla) na kuminsamentu di siglo 20 a kombertí e trahadónan di plantashon anterior den trahadónan di refineria di zeta. Durante e periodo aki, bleki di zeta i piedra aplastá tambe ta wòrdu usá pa e murayanan di e kasnan i bleki aplastá, blachi di heru ondula i tegel di dak pa e daknan. E kasnan aki ta wòrdu yamá kas krioyo. Kasnan tambe a wòrdu konstruí di palu ku a wòrdu usá komo pakete pa transporte di merkansia pa laman. E kasnan aki ta wòrdu yamá kasnan di planki, Papiamentu: kas di tabla. E kasnan original di Kunuku no tabatin un veranda ni un kushina pafó. Un desaroyo den e añanan despues di Segundo Guera Mundial ta ku kasnan ta wòrdu konstruí segun e konsepto di kunuku, pero ku un kushina i un veranda paden. Construccion ta wordo haci cu material manera piedra y tegel di dak. [[:Kategoria:Islanan ABC]] ---------------------------- --------------------- {{Infobox organisacion| variante = a | tipo = NGO | nomber = Stichting Rancho | abrevia = | logo = | imagen = | stop_imagen = | descripcion = | leyenda = | funda = [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]] | funda_na = | origina_di = | fusion_di = | fundado = | termina = | ideologia = conservacion di patrimonio cultural | presidente = Clifford Rosa | director = | coordinado = | subdirector = | embahador = | propietario = | sede = | pais = {{ABW}} | obhetivo = | lema = | internacional= International National Trust Organisation | entrada = | costo = | sponsor = | parameter = | parameter_info = }} '''Stichting Rancho''' ta un organisacion no gubernamental (NGO) estableci dia [[20 di aprel|20 di april]] [[2010]], dedica na conserva e herencia cultural, historico, y arkitectonico di e bario historico di Rancho na Oranjestad, Aruba. Situá na Visstraat 1, e fundashon ta enfoká riba protehá monumentonan lokal, hasi investigashon históriko, i organisá aktividatnan di komunidat pa mantené e área su identidat komo un asentamentu krusial di piskadó anterior. E fundacion comunitario ta traha consistentemente pa preserva, promove y fortalece e herencia cultural y natural di bario Rancho, Oranjestad y Aruba en general. Desde su fundacion, e organisacion a enfoca riba iniciativa cu ta conecta comunidad, historia, cultura y educacion, ainda den periodo cu circunstancianan externo a obliga adaptacion y reformulacion di plan y proyecto. Varios proyecto den curso di tempo:<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260122.pdf Stichting Rancho ta presenta agenda cultural cu enfoke riba herencia y participacion comunitario], BDA (22 di januari 2026)</ref> * Adopta un Hanchi, un concepto cu ta enfoca riba cuido y reconexion cu espacio publico y patrimonio local. * Tempo pa Click, ta ofrece un perspectiva alternativo riba exposicionnan cultural, specialmente pa contenido cu normalmente no ta logra visibilidad amplio. * Hof ’i Bario di Rancho ta representa otro iniciativa importante cu ta enfoca riba espacio berde y herencia natural dentro di e bario. ----------- {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Marshe | nomber = Marshe Nobo | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = {{CUW}} | adres = Wilson Papa Godett 1 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fundashon Marshe?? | fecha_construccion = 1971? | inaugura = | cera = | renova = 2024-2026 | restaura = }} '''Marshe Nobo''', den bok'i pueblo '''Plasa Nobo''', ta un marshe habri na [[Punda]], den sentro di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta sirbi komo luga marshe pa benta dor di empresario chikito. E sala di merkado di Marshe Nobo ta situá na e parti nort di Waaigat i riba ... kaminda. Un brug di peaton, Prinses Amaliaburg (ku na 2016 a remplasa e antiguo Van den Brandenburgbrug), ta konektá e parti ei di Punda ku Scharloo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend Ophaalburg officieel geopend], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di november 2016)</ref> [[File:Curaçao - Willemstad - 49411091773.jpg|thumb|Prinses Amaliabrug??]] Cuminda ta wordo bendi eynan, inkluso platonan crioyo cu bishante i turista por wordo consumi eynan mes na un mesa.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/19172-plasa-bieu-in-volle-glorie-hersteld Plasa Bieu in volle glorie hersteld]</ref> Tambe ta bende souvenirs. Na aña 1975 Fondo Europeo pa Desaroyo a regala e edificio di dos piso aki na gobierno di Curaçao pa yuda stimula economia. E edifisio aki ta akomodá alrededor di 300 espasio di merkado pa empresarionan por manehá nan negoshi na /ofresiendo tarifanan di hür pagabel. Esaki a kondusí na un variedat grandi di produktonan pagabel riba merkado, manera remedi natural, matanan orgániko, platonan kayente, paña, kosmetika, artesania, i vários kuriosidat. E ta wordu maneha pa Fundashon Marshe, huntu ku Plasa Bieu i merkado flotante na Sha Caprileskade.<ref>https://www.fundashonmarshe.com/our-gems</ref> == Edifisio == Marshe Nobo komo un obra di arte. E mercado rondo aki, cu su dak unico den forma di fan, normalmente ta aloha negoshinan local. E merkado ta den renobashonnan aktualmente, pues a move e bendedónan pafó i rònt di e merkado. Esaki ta krea un impreshon hopi desordená, i spesialmente pober. Bunita potrèt. Fotógrafo deskonosí. E ta un edifisio ikoniko ku tin un forma rondo ku un dak plegabel sostené pa 32 kolumna. Despues di un renobashon ekstenso den 2025, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko, e edifisio a bolbe habri na mei 2026. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> Marshe Nobo a wòrdu renobá completamente na 2025/2026, inkluyendo dak, columnanan, riool i instalashonnan eléktriko. Doñonan di stènt por muda bèk for di fin di mei 2026.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32261-marshe-nobo-in-mei-gereed Marshe Nobo in mei gereed], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yanuari 2026)</ref> {{Appendix}} --------------- {{Databox}} '''Ren bak na Kòrsou''' of '''Bak di awa di lluvia na Kòrsou''', tambe yama '''ren bak''' ta \[\[put di awa di lluvia]] ku ta sirbi riba isla di [[Kòrsou]] pa warda awa di lluvia.<ref name=":1">{{Cita notisia |outor=Dennis Pikero |titulo='Regenwater maakt lekkere thee' |fuente=Ñapa |fecha=24 aprel 2004 |página=3}}</ref> E baknan ta konsistí di [[kal]], zjata, pieda grandi i simènt. Piedra grandi tabata trese for di [[Ronde Klip]] riba karret di palu (''trùk di palu''). Tin diferente tipo di bak. Algun ta riba tera (bougròndiko), otro ta bou di tera bou di sali di kas òf serka di entrada. Tin tambe ku ta pegu na kas òf un tiki leu for di dje. Klima di Kòrsou ta [[semi-arido]], ku un proméshu di lluvia di mas o ménos 550 mm pa aña. Tèmperatura tambe tin su influensia: ta variá entre 25.3 °C i 31.0 °C. Esaki ta pone suminisro di awa na preshon, tantu pa hende komo pa mata.<ref>{{Citeer web |url=[https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/](https://www.viviansnursery.com/tuinaanleg-curacao/) |titel=TUINAANLEG OP CURACAO |datum=25 òktober 2022 |werk=[www.viviansnursery.com](http://www.viviansnursery.com)}}</ref> == Historia == Historia di suminisro di awa ta inkluí den e [[Canon di Kòrsou]].<ref>{{Cita web |url=[https://canoncuracao.cw/39-water/](https://canoncuracao.cw/39-water/) |titulo=39. Awa |fecha=25 òktober 2022 |fuente=Canon di Kòrsou}}</ref> E promé bibu di isla tabata uza put di pia (''pos di pia'') pa haña awa. E putnan aki tabata haña preferensia na lugá ku un nivel haltu di awa den tera ([[freatisch vlak]]).<ref>{{Citeer web |url=[https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-](https://www.yumpu.com/nl/document/view/18557246/grondwaterpeil-en-watervoorziening-op-curacao-) |titel=GRONDWATERPEIL EN WATERVOORZIENING OP CURACAO ... |datum=2022-10-25 |werk=Yumpu.com}}</ref> Ku yegada di [[Spañanon]] i despues \[\[Hulandes]], hende a haña instrumento pa traha put mas profundo. Na lugá ku tabatin hopi put, manera rònt di \[\[Schottegat]], a kominsá papia di 'plantashon di awa'. Pero ku demanda grandi, nivel di awa den tera a baha i hopi put a seca. Den sieklo di 19 hende por a kumpra awa ku tabata yega for di otro lugá, pero tabatin tambe bak di awa bou di kas di pieda, serka di entrada (''sala'') òf \[\[patio]]. Na plantashonnan, te den sieklo 20, hende tabata dependé di pos i baril grandi. Tabatin gota i baril, pero no tabatin bak. Uso di bak a yega ku peliger di \[\[mushi di fiebre amariyo]]. Na kas haltu (kas di campo) ta encontra bak regularmente. Na esaki no tabatin put serka. Otro manera pa haña awa manera kar di awa (''garosh’i awa'') no tabata praktiká hopi. Ku yegada di [[Isla (raffinaderia)|raffinaderia di Shell]], demanda pa awa di bèbèr a subi. Na 1928 Shell a kuminsá \[\[destilashon|destilá]] awa salá. Mas lat a instala \[\[leiding di awa]], ku den anjanan 1960 a yega prome mayoria di kas. \== Balor == Baknan na Kòrsou tin balor histórico.<ref name=":0">{{Cita buki |titulo=Monumenten in de steigers |outor=Jan Toeter |ko-outor=Anko van der Woude, Henk Langenfeld |pagina=35–37}}</ref> Dependiendo di e lugá, por tin balor arkitektoniko i monumental tambe. Bak ku ta separá for di kas ta risibí awa for di kas por medio di [[akwadukt]]. Baknan tin muraya hopi diki i e muraya ta bira mas diki abou. Den eskinan e murayanan tin forma rondá, i tin hopi [[spuwadó di awa]] (''sakadó''). Por tin un dak ku [[tegel di dak]]. Interior di un bak ta wòrdu fini-fini pa evitá [[alga]]. Den baknan tin piskadó chikí pa kome insekt i alga. Kualidat di awa ta kontrolá pa Departamento di Salú (GGD) di gobièrnu Kòrsou. Awa di bak ta bon pa hasi tè, pa kosecha lokal i segun algun hende ideal pa laba kabey.<ref name=":1" /> == Monumento == Baknan todavía ta sirbi pa warda awa. Tambe ta haña uso nobo. Tin hende ku ta mira un bak komo un luhu. Hopi kas no tin mas un bak òf e a wòrdu usa pa otro motibo. Tin kas ku a pone un piso riba un bak. Otro ta konvertí e bak den kamber di drumi, ofisina, pisina, kamber di was òf espasio pa archi. Den e kambio aki mester tene konta ku regla pa protehá e balor monumental. Ora di habri bentana, tamaño mester keda limitado. Karakterístika di monumento no mester pèrdè den restourashon. Tin direkshon espesiál pa preparashon i realizashon. Por ehèmpel, yená e bak te nivel di chon. Esaki ta posibel basta ku e proseso por wòrdu reversá.<ref name=":0" /> Na [[Landhuis Rooi Catootje]] tin un ehèmpel kla di un bak di awa ku balor monumental. Riba mapa i portret por mira ku e bak ta un tiki leu for di e kas. Na bochinanan di sakadó tin rechi pa stòp para i blachi di drenta. {{Appendix}} --------------- == Burg di Pos Chikito == Un brug cu a keda construi den afia 1928-1929 como "Brug di conexion" pa conecta e dos oriyanan na cada banda di [[Spaans Lagoen]]. E brug a keda cla dia 26 di september [Hartog, Aruba zoals het was, zoals het werd. Afb. 87]. E ‘brug’ ta forma un conexion masha importante entre e caminda cu tambe a keda construi den e temponan ey, conectando Oranjestad cu San Nicolas. E tipo di brug aki ta un combinacion di un brug permanente pa trafico y brug di conexion. Tabatin papia di haci e brug mas hancho. Realisacion di esaki no a cristalisa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2003/page/8/mode/1up?q=piedra+di+mula Kalender Monumentenfonds]</ref> == Kurimiauw 2 == E cas di cunucu a wordo traha den e forma traditional di artesania. El a wordo traha na final di siglo diesnuebe, probablemente como homenage na e matrimonio di sefior Kelly. Originalmente e curason di e cas tabata exsisti di handrij parti zuid y posiblemente tambe cu un cushina parti pabou di esey. Mester remarca cu tempo nan aya e productonan di recurso tabata: piscamento, cria di bestia manera galifia y porco y traha den plantacion di sucu na Cuba. E cas di cunucu aki ta di gran interes arkitectura historico pa motibo di su biehes. ==Schelpstraat 36 y 38 == E cas ta forma un unidad di dos parti. E prome parti, e cas di cunucu, fecha na final di siglo 19 y e di dos parti, e cas di comerciante ta construi den comienso di siglo 20. E arkitecto di tur dos e edificionan tabata Abelardo Henriquez casa cu Dominica Figaroa. Tur dos e edificionan tabata yama durante e bida di sr. Abelardo Junior den boca di pueblo “La Casa de la Municipalidad”. Riba 17 di april 1997 e casnan a wordo cumpra pa Stiching Monumenten fonds. E trabounan di restaurashon a dura di 30 di oktober pa 14 di december 2001. ==Seroe Patrishi Ongd.(z/n) - Begraafplaats== Den e santana Protestant aki tin diesseis graf. E ta situa na e caminda di santo meimei di Seroe Patrishi y Shiribana y tin un cura di cadushi rond di dje cu un muraya di piedra. Akinan a wordo dera e Comandeur Simon Plats. E tabata Comandeur pa solamente 8 luna na Aruba (1826-1827), caminda cu e | a fayese inespera. E grafnan ta conoci como grafnan di comandeur. Tin diferente lugar na Aruba cu ta conoci pa nan grafnan di comandeur. ==Papilon 110 == Un cas hopi unico cu ta consisti di dos edificio conecta na otro. E cas ta situa na e banda pariba di caminda di Santa Martha pa Santa Cruz. E noknan die cas ta core di pariba pa pabou. E edificionan ta consisti di un piso bou di un dak di cuatro banda traha di zink acaba cu decoracion riba cada punta di contacto di e noknan. Contra di e banda pabou di e edificio mas dilanti tin un edificio den un forma cuadra bou di un dak sera. Riba e banda pabou di e edificio pa zuid tin un cushina bou di un dak ful sera. Contra esaki tin un fogon cu un fundeshi den forma di un bloki, cu un schoorsteen y un capa ariba. ==Rooi Koochi 4== E cas aki ta un ehempel unico di cambio di periodo di arcitecto for di klei pa piedra y ta den bon condicion. E arcitectura a keda manera cu e tabata. E ta ilustra un cas di cunucu traha den siglo 19 den un forma artesano tradicional cu e nok casi den e direccion di pariba pabou. E banda di ariba di e cas ta traha di piedra. Sin embargo e murayanan di e galeria ta traha di klei. Remarkabel ta cu e cas ta traha riba un tereno cu ta baha na e banda zuid. Pa kita e diferencia aki e banda zuid di e cas ta traha riba un pida ariba cu ta yena. Wilhelminastraat 11 E cas na skina aki traha den siglo 19 ta un cas di cunucu. E cas a wordo recientemente renoba pa motibo di su funcion nobo “Optica Kok”. Posibelmente e extencion di y contra e banda pariba di e galeria di e banda zuid tambe tabata wordo usa originalmente como un sitio pa un empresa y un tienda. Contra di e banda pa nord bo ta hana un cas di siglo 20 bou di un dak cu cuatro banda cu tin un benhada den aspecto cu e banda pariba di e cas di cunucu. E nok ta para vertical riba e entrada di auto. Posibelmente e entrada aki tabata un caya. E cas aki ta pertenece na e infrastructura municipal di Oranjestad di antes. Palm Beach 21 == Un ehempel bunita y unico di un cas di cunucu. E cas ta orienta di OZO -WNW. Remarcabel ta e fogon hancho. Cu e fogon aki ta haa un cushina chikito. Esaki bo por yega for di pafo. Esaki ta duna un motibo pa pensa cu tabata tin un negoshi di cuminda akinan. E cas tin un dak di dos banda cu zink ariba; e construccion y galeria ta laga bo supone cu originalmente tabata tin un dak traha di torto of di otro material traditional. == Seroe Patrishi 9 == E cas di cunucu traha di lodo a wordo construi medio siglo 19 riba tereno y bou di guia di Aresidius van der Biezen. E cas ta orienta cu su nok OW. E cas ta consisti di diferente material manera klei y piedra. Piedra, hopi usa den trahamento di cas, ta un piedra natural forma den pida iregular. E parti zuid die cas tin un entrada. Na cada banda di e cas nos tin un bentana grandi cu contrabentana di palo pega na dje cu ta habri bai afo. Dor di su posicion na caminda grandi bo por wak e cas bon. ==Macuarima 161 == cas di cunucu cu regenbak conoci como Cas Decora a wordo traha arededor di ana 1935. E arcitecto tabata Ignatio Ras, cunucero y metsla. E a traha e decoracionnan na e banda nord di e cas tambe. (informacion agradabel di Arsenio Ras). E cas ta orienta di pariba-pabou. E platchi zinknan pinta un color cora maron y e nok pinta blanco y e “kepersnan” ta pone enfoke riba e combinacion di color di e panchinan di dak cu e scama di decoracion gepleister ariba. E cas aki ta di gran importancia pa motibo di su bunitesa, e nificacion pa e conocimente, e historia di e isla Aruba y e balor di e pueblo. ==Brazil 12 == E cas di cunucu aki a wordo construi den e afianan 1928/1929 bou di encargo di sefor Winterdaal (tata di José Maria Winterdaal). E murayanan di e curason di e cas, ta traha di piedra, esun die galeria y cushina y tambe e muraya di e regenbak ta traha di beton cu bloki cement. E w.c. ta los riba e tereno patras di cas y tin un dak sera. E cas ta di gran interes pa e isla di Aruba pa motibo di su arcitectura historico y e balor tipico. Pa nord oost di e cas tin dos piedra di mula maishi pa mira. {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Bamba''' ta un instrumento musikal Bamba ta konsistí di dos pida bambu hòl, yamá kaña brabu. Laman ta karga trese bambu òf kaña brabu na kosta nort di Boneiru. For di tur e pipanan ku ta yega kantu, ta skohe esunnan ku tin un diameter entre 7 pa 12 centimeter. Ta kòrta un pipa mas largu ku e otro. Ta toka bamba batiendo duru abou riba tera. E tokadó di bamba tin den kada man un pipa di bambu i e ta bati un biaha esun i otro biaha e otro riba suela. Bamba ta un di e instrumèntnan rítmiko mas simpel i mas bieu31,32.<ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Wij+zijn+Bonaire%20(4).pdf</ref> Un instrumento musikal trahá di dos pida bambú ku a bashí afó, yamá kaña brabu. Ta haña e takinan di bambú aki labá kantu na kosta di Boneiru i Kòrsou. For di e takinan aki, kada un di mas o ménos 7 pa 8 cm di diameter, ta kòrta dos pida di largura desigual—60 i 70 cm. Ku eksepshon di e partishon mas abou, tur otro partishon di kada pida ta wòrdu perforá. E parti abou di e bamba ta kòrtá 10 cm bou di e partishon sin perforashon. E bamba ta wòrdu toka dor di stamp’é rítmikamente riba un superfisie duru; huntu ku otro instrumentonan, inkluso e quarta i e guitara, e bamba ta kompañá kansionnan durante e fiestanan di San Juan i San Pedro na Boneiru. Den e kompañamentu aki, e bamba ta funshoná komo un kontrabas. P’esei e larguranan ta wòrdu kòrtá di tal manera ku, ku e piesa mas largu ta fungi komo e nota fundamental, e piesa mas kòrtiku ta aproksimá e di kuater nota mas serka posibel. E instrumento aki, konosí den organologia komo tubonan di stèmpel, ta wòrdu hañá rònt mundu: na Afrika, Sentro i Sur Amérika, Asia i Sur Pasífiko. Su struktura simpel ta hasié un di e instrumentonan di ritmo di mas bieu.<ref name=:"2">[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bamba], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] ------------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Karko''' ta un instrumento traha di un kokolishi ku e punta korta afo. Suplamento ta wordo hasi dor di e apertura ku a wòrdu kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di [[Boneiru]]. E carco ta un kokolishi cu e punta corta afo. Suplamento ta wordo haci door di e apertura cu a wordo kreá. E ta produsí un zonido monótono i penetrante. Por skuch’é spesialmente na fiestanan di kosecha di Boneiru. {{Appendix}} *Orígen: E kalko (tambe konosí komo karko) ta un instrumento natural ku orígen den tradishon Afrikano i Indígeno Karibeño. Tabata uzá pa komunikashon, selebrashon i músika spiritual den komunidat kolonial. *Deskripshon: Un koncha grandi di see (Queen Conch), ku su punta a kue pa krea un bochin. Supla duru den e bochin ta produsí un son ronko, bronzit i resonante, manera un trompeta rudimentario. *Uzo: E kalko tabata sirbi komo instrumento di señal: pa yama hende, marká kuminsamentu di fiesta, ceremonia, of ritu. Tambe tabata forma parti di banda folklóriko komo introdukshon musikal. *Género musikal: Tambú, Seú, Músika folklóriko *Gruponan konosí: Grupo Danzarte (Kòrsou) Grupo Tutti Frutti (Boneiru) Grupos folklóriko di Seú {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] ------------------------------------ {{Databox}} '''Kimba Tutu''' ta un instrumento musikal *Orígen: "Kimba tutu" ta un nòmber folklóriko pa un tambú ku orígen Afrikano, ku a bira parti di ekspreshon folklóriko den islanan ABC. "Kimba" referí na bai riba ku energia; "tutu" posibelmente referí na su son. *Deskripshon: Un tambú trahá di barika di palo ku kuero tensá riba su kabes. Por bati ku man of ku palito. E tambú ta produsi un son profundo, energiétiko i pulsante. *Uzo: Uzá den danza folklóriko i fiesta, asina manera tambú. Ta stimulá moveshon di kurpa, i sirbi komo ekspreshon di resistensia kultural i identidad. *Género musikal: Tambú, Danza folklóriko, Músika di resistensia i identidad Afrikano-karibeño *Gruponan konosí: Grupo di Tambú Tradishonal (Kòrsou) Fundashon di Musika Antiyano Presentashon den Siman di Kultura [[:Kategoria:Instrumento musikal]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Boneiru]] [[:Kategoria:Kòrsou]] -------------------------- [[:Kategoria:Herensia kultural]] ---------------------- '''Fogon''' ta un luga den kushina Kandela den kushina, kaminda tabata kushiná riba e konfó (wechi di kandela), yená ku karbon. E huma por a sali dor di e chimenea riba e kamina aki. Solamente e kasnan di e miembronan mas riku di e poblashon tabatin un fogón, inkluyendo e kasnan di kunuku. Damio trahá di tres piedra, riba kua tabata hasi kushinamentu (tres pied’i fogón). Zie es.wiki: hogar (fuego):El hogar, chimenea o lar,1​es el lugar de una casa donde se enciende fuego con leña o algún otro combustible. Durante siglos fue el espacio de las viviendas usado como cocina y foco de calor, un entorno común que servía de estancia y comedor (de invierno). ------------------ == Esclavo Thico == Awe dia 16 di september Thico, un esclavo di Aruba, a wordo conmemora durante di e proyecto Caquetio, Africano, Europeano: Nos tur ta un famia cu a tuma luga na Club Kibrahacha 60+, Archivo Nacional y Museo Archeologico.<ref>https://solodipueblo.com/thico-e-prome-esclavo-conoci-cu-a-para-pa-su-libertad-na-aruba/ Thico e prome esclavo conoci cu a para pa su libertad na Aruba], SolodiPueblo (12 september 2024)</ref> Thico tabata e prome esclavo na Aruba cu a para pa su libertad segun e buki di historia De Geschiedenis van Aruba tot 1816 scirbi pa señor Adi Martis. Thico su acto di protesta a tuma luga den e aña 1795, hopi prome cu e esclavo popularisa Virginia kende a nace 47 aña despues. Thico tabata un esclavo di e commandeur Bochard Specht kende tabata e commander na Aruba di 1792 te 1797 e tempo cu el a bira malo. Thico a wordo poni den (hand)boei y manda Corsou. Den e journal di e gobernador di dia 16 di september 1795 ta scirbi cu Thico lo wordo sera te ora cu e wordo bendi na un otro doño pafo di Corsou. El a wordo castiga pasobra commandeur Bochard Specht a consider’e di tin e audacia y frescura pa para pa su libertad. Awendia nos lo bisa cu el a demonstra curashi y cu e tabata asertivo. Thico a para pa su libertad na Aruba un dos luna prome cu Tula y Carpata a para pa libertad na Corsou. E carta di Bochard Specht na e Gobernador Johannes Abrahamszoon de Veer tabata di 17 di juni 1795 y Tula y Carpata a cuminsa nan lucha dia 17 di augustus 1795. Bishita Archivo Naional pa mira e bunita pinturanan di algun di nos adulto mayor cu ta comunica cu nos nan pensamento y sintimento en relacion cu sclavitud. {{Appendix}} ---------------- {{Databox}} '''Agan''' ta un instrumento di batido, tambe yamá heru, ku antiguamente tabata wòrdu usá pa akompañá e *tambu i e *kachu durante e fiesta di kosecha. Ademas, e agan tabata ser usa pa indiká e medida ora di hasi trabou pisá i ora di karga hende pa hospital. E instrumento aki ta forma di un skèrpi ku a keda kibra for di un plaka, ku a bira kasi un kobra, i e tin un largura di mas o ménos 40 cm i un diametro di mas o ménos 10 cm. E agan tabata wòrdu toka ku e slòt na suela, riba brasa, dor di bati riba dje ku un bara di heru, di mas o ménos 30 centimeter largu, yamá manga. Pa protehá e kurpa di e brasa di e hungadó i tambe pa aumenta e posibilidatnan di wega, un banda di heru - barbá - tabata wòrdu pone na e man ku tabata tene e agan. E agan, tambe konosí na Afrika Occidental, Nigeria i Benin, ta wòrdu toka durante ritualnan den honor di ⁇ Ogun ⁇ , e Dios di heru. (Kontra. Haiti: ⁇ hogan ⁇ , Cuba: ⁇ ogan ⁇ ). {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[:Category:Instrumento musikal]] [[:Category:Aruba]] [[:Category:Boneiru]] [[:Category:Kòrsou]] Een slaginstrument, ook heru genaamd, dat vroeger gebruikt werd om de * tambu en de * kachu te begeleiden tijdens de oogstfeesten. Ook werd de agan gebruikt om de maat aan te geven bij het verrichten van zware arbeid en bij het dragen van mensen naar het ziekenhuis. Gemaakt van een bijna tot een koker omgebogen afgebroken schaar van een ploeg, heeft dit instrument een lengte van ongeveer 40 cm en een doorsnede van ongeveer 10 cm. De agan werd met de gleuf naar boven gekeerd liggend op de arm bespeeld door er met een ijzeren staafje, ongeveer 30 cm lang, manga genaamd, op te slaan. Om de huid van de arm van de bespeler te beschermen en tevens om de speelmogelijkheden te vergroten, werd een ijzeren band - barbá - om de pols gedaan bij de hand waarmee de agan werd vastgehouden. De agan, ook bekend in West-Afrika, Nigeria en Benin, wordt daar bespeeld tijdens rituelen ter ere van “Ogun”, de God van het ijzer. (Vgl. Haïti: “hogan”, Cuba: “ogan”).<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Agan], Encyclopedie van Curaçao</ref> ---------------- hoetink {{Databox}} '''Becu''', ta un instrumento musikal traha di un uitgehold stemgel di maishi di 40 pa 50 cm di largura. midden in e stemgel zijn vlak naast elkaar twee spleetjes gesneden, waardooor de muzikant blaast. De open uiteinden worden met de handel min of meer afgesloten om het geluid te temperen. ook de stengel van het suikerriet werd er wel eens voor gebruikt. {{Appendix}} [[Category:Instrumento musikal]] [[Category:Aruba]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Kòrsou]] Bekú Een muziekinstrument gemaakt van een uitgeholde sorghostengel (de stengel van de zogenaamde "maishi chiki" plant) van 40 a 50 cm lengte en 2 cm dikte. Op ongeveer 3 cm van een der gaatjes, echter op de lijn die gevormd wordt door de twee gaatjes, wordt in de lengte van de stengel een tongetje ingesneden, waardoor beurtelings wordt geblazen en gezogen. De toonhoogte-verschillen worden verkregen door de gaten met de duimen beurtelings af te sluiten en te openen. De bekú werd gespeeld om de tijd te doden bij het bewaken van de sorghovelden tegen vernieling door vogels en andere dieren. Ook werd de bekú tijdens familiefeesten gespeeld, begeleid door de wiri en de bamba. Wordt vandaag nog gespeeld in Benin en Opper-Volta, respectievelijk papo en bumpa genoemd.<ref>[https://web.archive.org/web/20170930175339/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Letter A t/m D - Beku], Encyclopedie van Curacao</ref> -------- {{Databox}} '''Barí''' ta un instrumento musikal Na Boneiru, barí ta referí tantu na e instrumènt mas importante den músika kultural, komo na e selebrashon di barí. Ántes tabata usa barí di ròm komo instrumènt. Despues ku e barínan ei no tabata bini mas, a kuminsá traha barí di palu. Ta kurti kueru di kabritu òf di karné pa pone riba e barí. Grandinan ta bisa ku e kueru di karné ta toka mas mihó ku esun di kabritu. E tokadó ta wanta e barí krusando su pianan rònt di e barí. Pa e barí saka zonido, e tokadó ta bati ku su dedenan riba e kueru33. == Wiri == Ta traha wiri di heru, koper òf stal. Si usa heru, e zonido di wiri ta mas kla. E largura di wiri ta entre 20 ku 30 centimeter. Den e hanchura di e wiri, nan ta skèrf algun strepi di punta pa punta. Pa toka wiri e tokadó ta tene e instrumènt den su man. Den su otro man e tin un otro heru ku e ta raspa riba e instrumènt pa saka ritmo. Na Boneiru wiri ta un instrumènt ku no por falta34.44 {{Appendix}} {{Template:Navegashon Instrumento musikal di Aruba, Boneiru i Kòrsou}} [[Category:Instrumento musikal]] ---------------------------------- == Sinfonia di man == Durante di e selebrashon di maskarada, e instrumènt mas prinsipal ta sinfonia di man. Esaki ta un sinfonia ku ta toka ku man. E tokadó di sinfonia di man ta dirigí e grupo di maskarada. Otro tipo di instrumènt Segun tempu ta desaroyá, gruponan a introdusí mas instrumènt musikal den e ritmo kultural di Boneiru. Esnan ku mi a menshoná tabata tei tur tempu i tei te dia di awe. Tin instrumènt di ántes ku awendia bandanan no ta usa mashá mas. Por ehèmpel karkó. Karkó ta e kokolishi di mas grandi na Boneiru. Tabata usa kaska di karkó ántes komo instrumènt di supla pa tur tipo di okashon. -------------------------- {{Databox}} '''Premio Sticusa''' tabata un premio literario pa tur idioma di Surnam i Antias Hulandes, pr ehempel Srnan Tongo, Hindi i Papiamentu ku eksepshon di hulandes. * 1976 ** premio literario - Guillermo Rosario ** premio di incentivo - Henry Habibe; Federico Oduber *1975 ** premio literario - [[Antoine Maduro]] *1976 *1977 ** premio di incentivo - [[Pacheco Domacassé]] (rechasa) [[Category:Kultura]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------------- '''Adriaan Lacle''' ([[16 di yüni|16 di juni]] [[1866]] - [[21 di yüni|21 di juni]] [[1935]]), tabata un komersiante magnate Arubano. cu ta conecta cu varios eificio di herencia: * Casa La Quinta * [[Cas Veneranda]] * stadhuis di oranjestad * [[Fontein (Aruba)|Fontein]] == Biografia == Hij is geboren op 16 juni 1866, yiu di Casper Pieter Laclé en Nano Jacomina Nicolasa Henricus y tabata e mayor di seis yu. No tin hopi konosementu tokante su edukashon di mucha òf kualke di su promé eksperensianan di negoshi, pero durante su bida laboral e a yuda hende haña prestamo, tabata un komersiante ku a logra hopi, i tabata doño di varios tereno. De echo, el a encarga e konstrukshon di e famoso kastigu La Quinta Carmen, awor un restorant. Ounke nunka e mes no a biba den e kas bunita ei, su kas mes tambe tabata reflehá su éksito i bon gusto. Awe ainda su kas ta den bon kondishon i por haña e kas den e kaya di Oranjestad. Pa loke ta trata su bida personal, ta bisa ku el a kasa dos biaha durante su bida. E tabatin su promé yu muhé durante su promé matrimonio, pero el a pèrdè su esposa poko despues di su nasementu. Durante su di dos matrimonio el a haña 16 yu. Sinembargo, a bisa ku solamente 11 di e 17 hòmbernan ei a logra pasa 18 aña di edat. Na 1891 el a bolbe casa cu Leonsa Oduber (1871- 1951) El a fayece na e edad di 69 ana. (Oranjestad)—The name Adriaan Laclé may ring a bell to locals as one of the bigger roads on the island, but about a century ago, Adriaan Laclé was a rich businessman, well-known for his generosity, wealth, and taste. Adriaan was born in 1866 and was the eldest of six children. Not much is known about his childhood upbringing or any of his earlier business ordeals, but during his hay day he often helped people get loans, was a well-established trader, and owned several plots of land. In fact, he commissioned the construction of the famous La Quinta Carmen manor—now a restaurant. Though he himself never lived in the beautiful manor, his own house also reflected his success and good taste. Today his house still stands in good condition and can be found in the back streets of main street Oranjestad. Regarding his personal life, it has been said that he was married twice during his lifetime. He had his first daughter during his first marriage but lost his wife soon after her birth. During his second marriage, he fathered 16 children. However, it has been said that only 11 of those 17 made it past 18 years of age. Perhaps two of his most well-known daughters are Maria Monica Laclé and Maria Veneranda Laclé, who went on to marry successful brothers Eloy Arends and Maximilian Arends, respectively. Their houses are still standing; Eloy and Maria Monica’s mansion functions as a townhall, used to host civil marriages, while Maximilian and Maria Veneranda’s house stands on the opposite side of the road to them—though currently under renovation after years left in ruin.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240521.pdf Adriaan Laclé One of Aruba’s richest men in the twentieth century], Aruba Today (21 di mei 2024) </ref> Source: De Kolibrie op de Rots (en meer over de geschiedenis van Aruba) by Evert Bongers {{Appendix}} ---------------------------- {{Databox}} [[File:Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg|thumb|Pan bati cu pisca y cabaron]] en.wiki: '''Pan bati''' ta un pan plat, cu ta un autentico specialidad di e cushina [[Aruba]]no. Na Aruba ta come esaki como pan y na banda di otro platonan manera sopa carni, stoba y paska hasa. Tambe por come cu sucu riba dje o otro reyeno. Pan bati ta parce un pancake, pero cu un sabor diferente y hopi menos dushi.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> E ta traha di hariña di maishi (sorghum), hariña di trigo y lechi. Originalmente e tabata wordo traha riba un casuela, awendia ta uza un panchi.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> E creacion di pan bati a ser influencia pa diferente cultura manera esun di e conkistadonan [[Spaña|Spaño]] i esun di e nativonan indjan. Pero e influencia di mas grandi a bini di e cultura crioyo Arubano. Pan bati ta un auténtiko plato di Aruba, ku ta parce pancake pero ku un sabor diferente. Pan bati ta un plat di pan ku ta wòrdu traha manera pancake, pero ku un sabor hopi ménos dushi. E ta un plato di banda hopi popular i ta kumpli ku kasi tur kos típiko arubano, manera sup, stew i piská fritu òf shellfish. E por wordo combina na banda di diferente plato manera sopa carni, stoba y paska hasa. Pan Bati is een vrij dikke pannenkoek die van oorsprong uit Aruba komt en gebakken wordt op een kasuela. Een kasuela is een gietijzerplaat waar ( met erg weinig boter ) de pannenkoeken op worden gebakken. Intussen heeft de kasuela plaats gemaakt voor de koekenpan.<ref>http://www.nostisia.com/lifestyle/65-recepten/958-pan-bati.html</ref> {{Multiple image | image1 = Maishi Rabo (Sorghum bicolor).jpeg | image2 = Casuela 16 36 24 540000.jpeg | caption2 = ''Casuela'' (flat cast iron griddle)or ''Buren''(flat clay griddle)are used to cook ''[[arepa]]'' cachapa and pan bati. An equivalent variety is the [[Comal (cookware)|comal]]. | caption1 = In Aruba ''maishi rabo'' ([[Sorghum bicolor; Spc.introduced]]) is used to make ''pan bati'' (typical Aruban flat native bread). While funchi is made from corn ([[ Zea mais]]) | total_width = 400 | image3 = Pan bati (beaten bread) - Aruba.jpg | caption3 = Fried ''piska cora'' ([[Lutjanus purpureus|red snapper]]), shrimp, and pan bati. }} == Pan bati == Pan bati is een authentiek Arubaans bijgerecht, dat pannenkoek lijkt maar anders van smaak is.<ref>https://www.visitaruba.com/aruba-recipes/pan-bati/|titel=Pan bati|werk=Visitaruba.com|</ref> Pan Bati is een broodachtig bijgerecht dat wordt gebakken als pannenkoeken, maar veel minder zoet smaakt. Het is een zeer populair bijgerecht en past bij bijna alle typisch Arubaanse gerechten, zoals soepen, stoofpotjes en gebakken vis of schelpdieren. E pancake pisá aki ta wòrdu traha di kuminda di sorgo i lechi. E pasta ta wòrdu traha riba un plaka di heru, e cazuela. I e pan bati ta kuminda komo kuminda di banda ku piska, karni, sopa òf stew. Na lugá di patata òf riso. Den algun reseña e proporshonnan di farinha di maishi i farinha di trigo ta varia, i algun kushinan ta añadí un wowo òf sukari di vanila na lugá di sukari normal. E ta un receta excelente pa experimenta cu ne. Y cu bo no tin cazuela, no ta importa. Un bon pan tambe lo ta bon. E panbati ta traha di un compuesto di harina di maishi i di trigo. E proporshon di esakinan ta krusial pa por haña un resultado bunita i friu. Originalmente, Pan Bati tabata wòrdu kaktá riba un plaka di heru, e casuela. Deze dikke pannenkoek wordt gemaakt van sorghummeel en melk. Het deeg wordt op een ijzeren plaat, de cazuela, gebakken. En de pan bati eet je als bijgerecht bij vis, vlees, soep of stoofgerechten. In plaats van aardappels of rijst. In sommige recepten variëren de verhoudingen van het maismeel en het tarwemeel, en sommige koks doen er een ei bij, of vanillesuiker in plaats van gewone suiker. Een uitstekend recept dus om mee te experimenteren.En dat je geen cazuela hebt, geeft niets. Een goede bakpan voldoet ook. De panbati is gemaakt van een mengstel van mais- en tarwemeel. De verhouding hiervan is cruciaal om een lekker luchtig resultaat te krijgen. Oorspronkelijk werd Pan Bati gebakken op een gietijzeren plaat, de casuela.<ref>https://www.antilliaans-eten.nl/en/recepten/arubaanse-pan-bati/</ref> Maar het gaat ook prima in een koekenpan. De naam pan bati betekent letterlijk "geslagen of geklopt brood". Het doelt natuurlijk op de bereiding van het beslag, dat flink schuimig wordt opgeklopt voordat het in de pan gaat. Panbati wordt meestal bij het avondeten gegeten en wordt geserveerd als alternatief voor [[rijst]], [[aardappel]]en of [[funchi]]. Soms wordt de panbati ook gewoon als pannekoek gegeten met een klontje boter en wat poedersuiker. Op feesten wordt geitensoep met pan bati gegeten. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ------------------- '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Otorgamento di e premio ta tuma luga anualmente na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di arte di tarima na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, titulo cu a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y señor Rolande Bryson. == Laureado == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - Amy Lasten, maestro, directora y actriz * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - ? * 2020 - ? * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) == Recipiente “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolande Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral) * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”) * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] Manera ta custumber, tur aña Departamento di Cultura Aruba ta organisa e actividad teatral di mas grandi na Aruba cu ta relaciona cu Celebracion di Dia Mundial di Teatro. Anexo na e programa di celebracion, cada aña ta otorga e Premio Nacional di Teatro na un persona, grupo of fundacion cu a traha y cu a contribui grandemente cu e desaroyo di teatro na Aruba.<ref>[https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA CU PREMIO NACIONAL DI TEATRO ARUBA 2005-2021], 6 di juni 2021</ref> Cada lustro ta ser entrega alaves e “Reconocemento Special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> ----------------------------------------- '''Museum of Industry''' (''Museo di Industria'') ta un [[museo]] na [[Aruba]], dedica na e historia industrial di e isla, ku a kuminsá den [[siglo 19]]. E ta situa na [[San Nicolas]], den e edificio monumental di e toren di awa. Despues di restauracion di e edificio e museo a habri na juli 2016. == Exhibicion permanente == Pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e museo ta mustra sinku pilar economico importante den historia di Aruba. E ta trata di e industrianan di oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. Museo di Industria ta forma parti di Fundacion Museo Arubano, cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sector cultural di Aruba, historia y naturalesa. == Edificio == E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939; architecto tabata [[Pieter van Stuivenberg]]. Su construccion ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. Na 2003 Fundacion Fondo pa Monumento Aruba (SMFA) a kumpra e edificion pa asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E museo ta mustra pa medio di exposicionnan elabora y instalacionnan multimedia e sinku industria mas importante den historia di Aruba: oro, [[Aloe vera|aloe]], fosfato, petroleo y [[turismo]]. E Museo di Industria ta situá den e Toren di Awa na San Nicolas i ta konta e historia industrial di Aruba, ku a kuminsá den siglo 19. E toren di awa a wòrdu konstruí na 1939 i ta konsistí di tres sekshon: e substruccion, e shaft vertical halto, y e tanki na e parti ariba. A kumpra e Toren di Awa pa e Monumentonan di Fundashon na 2003 asina e por ser restaurá i konservá como un di e monumentonan di Aruba. E Museo di Industria ta forma parti di Aruba Fundacion di Museo (Fundacion Museo Aruban), cu ta un fundacion cu ta traha pa mantene, preserva y protehá e sektor kultural di Aruba, historia i naturalesa. E museo di E industria ta habri tur dia for di 9'or di mainta te 6 di atardi. The Museum of Industry is located in San Nicolas—better known as the art capital of Aruba. This museum exhibits the industrial history of gold, aloe, phosphate, oil and tourism through elaborated displays and multimedia installations.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240402.pdf Create museum memories], Aruba Today (2 di april 2024)</ref> The Museum of Industry is situated in the Water Tower in San Nicolas and narrates Aruba's industrial history, which began in the 19th century. The Water Tower was built in 1939 and consists of three sections: the substructure, the high-rising vertical shaft, and the tank at the top. The Water Tower was purchased by the Monuments Fund in 2003 so it can be restored and preserved as one of Aruba's monuments. The Museum of Industry is part of Aruba Museum Foundation (Fundacion Museo Aruban), which is a foundation set to maintain, preserve, and protect the Aruban cultural sector, history, and nature. The museum of Industry is open daily from 9 am till 6 pm. For more information, check out their Facebook page Museum of Industry Aruba. ----------------------------- ==Musica den Caribe Hulandes== * en.wiki:Music of the former Netherlands Antilles E músika di Antias Hulandes ta un kombinashon di elementonan nativo, afrikano i europeo, i ta estrechamente konektá ku tendensia di paisnan bisiña manera Venezuela i Colombia i islanan manera Puerto Rico, Cuba, Santo Domingo, Haiti, Martinique, Trinidad, Dominica i Guadeloupe. E islanan di Curaçao i Aruba, ku tabata forma parti di Antillanan Hulandes, ta konosí pa nan vals, baile, mazurka i un tipo di músika ku ta wòrdu yamá tumba, ku a haña su nòmber for di e tambornan di conga ku ta akompañá e músika. E otro islanan ta hopi mas chikitu ku Aruba, Bonaire i Curaçao. Nan ta Sint Eustatius, Sint Maarten i Saba. Sint Eustatius tin un bida nocturno chikitu, ku solamente un club nocturno (e zouk Largo Height Disco) [1] na 1996. E habitantenan, e "Statianonan", ta tene baile improvisá den kaya, yamá "road blocks", usando stereo di outo. Saba tin un kantidat di baile den diferente restorant, inkluyendo un gran variedat di hip hop, calypso, soca, kompa, zouk, bouyon, reggae i merengue. Sint Maarten tin un bon konosí tradishon di karnaval ku músika i baile, ku ta tuma lugá meimei di aprel i ku ta kulminá ku e tradishonal kimamentu di Rei Moui-Moui, i tambe un kantidat di klubnan di anochi i kasinonan ku músika; "spot"nan popular kaminda lokalnan ta bai baila ta inkluí Boo Boo Jam i Lago Height, tur dos situá na e parti nort (franse) di Sint Maarten; e banda di kasinonan mas popular ta King Bo-Bo, konosí komo e "King of Calypso". 2] == Aruba == Musica ta masha estrechamente conecta cu e cultura Aruba, y ta hunga un rol importante den fiesta, carnaval y celebracionnan informal. E músika di karnaval a nase na Trinidad na fin di siglo 18, i ta kombiná temanan romántiko, melodía inspirá den calypso, i tambor di tumba. Otro selebrashonnan Arubiano ku ta basá riba músika ta incluí Dera Gai, Dande, Gaita i Aguinaldo. Op Aruba speelt muziek niet alleen op feestdagen een belangrijke rol, maar ook tijdens de carnavalsperiode en informele vieringen. Omdat het eiland zo klein is, heeft de muziek van Aruba rijke invloeden van Afrika, Europa en Latijns-Amerika. De muzikanten hebben de muziek wel een onmiskenbaar Arubaans/Antilliaans geluid gegeven zodat het toch niet hetzelfde is. {{div col}} * [[Asambeho]] * [[Calypso]] * [[Roadmarch]] * [[Steelband]] * [[Dande]] * [[Tumba]] * [[Waltz antiano]] * [[Bolero]] * [[Soca]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ==Bonaire== E isla di Bonaire ta konosí pa un kantidat di baile, entre otro e baile di Bari i e baile di Simadan. Polka, carioca, rumba, merengue, danza, joropo, jazz waltz i mazurka importá tambe ta popular. [[Baile di Sinta]] ta un baile popular di fertilidat, ku ta wòrdu ehekutá rònt di un palo di mei. Cancionan di trabou tradicional Africano na Bonaire a evoluciona cu tempo den cancionan ritual cu baile compleho, instrumentacion y polifonia. 3] E Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di e mesun nòmber, i tambe na otro okashonnan, ta wòrdu dirigí pa un kantante soltero ku ta improvisá tekstonan ku ta komentá eventonan lokal i figuranan (un kantante asina ta similar na un calypsonian). E baile di Bari, ku ta wòrdu ehekutá durante e festival di Bari, ta bai huntu ku un tambor ku ta parse un bongo, yamá un Bari. E promé parti di e baile ta presentá hòmbernan ku ta kompetí den un baile stilizá, ritual pa muhénan, siguí pa un parti kaminda e parnan ta baila, maske nan no ta mishi (e ta similar na tumba).[ 3] Despues di e kosecha di sorgo den luna di febrüari te ku aprel, e festival di Simadan ta tuma lugá pa selebrá, ku e wapa, un baile ritmiko, ku ta bai huntu ku e selebrashon. E kansionnan tradishonal di Simadan ta inkluí tres forma di yamada i kontesta, e Dan Simadan, Belua i Remailo. Nan ta uza instrumentonan manera bari, wiri, karko, quarta, guitar, triangle y clapping. 3] {{div col}} * [[Bari]] * [[Simadan]] * [[Tumba]] * [[]] {{div col end}} ''Bari'' is a festival, dance, drum and song type from the Dutch Antillean island of [[Bonaire]]. It is led by a single singer, who improvises. Lyrics often concern local figures and events of importance.<ref>{{cite web|url=http://www.geographia.com/bonaire/boncul01.htm|work=Geographica: Bonaire|title=Culture: A Rich and Diverse Heritage|access-date=December 3, 2005}}</ref> ==korsou == {{div col}} * [[Wals antiano]] * [[Danza]] * [[Mazurka]] * [[Tumba]] * [[Tambu]] * [[Muzik di zumbi]] * [[Ritmo Kombina]] * [[Latin rap]] * [[Caha di Orgel]] {{div col end}} ''[[Tumba (music)|Tumba]]'' is a style of Curaçao music, strongly African in origin, despite the name's origin in a 17th-century Spanish dance. Traditional ''tumba'' is characterized by scandalous, gossiping and accusatory lyrics, but modern ''tumba'' often eschews such topics. It is well known abroad, and dates to the early 19th century. It is now a part of the [[Carnival Road March]].<ref>{{cite book|author=De Ledesma, Charles |author2=Gene Scaramuzzo |chapter=Dance-Funk Creole-Style|year=2000 |editor=Broughton, Simon |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla|title=World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|pages=289–303|publisher=Rough Guides|isbn=1-85828-636-0}}</ref> == Sint Maarten == {{div col}} * [[Ponum]] * [[Quimbe]] {{div col end}} ''[[Quimbe]]'' is a topical song form from the Dutch Antillean [[St Maarten]]. It traditionally accompanies the ''ponum'' dance and drumming, but is now often performed without accompaniment. Lyrics include gossip, news and social criticism, and use clever puns and rhymes. Performance is often competitive in nature.<ref>{{cite book|title=New Grove Dictionary of Music & Musicians|editor=Sadie, Stanley|chapter=Dutch Antilles|publisher=Macmillan Publishers|location=London|year=1995|isbn=1-56159-174-2|page=777}}</ref> Other genres include: {{div col}} * [[Latin hip hop|Latin Rap]] * Ritmo Kombiná * [[Tambu (music)|Tambú]] * Seú * Wals * [[Zumbi]] {{div col end}} ----------------------------------------------------- --------------------------- Het Natuurhistorisch Museum van Bonaire is een museum geopend in 1885 en gevestigd in Kralendijk op Bonaire . Geschiedenis Gebouwd in 1885 door een Venezolaanse plantage-eigenaar, werd de eigenaar er na de Tweede Wereldoorlog van beschuldigd samen te werken met de nazi's door de bewegingen van transportschepen met een zender-ontvanger door te geven aan Duitse onderzeeërs in de Caribische Zee. De eigenaar wordt in Venezuela gearresteerd en de eigendommen worden in beslag genomen. Vervolgens werd het in 1947 aangekocht door de familie Herrera , een van de meest invloedrijke families op Bonaire . Het huis heette destijds het “Van der Reehuis”. Het groeide uit tot een kleine winkel met vlees van de plantage in Washington, houtskool, groenten, ingeblikte goederen en vervolgens bier en limonade. Tegenwoordig is dit herenhuis een van de historische monumenten van Bonaire en herbergt het het Bonaire Natural History Museum. Het bewaart Indiase kunstvoorwerpen, schelpen en zeedieren , Bonaire-vogels, koralen, schelpenfossielen, plantagegereedschappen, antieke flessen en nog veel meer . --------- '''FuHiKuBo''' (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) ta un organisashon boneriano dedika na registra e historia di Boneiru. El a wordu funda dia 6 di ougustus 1998. == link eksterno == * [http://archivoboneiru.com/ Wepsait di Archivo di Boneiru] FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano) es una organización de Bonaire dedicada a registrar la historia de Bonaire. La fundación se creó el 6 de agosto de 1998 y se dedica a la[1]: Dat doet zij onder meer door Bonairiaanse ouderen op video te laten vertellen over hun eigen geschiedenis. De collectie bestaat uit archiefmateriaal verzameld door Boi Antoin. Via de website archivoboneiru.com zijn meer dan 1000 interviews en documentaires te zien die een beeld geven van het eiland.<ref>[https://www.unesco.nl/nl/artikel/unesco-accrediteert-bonairiaanse-stichting-fuhikubo Unesco accrediteert Bonairiaanse stichting Fuhikubo], 11 di september 2020</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Dakkappellen Weststraat 15.jpg|thumb|275px|Dak di Casita Geel]] '''Casita Geel''' (of ex-cas di Aruba Bank) ta un cas di cunucu na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]], situa den centro di ciudad na Weststraat 15. E ta un [[monumento]] proteha y a wordo registra den Registro di Monumento dia 10 di mart 2011. Het kunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 is een beschermd monument en is op 10 maart 2011 in het Monumentenregister ingeschreven.[2] Het is eigendom van de Stichting Monumentenfonds Aruba en was tot eind 2019 in gebruik als kantoor van ARINA. == Historia == Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya G.F. Betico Croes (antes Nassaustraat) y Waterweg, pega cu e edificio di Aruba Bank. Ta probable cu e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un [[Fransia|Frances]]<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> y na 1908 a wordo cumpra pa Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest-Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest-Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas.[[File:Aruba Bank.jpg|thumb|left|John Eman Bank den Caya Betico Croes]] El a resta como e ultimo casita di cunucu den e caya principal comercial di oranjestad, despues cu tur e otronan a keda tumba abou y remplasa pa edificionan nobo i mas moderno durante [[siglo 20]]. [[File:Voorgevel Weststraat15.jpg|thumb|Fachada dilanti na Weststraat 15]] ---- nl.wiki:Weststraat 15 is een stadskunukuhuis gelegen aan de Weststraat 15 in Oranjestad, de hoofdstad van Aruba. Het staat ook bekend als het Gele Huisje (of "Casita Geel" in Papiaments) of ex-Aruba Bank Huisje. Het is tot stand gekomen mogelijk in 1908. Er is ook sprake volgens Plantage Zorg en Hoop dat het in 1860 zou zijn gebouwd door een Fransman.<ref>{{Citeer boek|titel=Bouwen op de wind|auteurlink=|auteur=Olga van der Klooster en Michel Bakker|medeauteurs=|taal=nl|url=|uitgever=Stichting Libri Antilliani|datum=2007|pagina's=|ISBN=978-90-75238-19-8}}</ref> [1] Het jaartal 1908 en huisnummer 97 boven de hoofdingang zouden hierdoor verwijzen naar een verbouwing uitgevoerd door de toenmalige eigenaar Richard Johannes Eman die het had aangekocht. Eman was gehuwd met Johana van der Biest en samen kregen ze zes kinderen. Als volwassene trouwde een van de dochters met de bankier John Gerard Eman die de stichter was van de Aruba Bank. Originalmente, la casa estaba situada en la esquina noroeste de Caya G.F. Betico Croes, antigua Nassaustraat, y Waterweg. Estaba situada con su fachada alejada de la línea de edificación con una plaza con grandes árboles delante. En el contexto urbano y sobre todo para la principal calle comercial de Oranjestad, esta casita era muy especial porque seguía siendo la última casa stadskunuku presente en esta calle. Todas las demás casas stadskunuku habían sido demolidas durante el siglo XX y sustituidas por nuevos edificios más modernos. == Historia == == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix}} Casita Geel ta un cas di cunucu construi na aña 1908 na crusada di Caya Betico Croes y Waterweg, pega cu e actual edificio di Aruba Bank. Probablemente e parti central di e cas a ser construi na 1860 pa un Franses y na 1908 a wordo cumpra pa Sr. Richard Johan Eman van der Biest kende tabata casa cu Catharina van der Biest- Oduber. Di e matrimonio aki a nace seis yiu cual tur seis a lanta den e cas aki. Un di e yiunan Frederica van der Biest- Eman a casa cu John Gerard Eman, fundador di e prome instituto financiero di Aruba, Aruba Bank. For di aña 1999 e cas a keda inhabita y no a ser uza mas. Na aña 2000 cu e meta pa preserva e casita aki pa futuro generacionnan y evita e bay perdi a dicidi pa muda esaki pa un locacion nobo na Weststraat. Pa aloca e monumento a busca un tereno den Oranjestad mes paso akinan ta caminda cu e cas di cunucu mester a keda mirando cu ta den e area aki so por a haya e tipo di casnan aki. Un otro punto importante tabata cu mester a haya un tereno caminda por a aloca e cas mescos cu na su tereno original na un distancia di 14 meter for di e rooilijn esaki ta ser considera un locacion historico. Asina a logra yega na e tereno caminda e edificio ta actualmente despues cu e tereno a keda traspasa pa Stichting Monumentenfonds Aruba. Esaki ta e unico biaha cu na Aruba a muda un monumento completamente. Despues di a fungi como museo, oficina, restaurant awor eCasita Geel lo ta e cas nobo di Moonshine Diaquiri & Co.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/10/AM231010.pdf E portanan di Casita Geel lo habri un biaha mas pa publico], AweMainta (10 di oktober 2023)</ref> {{Appendix}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Monumento|Aruba]] [[Category:Aruba]] ------------------------------- User:Curatoraruba10/sandbox '''Museo di Industria''' ta un [[museo]] na [[Aruba]]. E ta situa den [[Watertoren San Nicolas|Watertoren di San Nicolas]], un edificio monumental na skina di Bernardstraat y Caya Cooper.? E museo tin un exposicion permanente cu ta pinta e desaroyo industrial di Aruba, cuminsando cu e explotacion minanan di oro, e cosecha di aloe, e industrianan di fosfaat y petroleo y finalmente cabando cu [[turismo]]. Het Industriemuseum, gehuisvest in de voormalige watertoren te San Nicolas, geeft een beeld van de industrialisatie van Aruba. Dat verhaal begint met het goud delven, de aloëwinning, de fosfaatindustrie, om dan eerst uit te komen bij de olie­industrie en ten slotte het toerisme.  == Watertoren San Nicolas == E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas, construi pa LWV (Lands Water Voorziening, awendia WEB Aruba NV) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Architecto tabata [Pieter van Stuivenberg]], kende tabata traha pa LWV na korsou. == locatie == Museo Industrial ta situa alabez den un edificio cu ta hopi apropia pa cu e tematica di e exposicion aki…e edificio monumental a ser contrui pa LWV (Lands Water Voorziening) den e decada di 1930 pa genera un precion di awa stabiel den e boom town San Nicolas. Di e forma aki por acomoda e cantidad di migrantenan cu a bin busca un bon futuro na Aruba y cu pa gran parti a establece nan mes den e pueblo aki. Pa loke ta diseño por remarca cu e ta mustra razgonan di estilonan di moderno na momento di su construccion manera art deco y nieuw bouwen cu ta refleha e enfoke riba forma, dynamismo y functionalidad di e periodo. E edificio iconico aki ta situa na un punto cardinal di e pueblo di San Nioclas y sin duda ta un recuerdo potente y symbolico di e desaroyo tecnologico industrial di e epoca atras. en.wiki: ==Industry museum== The industry museum provides an overview of the industrial activities on Aruba. It has displays of the gold, [[aloe]], phosphate ([[guano]]) and oil industries which were present on the island.<ref>{{cite web|url=https://www.aruba.com/nl/ontdek/het-industriemuseum |title=Het Industriemuseum |website=Aruba.com |language=nl |access-date=19 February 2022}}</ref> The [[public utility]] companies of Aruba have permanent exhibitions of their activities.<ref name="beautiful"/> -------------------------------- '''Museo Historico di Aruba''' ta e [[museo]] mas bieu na [[Aruba]]. E ta situa den [[Fort Zoutman]] na Oranjestad. Artwell Cain: Het oudste museum is het Historisch Museum Aruba, opgericht 1961 en nu bekend als Museo Historico Arubano (FMA). Aanvankelijk viel het museum onder het beheer van de Stichting Cultureel Centrum Aruba, in 1975 kreeg het een eigen stichtingsbestuur. De doelstelling was het oprichten en beheren van één of meer musea met objecten en kunstzinnige voorwerpen van cultuurhistorisch en natuurhistorisch belang en de bewustwording van de Arubaanse bevolking van het verleden.4 In 1984 kreeg het museum een permanente behuizing in het historische Fort Zoutman, in het centrum van Oranjestad. Dit gebouw dateert uit 1798, de ernaast gelegen Willem III-toren uit 1868. ------------------------------------------- {{Databox}} [[File:Museo di Tambu Shon Cola.jpg|thumb|Museo di Tambú Shon Cola]] '''Museo di Tambú Shon Cola''' ta un [[museo]] chikitu na [[Kòrsou]]. E ta situá ost di [[Willemstad]] entre [[Spaanse Water]] i Sint Jorisbaai, den region di Bandariba. Den un kas di famia, tipo [[kas di kaha]], na Kaya Sabana Baka 31.<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021), pag.61-65.</ref> == Mira tambe == * [[Lista di museo na Kòrsou]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou|Museo]] [[Category:Kultura]] [[Category:Kòrsou]] Het Museo di Tambú Shon Cola ligt ten oosten van Willemstad, tussen het Spaanse water en de Sint Jorisbaai. Het vrijstaande huis met zijn veranda, dieprode muren en witte vensters is een eenvoudige versie van de deftige landhuizen van de witte elite, in de volksmond kas di kaha. Een bord bij de ingang vermeldt, in het Papiaments: ‘Een volk heeft recht op zijn eigen geschiedenis.’<ref name="Leiden">{{nl}}Dyonna Benett & Annemarie de Wildt, [https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3244344/view ''Museale meerstemmigheid op Curaçao''] den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, Oostindie, G., & Stipriaan, A. van (red.) [[Universidat di Leiden]] (2021).</ref> Het museum is opgericht in april 2015 door Mr. dr. René Rosalia (1948), politicus en oud­minister van Onderwijs, Cultuur, Sport en Wetenschap. Deze tambú­speler en ­componist promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar de wettelijke en kerkelijke repressie van afro­culturele volksuitingen. Rosalia is ook een van de drijvende krachten achter het bijschrijven van tambú in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, in november 2016.91 In het museum bracht hij een groot deel van zijn in 1972 gestarte privécollectie onder. Tekstborden geven uitleg in het Papiaments en Engels. In vertaling: ‘Tambú werd gespeeld vanuit diepe spirituele redenen. De aanwezigheid van tambú in het leven van “yesterday’s people” was om te voldoen aan de plichten die verbonden waren met hun intense spirituele orientatie.’ Tambú bood hun bescherming en veiligheid. Met tambú kon de mens contact maken met God. Zonder tambú was je onbeschermd en zwak. Op een monitor zijn beelden te zien van een feest op Bandabou in 1991, waar paren dansen op tambú­muziek. Tambú is verbonden met de jaarwisseling en eindigt op Dumingu di Tres Rei, de zondag na Drie Koningen. De tambú­spelers identificeren zich met de zwarte koning Balthazar.92 --------- ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Johannes (Johan) Hartog''' (☆ 1912 - † 1997 na [[Salzburg]]) tabata un historiador, escritor y bibliotecario antiano. E ta ser considera un di e pioneronan cu a pone e fundeshi pa investigacion cientifico socio-cultural tocante [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://www.creativeeuropedesk.nl/sites/default/files/files/UNESCO%20Aruba%20Heritage%20report%20Luc%20Alofs%20okt08_0.pdf|auteur=Alofs, Luc|titel=The Aruba Heritage Report|werk=Aruba National Commission for [[UNESCO]]|datum=2008|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> == Bibliografia == Johan Hartog tabata un persona remarcabel; e tabata protestant cu e converti den catolico y a promove den [[teologia]] (''doctor theologiae'') na Universidad di London.<ref name="Hartog">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402196:mpeg21:a0006|titel=Dr. Hartog vertrokken|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-11-12|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> E tabata biaha hopi, entre otro den tur skina di [[Oropa|Europa]] y [[Medio Oriente]], acumulando conocemento na diferente universidad, pais y sociedad. Na juni 1940 el a yega [[Kòrsou|Corsou]]. Den añanan 1940 pa 1946 Hartog tabata redactor en hefe di [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], corant cu e momento ey tabatin circulacion na tur e islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]]. Bou di su guia Amigoe a converti di un corant semanal den un corant diario.<ref name="Hartog"/> Despues di 1946 el a continua cu Amigoe como coresponsal. Entre 1946 i 1948 el a muda bek pa Hulanda, unda el a keda nombra redactor en hefe di e corant regional "Gooi- en Eemlander" na Hilversum. Desde 1948 el a traha pa Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) y tabata enbolbi pa cu lantamento di un centro cultural na [[Kòrsou]] y [[Aruba]]. Na 1950 el a wordo nombra director di e [[Biblioteca Nacional Aruba|biblioteca di Aruba]], cu tabata situa na Lagoenweg na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Mas despues e biblioteca ta muda pa [[scol 1888|Wilhelminastraat]], unda Hartog a keda director te su pensioen na 1972. Hartog tabatin un cantidad di publicacion riba su nomber. Mayoria di su buki a wordo publica na Aruba pa e imprenta VAD (Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, antes D.J. de Wit). Di su obranan algun a wordo traduci na idioma [[Ingles]] of [[Spaño]]. Mas conoci ta su obra ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'' (Historia di Antias Hulandes), un cronica antiano den cuater tomo cu a sali entre 1953 y 1981.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.bibliotecanacional.aw/pages/johan-hartog/|titel=Johan Hartog|werk=[[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]|datum=2018-02-23|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Den e ultimo aña a saca como e di cincu tomo un registro y bibliografia historico. Na aña 1948 Hartog a casa cu Elisabeth Wouters, yiu muhe di G.J.J. Wouters (1883-1973), [[Lista di gobernador di Antia Hulandes (1634-1954)|gobernador di Antias Hulandes]] entre 1936 y 1942. Huntu nan a biba na [[La Piccola Marina]] di 1950 te 1980, ora nan a bandona Aruba pa motibu di salud di Elisabeth.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640175:mpeg21:a0088|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-09-29|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> Na 1997 Hartog ta fayece na edad di 85 aña, net un luna despues di su esposa, y a wordo dera na Salzburg dia 21 di mei 1997. == Obra (seleccion) == * 1944 - ''Journalistiek leven in Curaçao'' * 1947 - ''Nederland in de West'' * 1953-1981 - ''Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'', tomo I te cu IV * 1957 - ''Bonaire: van indianen tot toeristen'' * 1961 - ''Curaçao: van kolonie tot autonomie: na 1816'' * 1962 - ''Het verhaal der Maduro's en foto-album van Curaçao, 1837-1962 : uitgegeven ter gelegenheid van het honderd vijfentwintigjarig bestaan van S.E.L. Maduro & Sons'' * 1964 - ''De Bovenwindse eilanden : Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius : eens gouden rots nu zilveren dollars'' * 1967 - ''The Honen Daliem congregation of St. Eustatius'' * 1968 - ''Luis Brion: de admiraal-financier'' (hunto cu Philip Louis Pierre Brion) * 1970 - ''Mogen de eilanden zich verheugen : geschiedenis van het protestantisme op de Nederlandse Antillen'' * 1971 - ''Honderd jaar gezelligheid in De Gezelligheid, 1871-1971'' * 1973 - ''Tula: verlangen naar vrijheid'' * 1974 - ''The courthouse of Sint Maarten'' * 1976 - ''Geschiedenis van Sint Eustatius'' * 1987 - ''Juwana Morto: Kustbatterij Aruba'' * 1996 - ''Het oude fort op de berg : gedenkboek bij het tweehonderdjarig bestaan van Fort Nassau op Curaçao'' * 1997 - ''De forten, verdedigingswerken en geschutstellingen van Curaçao en Bonaire : van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942'' {{Appendix}} Johannes Hartog werd op 16 mei 1912 in Baam geboren. Hij volgde het gymnasium en studeerde vervolgens geschiedenis. In 1937, op vijfentwintigjarige leeftijd dus, promoveerde hij in Londen op de 'The Sacrifice of the Church'. Omdat het zijn voornemen was om oripntalist te worden, meldde hij zich als post-graduate student bij het Oosters Instituut in Rome. Zijn gekozen specialisatie zou de Balkan zijn. Maar de Tweede Wereldoorlog verhinderde de voorgenomen studie. Johan Hartog moest Italië verlaten. Omdat een broer van hem met zijn gezin op Curacao woonde, waar deze een betrekking bij de Shell had, belandde Johan Hartog na enige maanden en veel omzwervingen uiteindelijk op Curapao. Dr. Johan Hartog (1912-1997) was in de jaren 1940-1946 hoofdredacteur van de krant Amigoe di Curaçao, 'weekblad voor de Curaçaosche eilanden'. Onder zijn leiding werd de Amigoe een dagblad. Eind 1946 vertrok Joh. Hartog terug naar Nederland. Daar trouwde hij in 1948 met Elisabeth Wouters. Zij was een dochter van G.J.J. Wouters (1883-1973), een voormalig gouverneur van de Nederlandse Antillen (1936-1942). Vanaf 1948 was Hartog als medewerker van Sticusa (Stichting voor Culturele Samenwerking) betrokken bij de oprichting van het Culturele Centrum Curaçao en het Cultureel Centrum Aruba. In 1950 werd hij benoemd tot directeur van de Arubaanse bibliotheek aan de Lagoenweg in Oranjestad. Later zou de bibliotheek naar de Wilhelminastraat verhuizen, hij bleef er directeur tot zijn pensionering in 1972. Hartog heeft een aantal publicaties op zijn naam staan. Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Bronnen: * "Dr. Hartog vertrokken", in: Dagblad Amigoe di Curaçao d.d. 02-11-1946 *"Cultuur op korte termijn", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 31-05-1950 * "Verdiensten Hartog gememoreerd. Arubaanse bibliotheek viert 20-jarig bestaan", in: Amigoe di Curaçao: Dagblad voor de Nederlandse Antillen d.d. 14-08-1974 * "Mevrouw Hartog werd 80 jaar", in: Amigoe d.d. 17-01-1987 Bekendst is zijn tussen 1953 en 1981 verschenen 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen', vier kloeke delen en een register. In de jaren tachtig verhuisde het echtpaar Hartog van La Piccola Marina op Aruba naar Oostenrijk, waar ze overleden in 1997. Entre 1953 y 1981 el a publica un cronica di e historia antiano den cuater tomo bou di e nomber 'Geschiedenis van de Nederlandse Antillen'. Mayoria di su buki a wordo publica pa e imprenta D.J. de Wit na Aruba. vijf delen waarvan de laatste 1981: Registerdeel en historische bibliografie bij de Geschiedenis van de Nederlandse Antillen Eerst die man. Doctor theologiae. Gepromoveerd in de Godgeleerdheid aan de Universiteit van Londen. UH rechtzinnig protas- j tantsche familie. Werd Roomsch- Katholiek. Reisde véél. De Balkan, Rusland. En het Beloofde Land („the much promised land" schreef — geestig en sarcastisch — onlangs „Linie"). Zoo vergaarde Hartog zijn wijsheid. Aan vele universiteiten (iater ook de Pauselijke van Rome), in vele landen en milieus. Met' die wetenschappelijke en wereldwijsheid spoelde hij, na Juni 1940, aan op Curagao. Een zéér vreemde eend in die subtropische bijt. Het was wijsheid van den Kerkvorst van dit kleinste deel des Rijks — Monseigneur Petrus Innocentius Verriet, den bisschop — dat hij Hartog de leiding gaf van het Missie-orgaan, het algemeene nieuwsblad Amigoe di Curagao, dat eenige malen per week verscheen. Hartog maakte er een dagblad van. Een heel merkwaardig, heel pittig, heel persoonlijk dagblad, soms veel te dwaas, maar altijd pittig en de moeite waard. Soms ging de wijsheid van hoofdartikelen en beschouwingen hoog uit boven dagbladpeil. Soms daalde Dr. Hartog naar het peil van de dorpsgemeenschap en spotte op dat peil j dat de spaanders er af vlogen.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010480233:mpeg21:a0041|titel=Vreemde geschiedenis. Waarom mag Hartog niet terug?|werk=Algemeen Dagblad|datum=1946-11-15|bezochtdatum=2023-10-19}}</ref> ------------------------------------- [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|thumb|275px|Fachada di La Piccola Marina]] '''La Piccola Marina''' ta un edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. El a wordo diseña como cas na 1950 pa arkitecto [[Jan Nagel]] (1913-1972) riba encargo di [[Johan Hartog]] (1912-1997), historiador, escritor y bibliotecario na Aruba. E cas ta unico den su sorto na Aruba. == Edificio == E cas di dos piso ta situa den centro di ciudad na L.G. Smith Blvd. 68, banda di [[Fort Zoutman]] cu bista riba bahia di Paardenbaai y Wilhelmina Park.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640114:mpeg21:a0015|titel=Te Koop|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-07-19|bezochtdatum=2023-10-17}}</ref> E piso abou ta consisti di entre otro un terasa, kamber pa studia, comedor, cushina i kamber cu baño pa e sirviente. E piso ariba tin un sala grandi, dos kamber y un baño. Cada piso tin un superficie di masomenos 90 m². Den e cura tin un casita di aproximadamente 20 m². Ultimo decadanan el a fungi entre otro como oficina y ta actualmente e sede di [[Kolegio di supervishon finansiero Aruba|Colegio di supervision financiero di Aruba]]. == Literatura == * Olga van der Klooster & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 187. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] De benedenverdieping omvat een terras, studeerkarr eetkamer, keuken, bijkeuken en dienstbodenkamer met badkamer. De bovenverdieping bestaat uit c. . grote woonkamer met grandioos uitzicht, twee slaapkamers en een badkamer. De oppervlakte is circa 90 m 2 per verdieping. In de tuin bevindt zich bovendien een tuinhuisje van circa 20 m 2. Het huis is voorzien van veel kasten en verfijningen en verkeert dank zij zorgvuldige bewoning en regelmatig onderhoud, in uitstekende conditie. Uniek voor Aruba en zeer aantrekkelijk geprijsd op NAf. 285.000,- k.k. ----------------------------- '''Adolf Kock''' (1936) ontving een Zilveren Anjer in 2022 vanwege zijn geschiedkundige kennis over [[Aruba]]. Met zijn kennis en verzameling van 1 miljoen foto's vanaf 1800 tot nu heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan het behoud van ons [[cultureel erfgoed]]. -------------- == Tula == ===Vrijheidsstrijder wordt nationale held=== Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel [[Rehabilitatie (recht)|gerehabiliteerd]] als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot [[Held|nationale held]] van Curaçao.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Dit werd nog eens benadrukt in [[2013]], toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> Volgens oud-premier [[Don Martina]] kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals [[Nelson Mandela]], [[Martin Luther King]] en [[Mahatma Gandhi|Gandhi]].<ref name="historiek.net" /> Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. [[Canon van Curaçao]].<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=14 november 2021}}</ref> In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de [[Tweede Kamer]] om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 werd wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> In de [[Nederlandse_excuses_voor_het_koloniale_verleden#Excuses_regering_voor_slavernijverleden_(Suriname_en_voormalige_Nederlandse_Antillen)|excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden]] werd Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Op 4 oktober 2023 erkende staatssecretaris [[Alexandra van Huffelen]] Tula namens Nederland als 'held voor ons allemaal'. "Het was een man die streed voor vrijheid, gelijkheid en broederschap".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=5 oktober 2023|bezochtdatum=5 oktober 2023}}</ref> ------------------------ {{Variante|a}} '''Monumentenbureau''' di [[Aruba]] ta un departamento gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento y cu a wordo institui dia [[1 di januari]] [[1996]]. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> E instancia a cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=30 maart 2021|bezochtdatum= }}</ref> == Proyectonan == Algun proyecto cu a traha riba dje: * restauracion di e Stadhuis (1996-1998) * dificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000) * compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury * Corte di Husticia * Cas ceremonial di Gobernador . E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta. == Luna di monumento == A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural. {{Appendix}} *NOTES Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock. RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario. Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda. Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb {{Appendix}} --------------------- nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref> Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion. E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref> E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta: A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte;. Cas Ceremonial di Gobernador; Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento. Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte. Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro: * Kico ta un monumento; * kico ta e rekisitonan pa un permiso; * cuanto monumento ta protegi; * kico ta un monument A; * y kico ta un monument B; == Historia == Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/> {{Appendix}} -------------- ---------------------------- de.wiki De Kalkoven Aruba is een historische kalkoven die nu in het grootstedelijk gebied van Oranjestad staat . Het dateert uit 1892 en is ontworpen door Santiago Tromp en tot 1949 geëxploiteerd door zijn zoon Felipe Santiago Tromp (1883-1960). Het is de enige authentieke kalkoven op Aruba die nog intact is. Tegenwoordig is het een van Aruba 's weinige industriële monumenten . Voorheen werden eenvoudige veldovens zonder wanden gebruikt. In 1970 is het gerestaureerd en opgenomen in de lijst van monumenten (Lijst van monumenten op Aruba) met het nummer 01-013. Geschiedenis Voordat cement werd geïmporteerd, werden alle gebouwen op Aruba gemaakt met kalkmortel . In die tijd werd de kalk gewonnen uit harde koralen en mosselschelpen en drie dagen boven een houtvuur gebrand. De zo geproduceerde ongebluste kalk werd geblust met water, vermalen en in combinatie met kleizand gebruikt om huizen te bouwen. De ongebluste kalk werd ook gemengd met de olie van aloë , gewreven en verwerkt tot lakproducten . ----------- * Kerki Protestant (Aruba) E '''Kerki Protestant''' ta un kerki di e De '''Protestantse kerk''' is een kerk van de [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlandse Hervormde]] en [[Lutheranisme|Lutheraans]] gemeenschap in [[Aruba]]. Ze is niet aangesloten bij een internationale organisatie.<ref name="reform">{{nl}} Reformatorisch Dagblad, [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20110921:newsml_583ccb1e1294f192d493825627f25370 Veelkleurig kerk-zijn op Aruba], 21 september 2011</ref> E kerki bieu a wordo inaugura na 1846 y ta e kerki mas bieu cu ainda ta existe na Aruba. De oude kerk was in 1846 geopend, en is de oudste bestaande kerk op Aruba.<ref name="monument">{{en}} Monumenten Fonds Aruba, [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/protestant-church/ Protestant Church]</ref> In 1950 werd er een nieuwe kerk naast gebouwd.<ref name="historia">{{nl}} Historia di Aruba, [http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=71 Kleine Protestantse Kerk]</ref> == Historia == NOtes Construccion di e Kerki Protestant na Oranjestad a tuma luga entre 1845 pa 1846 pa e congregacion protestant na Aruba, funda na 1822. E ta construi den un estilo di construccion artesanal-tradicional, e kerki ta independiente y ta situa n’e skina zuidoost di un percela amplio delimita pa Wilhelminastraat, Schoolstraat, Rifstraat y Klipstraat. E fachada sur, cu su porche y su entrada principal, ta situa na Wilhelminastraat 1. E edificio antiguo den cual e kerki tabata situa, actualmente t’esun mas antiguo na Aruba, cumpra pa 250 florin for di famia Arends. E cas, cumpra for di famia Arends, despues a fungi como cas y leslokaal di e iglesia. A celebra e prome sirbishi dia 25 di augustus 1822. <ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/kerki-protestant-ta-conmemora-200-ana-di-su-fundacion-na-aruba/|titel=CONMEMORACION 200 AÑA DI FUNDACION DI KERKI PROTESTANT NA ARUBA|werk=24ora.com|datum=2022-12-01|bezochtdatum=20222-12-10}}</ref> {{Appendix}} ---------------------- {{Variante|c}} '''Radio Trans Mundial Boneiru''' ta un radio-emisora ku 4 zènder na parti suit di [[Boneiru]], ku kual nan ta transmití programa [[Kristianismo|kristian]] ku ta yega te na [[Venezuela]], [[Cuba]], [[Colombia]], [[Brazil]], i otro islanan den [[Laman Karibe|Karibe]]. Sede del mayor transmisor de AM del hemisferio occidental, Shine 800 AM -el sitio de transmisión de TWR en Bonaire- llega a una audiencia potencial de 100 millones en toda América Latina y el Caribe con la esperanza de Cristo.<ref>[https://twr.org/bonaire Boneiru]</ref> == Historia == Na 1952 Paul Freed, misionario merikano, a kuminsa un organisashon mediatiko ''Trans World Radio'' (TWR), pa transmiti di [[Maroko]] pa [[Spaña]]. Despues TWR ta muda pa Monaco. Despues di expande pa otro luganan, manera Guam ta expande pa Boneiru na 1964. TWR a bira e organisashon mediatiko kristian mas grandi na mundu i ta usa, banda di e onda korto i mediano, satelite, internet i otro teknologianan pa transmiti. en.wiki: TWR started in 1952, when Paul Freed [nl] set up the organization to reach Spain by broadcasting from Morocco. Later, TWR moved to Monaco. Other major transmitting sites include Guam, Bonaire,[1] Sri Lanka, Cyprus, and eSwatini (Swaziland). multinational evangelical Christian media distributor. The largest Christian media organization in the world, it uses mediumwave or high-powered AM and shortwave transmitters, local FM radio stations, cable, satellite, Internet, and mobile device technologies. Currently, their programs can be heard in 190 countries in more than 275 languages and dialects. de.wiki:Het is een van de grootste christelijke missionaire media-aanbieders ter wereld. Opgericht door Amerikaanse missionarissen , zond het zijn eerste radioprogramma uit vanuit Marokko naar Europa op 24 februari 1954, onder de naam Voice of Tanger . Na de onafhankelijkheid van Marokko moest TWR zijn zenderlocatie in Tanger verlaten als een aanhangsel van de voormalige koloniale macht. Het zendingswerk bouwde een kortegolfzender in het Prinsdom Monaco , dat in 1960 in gebruik werd genomen. Samen met Radio Monte Carlo deelde het zendingswerk, nu omgedoopt tot Trans World Radio, midden- en kortegolftransmissiesystemen in Monaco. Een paar jaar later bouwde het zendingswerk zijn eigen zenders op locaties in het buitenland. TWR opende voor het eerst een middengolf- en kortegolftransmissiesysteem in de Nederlandse Antillen om Latijns-Amerika te bestrijken . Zenders in Cyprus , Guam , Sri Lanka , Swaziland , Zuid-Afrika en Armenië volgden in de jaren 70, 80 en 90. aire == Vakatura Trans World Radio Bonaire (Boneriano, 19 oktober 2020) Radio Trans Mundial tin 4 zènder na parti suit di Boneiru ku kual nan ta transmití programa kristian ku ta yega te na Venezuela, Cuba, Colombia, Brazil, i otro islanan den Caribe. Tur dia, for di mitar di seis di anochi te ku mitar di nuebe di mainta por tende e evangelio di Hesu-Kristo den seis diferente idioma na e frekuensia 800AM. Pa e komunidat lokal di Boneiru, Trans Mundial ta transmití di dia i anochi na 89.5FM, e Bos di Speransa. TWR begon zijn uitzendingen op 13 augustus 1964. Het is werelds eerste radiostation dat door particulieren beheerd wordt.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461013:mpeg21:a0115|titel=Trans World is tien jaar op Bonaire|werk=[[Amigoe]]|datum=5 augustus 1974|bezochtdatum= 2021}}</ref> In 1964 werd het flamingo-eiland het tehuis van 's werelds eerste radiostation, dat door particulieren beheerd wordt. Na een jaar van hard werken, kwam het zendgebouw in het zuiden van Bonaire klaar. Hierin bevinden zich drie krachtige zenders. De grootste is een AM zender van 500 kw, die de frequentie 800 gebruikt op de standaard band. De twee korte golfzenders. van 50,000 watt en 250,000 watt werden toen ook geplaatst. Om deze reusachtige zenders van stroom te voorzienbouwde TWR, een centrale met twee 16 cylinders generatoren. In het begin werd «*r in 7.ps talen uitgezonden naar Zuid-, Midden- en NoordAmerika en de Caribische eilanden, heden ten dage in vijftien talen en zelfs naar India en Rusland. Het oorspronkelijke kantoor en studio-gebouwen werden ondergebracht in gewone huizen. Nu worden ze gebruikt als huisvesting voor TWR-personeel. In 1968 werd er een modern kantoor en studio gebouwd tegenover Hotel Bonaire. (1994:Studio aan de Kaya Gobernador Debrot) Het werd geopend in januari 1969. IN juli 1993 werden de kortegolf-uitzendingen gestaakt. Trans World Radio is een onderdeel van grote interkerkelijke organisatie, gesticht door Paul E. Freed. Zijn werk begon in 1954 toen Freed „the voice of Tangier" oprichtte. Er werden uitzendingen verzorgd vanuit Tanger, Marokko met een korte golf zender van 2500 watt. ---------- Vanuit Caribisch Nederland bereikt Trans World Radio (TWR) miljoenen luisteraars op het westelijk halfrond. Onze zender is met een vermogen van 440 kilowatt de krachtigste op het westelijk halfrond. Vanuit hier bereikt het Evangelie zowel Brazilië, de noordelijke landen van Zuid-Amerika, het Caraïbische Gebied, Midden-Amerika en zelfs de zuidelijke staten van de VS. Iedere toerist op Bonaire rijdt over de smalle EEG-Boulevard langs de iconische slavenhuisjes, de enorme zoutpannen en de zeldzame flamingokolonies. Onderweg zijn de 145 meter hoge antennes en het basisstation van Trans World Radio niet te missen. <ref>https://www.rd.nl/artikel/905859-trans-world-radio-zoutend-zout-vanaf-bonaire|titel=Trans World Radio „zoutend zout” vanaf Bonaire|22 december 2020}}</ref> {{Appendix}} ------- * Teater di sine na Korsou E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>[https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf Ta buskando potrèt, dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou], Ekstra, datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20</ref> ===Teater di sine aktual === * The Movies Curacao (Scharloo) - The Cinemas Curacao (Otrobanda) * Cinemark (Sambil) === Historia === The Roxy Theater at Pietermaai was destroyed by fire in 1982. Next to it stood the Naar Theater built in 1871 and remodeled into Teatro Americano, a cinema, in 1920. Roxy, built in Moorish style, replaced this building as a cinema venue. It was officially opened on 7 November 1931 as the “Stadsschouwburg” or Municipal Theater, but it too was later used as a cinema.<ref>https://www.curacaohistory.com/1931-roxy-theater</ref> In de jaren vijftig beschikte Curacao over een tiental bioscopen. Theaters als Westend (Otrobanda), Caraibe (Steenryk), Cinelandia (Punda), Cinerio (Suffisant) en het Rex-theater (Marchena) trokken toen talloze bezoekers. Door de invoering van de video kwam daar de klad in en het ene theater na het andere werd opgeheven. In 1982 brandde het Roxy-theater af. Daarna was er nog een tijdje een bioscoop in de Tempel. Verder beschikte Curacao in de jaren tachtig over een heuse drivein bioscoop. Maar ook die moest het afleggen tegen het opkomende videogeweld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644056:mpeg21:a0094|titel=Plan voor bioscoop op ex-Roxy terrein|datum=1992-05-26|bezochtdatum=2022}}</ref> Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> Vanaf 1956 sine-trunk een geschenk aan bevolking voor 50 jarig jubileum van Rotary * in de jaren vijftig een bioscoop theater te nieuwpoort * Separá di e teater di sine, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. * ront 1965 a cuminsa instala airco den teater di sine * 1983; na sluiting van West-End en alleen Golden Drive in van Angel Job overbleef, werd het gebouw De Tempel in punda tot bioscoop ontwikkeld.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640991:mpeg21:a0111|titel=Maak van De Tempel bioskoop|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-09-20|bezochtdatum=2022}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640082:mpeg21:a0066|titel=De Tempel krijgt ook bioscoop-functie|werk=[[Amigoe]]|datum=1979-12-11|bezochtdatum=2022}}</ref> * in de jaren .. vertoonde de Filmliga films in diverse teaters, zoals Asiento en Roxy * 1982: bioscoop-voorstellingen op woensdagavond in Van der Valk hotel<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644157:mpeg21:a0065|titel=Bioscoop bij Van der Valk|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-23|bezochtdatum=2022-08-30}}</ref> Donderdag (juli 1983) is de laatste film gedraaid in Cinelandia. Een bioscoop die volgens het encyclopedie van de Nederlandse Antillen in 1916 gebouwd is onder de naam Salon Habana. Dit is indertijd gebouwd door de Venezolaan Alfredo Pellicer Hernandez, die tevens rond 1900 als één van de eersten filmvertoningen op Curacao organiseerde. De encyclopedie vermeldt ook dat het theater gedurende zijn 67 bestaansjaren tot tweemaal toe geheel afbrandde. Met de sluiting van nog een bioscoop op Curacao (Cine Rio wordt al enkele jaren niet meer als zodanig gebruikt, Roxy brandde een tijd geleden af en de drive in van Groot Davelaar die tot het verleden behoort) is een leemte gevallen in de recreatie die de binnenstad aan zijn bezoekers biedt. Toeristen die nog willen profiteren van een avondje naar de film moeten zich tevreden stellen met een bezoek aan bioscoop West End, die ook al sluitingsplannen aankondigde. Die bioscoop is ook hard aan een opknapbeurt toe. Theater De Tempel dat een goede start maakte heeft het ook sinds geruime tijd als bioscoop laten afweten en brengt nu nog slechts bij tijd en wijle filmvoorstellingen, meestal van de Filmliga. Het bioscoopbezoek dat met de komst van de televisie achteruitgegaan was, leefde in 1965 weer op, na de opening van de eerste drive-in bioscoop van Curacao. Die is inmiddels apk gesloten. Gesteld kan worden dat éé4van de grote klappen Voor de bestaande theaters de opening twee jaar geleden van de nieuwe drive-in bioscoop van Angel Job was. De ware nekslag is echter - zoals Alfred Moron ook verklaarde - de acceptatie van video als recreatiemedium. === Teater di sine di antes === <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;"> * Teater Naar * Salon Habana (werd in 1936 Cinelandia) * El Ideal * Teater Brion * Teater Guillermina * Rialto * Teater Asiento (1955-1967?, Emmastad) * Cinelandia - 1936-1986 * Roxy ([[Punda]]) * West End ([[Otrobanda]]) * Royal * Caribe (???-1965, Marie Pompoen)<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462571:mpeg21:a0068|Caribe deze maand dicht|datum=1965-03-17</ref> * Rex (Marchena) * Cine Rio * The Tempel - filmvertoningen v.a. 1981? * Airport Cinemas (Hato) * Drive In (Groot Davelaar) - geopend in 1965 plaats voor 500 auto's * Golden Drive In (Brievengat) - werd later Curacao Festival Center (1990?) * Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) * Paradise Movies </div> {{Appendix}} * bioscoop te Rio Canario rond 1975 * 2012 openluchtbioscoop Mambo Beach NOTES WILLEMSTAD.- E negoshi di sine a nase na Kòrsou aproksimadamente 1916 i for di e tempu ei nos isla a konosé diferente teater di sine. Pa por prepará un dokumental spesial, nos mester di potrèt i dokumentashon di tur nos teaternan di ántes, ku nos isla a konosé.<ref>https://extra.cw/wp-content/uploads/2017/09/Djaweps-21-September-20172.pdf|titel=Ta buskando potrèt/dokumentonan di teatro di sine di ántes di Kòrsou|werk=Ekstra|datum=2017-09-21|bezochtdatum=2022-05-20}}</ref> Ta hopi teater a habri, sera, kima i habri bou di otro nòmber. Tin ku a pasa den tempu bon i tin otro ku a pasa den tempu ménos bon. Di tur e teaternan aki por tin hende ainda ku tin potrèt/dokumentashon wardá di e tempu ei, ku lo por yuda masha bon pa traha un dokumental spesial. Ora papia di teaternan di sine na Kòrsou, nos ta referí na entre otro: Teater Naar – Salon Habana – El Ideal – Teater Brion – Teater Guillermina – Rialto – Teater Asiento - Cinelandia – Roxy – West End – Royal – Caribe – Rex - Cine Rio – The Tempel - Airport Cinemas – Drive In (Groot Davelaar) – Golden Drive In – Teater na Sta. Rosa (di Ferris Daou) – Paradise Movies – i klaro awor aki The Movies – The Cinemas i Cinemark. Separá di esaki, nos mundu di sine a konosé tambe Sine Trùk, Filmliga Curaçao, i nos ta’tin Komishon pa Kùr Sine, den kua diferente siudadano a partisipá. Ta’tin diferente hende ku a traha bendiendo karchi, tumando karchi, --- Naar wij vernemen I is de rijdende bioscoop, die, gelijk de | „Amigoe" onlangs meldde, aan de Volksontwikkeling van Curacao is aangeboden door de Rotary met de opzet daarmede films te gaan vertonen in voornamelijk *de buitendistricten van ons eiland, nog niet gereed gekomen. Deze wordt namelijk in Amerika vervaardigd. Zeer waarschijnlijk echter komt de mobiele bioscoop over enkele maanden op Curacao aan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404491:mpeg21:a0019|titel=Rijdende bioscoop van de Rotary|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-01-19|bezochtdatum= }}</ref> {{Appendix}} ------------ {{Infobox Artista | birthname = Venancio Domacassé | image = | birthdate = [[1 di aprel]] [[1941]] | lugar_nanse = [[Kòrsou]] | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = Sinematografia | movement = | awards = | website = }} ---------------- == Jossy Mansur == El a bay Dominicus College na Playa. Na 1948 el a bay [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] caminda el a caba skol secundario y universidad. Continuando su estudionan el a obtene su D.Litt.den literatural univeral di Susses College of Tehnology, titulo cu ta equivalente na un doctorado na Merca. Titulo di su tesis tabata Early Romanticism in Venezuelan Poetry". E tin tambe un titulo den sicologia y na 1977 ta logra s Ph.D den educacion na Northwestern University. * [[29 di oktober|30]] - [[Konseho Insular]] di [[Aruba]] ta aproba e proposicion di Comision di [[Ortografia]] pa un [[ortografia di Papiamento]] basa riba un kompromiso entre e sistema [[Etimologia|etimologiko]] i esun [[Fonologia|fonologiko]], e asina yama ortografia-[[Jossy Mansur|Mansur]].<ref>{{nl}}{{citeer eb|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460860:mpeg21:a0010|titel=Eilandsraad Aruba neemt spelling Jossy Mansur aan|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-10-30|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Fin di 1976 el a cuminsa traha como redactor di e corant Extra pa Aruba y tabata alaves redactor principal di e corant arubano Prome, tantu pa algun luna desde 1976 y na 1978. tambe redactor principal di e corant arubiano Prome.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460940:mpeg21:a0061|titel=Jossy Mansur reorganiseert jong Prome|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-06|bezochtdatum=2022-03-23}}</ref> Na 1976 presidente di comision di ortografia y na 1978 di comision di gramatica Hij was voorzitter van de in 1976 ingestelde spellingscommissie. * in 1974 bracht hij het informatief cultureel maandblad Brindis uit --------------- == Joyce Pereira == - eerste preofschrift dat het papiaments van aruba als focus heeft. Despues di skol secundario, el a studia pa maestro di scol basico. Mientras cu e ta trhando como maestra di scol na Hulanda el a obtene su MO-A den idioma Hulandes. El a bin traha na Colegio Arubano como docente di Hulandes na 1969. E ta bolbe Hulanda na 1971 pa sigui e estudio di MO-B den hulandes na RUG sigui pa un master of arts den idioma y literatura hulandes cu minors den linguismo y Papiamento. Di 1976 te 2012 el a traha na Aruba como docente hulandes y papiamento na diferente institucion di ensenansa: APA lerarenopleiding (despues IPA, unda despues PApiamento a haya un luga importante como materia)<ref name=BonDia">Bon Dia, Mi mester por aporta na e ensenansa aki y na e cambio aki|3 september 2019</ref>, MAO, Colegio Arubano (desde 1993 te ora APA bira IPA, IPA y como docentre invita na Universidat di Korsou. Pereira a traha un par di ana tamb como investigado na Universidat di Aruba. Como specialista den hulandes y papiamento el a yuda cu difrente proyecto pa reforma ensenansa y maneno di idioma y a publica tambe riba temanan aki. Su carera profesional ta hopi liga cu e desaroyo di Papiamento den ensenansa. di e idioma strictamente prohibi pa un idioma di instruccion (Scol Multilingual na 2012) y pa materia di scol secundario na 2002 <ref name=BonDia"/> \Nederlands moet tweede taal worden. Napa, 18 september 1993 ---------------------------- [[File:Penstraat 64, Bolivar koepel - 20652013 - RCE.jpg|thumb|links|Museo Octagon]] '''Museo Octagon''' ta un museo chikito na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situa den bario di [[Pietermaai]]. Het '''Octagon Museum''' is een klein museum in [[Willemstad]], [[Curaçao]]. Het is gelegen aan de Penstraat in de wijk [[Pietermaai]] direct ten westen van het "Avila Beach Hotel". Het museum opende in 1968 en herbergt een tentoonstelling ter nagedachtenis van de band tussen het eiland en de Zuid-Amerikaanse bevrijdingsstrijder [[Simón Bolívar]] (1783-1830).<ref>{{citeer web|url=https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum|titel=Octagon Museum|werk=Curacao.com|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Na een mislukte opstand in 1812 woonde Bolivar, tezamen met zijn zussen Juana en María Antonia, korte tijd in balling op Curaçao. De Curaçaose advocaat en handelaar Mordechai Ricardo bracht hen onder in twee huizen. De zussen waren gehuisvest in een gebouw aan zee, ''De Octagon'' genaamd. Bolívar zelf kreeg een huis op een heuvel met uitzicht op de haven van Willemstad, een gebouw dat niet meer bestaat.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Het beheer wordt gevoerd door Venezuela en Curacao onder de stichting Amigos del Museo Bolivariano (Octagon). == Het bouwwerk == De Octagon is een karakteristiek achthoekig gebouw van twee verdiepingen met een betegelde koepel. Vanwege haar historische en architectonische betekenis werd het gebouw in 1962 door de firma S. E. L. Maduro & Sons aangekocht ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan en aan het toenmalige [[Eilandgebied van de Nederlandse Antillen|eilandgebied Curaçao]] overgedragen als een geschenk aan de Curaçaose burgerij. Sedert 1995 is het gebouw in handen van de stichting Octagon.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645035:mpeg21:a0096|titel=Octagon in private handen|werk=[[Amigoe]]|datum=1995-05-06|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Restauraties vonden plaats in 1962, 1965, 1969 en 1998.<ref>{{citeer web|url=https://curacao-art.com/octagon-museum/|taal=en|titel=Octagon Museum|werk=Curaçao Art|datum= |bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> Nadat het gebouw vervolgens ten prooi viel aan vandalen werd aan de zeezijde de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel verwijderd en nam het hotel op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restauratie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|bezochtdatum=2022-01-16}}</ref> == Trivia == * In 1969 werden in en om De Octagon opnamen gemaakt van de films ''Simon Bolivar'' met [[Maximilian Schell]] in de hoofdrol als Simon Bolivar en ''The missing paint mistery'' van Captain Kangaroo. * De Nederlandse Antillen gaven in 1987 in de "Simon Bolivar" postzegelserie een postzegel van 60 cent uit met een afbeelding van De Octagon. * Een bezichtiging van de Octagon behoorde tot het programma van de Venezolaanse staatshoofden [[Luis Herrera Campins]] (1983) en [[Jaime Lusinchi]] (1987) tijdens hun officieel bezoek aan Curaçao.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640543:mpeg21:a0099|titel=Twee ministers reizen met Herrera Campins mee|werk=[[Amigoe]]|datum=1983-02-24|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641981:mpeg21:a0066|titel=Bezoek Lusinchi verstevigt banden tussen Venezuela en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1987-11-02|bezochtdatum=2022-01-17}}</ref> {{Appendix}} *1812 Nadat de eerste fase van de opstand in Venezuela faalde, zocht Simon Bolívar zijn toevlucht op het eiland Curaçao. Hij en zijn twee zussen kwamen berooid aan en waren afhankelijk van de vrijgevigheid van vrienden op het eiland. Advocaat en handelaar Mordechai Ricardo heeft hen in twee huizen ondergebracht. De twee zussen verbleven in het achthoekige gebouw aan zee (Octagon), terwijl Bolívar werkte en studeerde in een klein huis op een heuvel met uitzicht op de drukke haven van Willemstad.<ref>{{citeer web|url=https://www.avilabeachhotel.nl/nl/over-avila/geschiedenis|titel=Geschiedenis|werk=Avilabeachhotel.nl|datum= |bezochtdatum=2022-01-15}}</ref> *1962 De Octagon werd door de regering van Curacao en S.E.L. Maduro & Sons tot het Octagon Museum benoemd. Het Octagon Museum herbergt de Bolívar tentoonstelling ter nagedachtenis van de verbinding van Curacao met Simón Bolívar (1783-1830). *1998 De Octagon Museum werd gerestaureerd door het Avila Beach Hotel. Het huis op de heuvel waar Simon Bolivar woonde bestaat niet meer, maar het 'Octagon' aan de kust is een onderdeel geworden van het Curacao Monument Foundation en de Octagon Foundation. * het historische en architectonische monument werd in 1962 ter gelegenheid van haar 125-jarig bestaan door S. E. L. Maduro & Sons aangekocht en aan het toenmalige eilandgebied Curacao als een geschenk aan de burgerij van Curacao overgedragen. Nadat het gebouw in de jaren zestig ten prooi viel aan vandalen werd de scheidingsmuur met Avila Beach Hotel aan de zeezijde verwijderd en nam dit op zich het gebouw te bewaken en schoon te houden.<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462998:mpeg21:a0070|titel=Octagon wacht nog steeds op hernieuwde restaurantie|werk=[[Amigoe]]|datum=1966-08-25|2022-01-31}}</ref></ref><ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211525:mpeg21:a0009|titel=Herstel Octagon nagenoeg gereed|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-06-14|2022-01-16}}</ref> * Dit bijzondere huis is van onverwachte historische betekenis. Het was hier dat de Venezolaanse “Libertador”, de beroemde vrijheidsstrijder Simón Bolívar, een tijdje doorbracht alvorens de strijdkrachten bij elkaar te gaan ronselen die een eind zouden maken aan de Spaanse koloniale overheersing in Zuid-Amerika. Tegenwoordig doet de “Octagon” dienst als een klein museum ter nagedachtenis van de band tussen Curaçao en Simón Bolívar. This quaint-looking house has an unexpected historic significance; it was in this building that the South American “Libertador,” the famous Simón Bolívar, spent time before he set out to assemble the forces that eventually put an end to Spanish colonial rule in South America. Bron: https://www.curacao.com/nl/activity/octagon-museum Gezien de historische betekenis van het huis waarin de zusters woonden werd dit in 1998 gerestaureerd en ging dienst doen als museum. In 1998 werd het huis waarin de zusters woonden gerestaureerd door het hotel Avila? in samenwerking met de Curaçao Monument Foundation en de Octagon Foundation. fhgfa8begr2vzd1t02z122n6h7u83u8 Kategoria:Wikipedia:Kolaborashon 14 8332 188354 83961 2026-04-22T13:12:09Z Kallmemel 14000 188354 wikitext text/x-wiki [[Category:Wikipedia|kolaborashon]] pphtc169had8xks5c8xs8qssr9rt34t Croes 0 8855 188375 166241 2026-04-22T16:22:49Z Kallmemel 14000 -kategoria 188375 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Croes''' ta un fam di origen [[Hulanda|hulandes]], di provinsia di Zeeland, ku presensia den [[Karibe Hulandes]] ku ta data di antes ku [[1670]].<ref>{{nl}}Kraftt, A.J.C. [https://jvbq.nl/wp-content/uploads/2020/08/AJC-Krafft-historie-en-oude-families-van-de-nederlandse-antillen-het-antilliaanse-patriciaat.pdf Historie en oude families van de Nederlandse Antillen] (1951), Martinus Nijhoff, Den Haag</ref> E por referi na: == Hende == {{ABW}} *[[Betico Croes]] (1938-1986), polítiko; su yunan: **[[Glenbert Croes]] (1966), minister di Labor, Integrashon i Energia di [[Aruba]] **[[Junior Croes]], minister di Transporte i Komunikashon di Aruba *Desiree Croes (1963), polítiko *[[Gerlien Croes]] (1987), polítiko *[[Hendrik Croes]] (1942), abogado i minister di Hustisia; su yu: **[[Evelyn Wever-Croes]] (1966), [[Lista di prome ministro di Aruba|promé minister di Aruba]] *[[Rudy Croes]] (1946-2021), minister di Hustisia di Aruba *[[Endy Croes]] (1968), minister di Enseñansa i Deporte di Aruba *[[Frank Croes]] (1944-2025), polítiko *[[Frido Croes]] (1957-2020), minister di Enseñansa i [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|minister plenipotensiario di Aruba]] *[[Hildward Croes]] (1962-2014), músiko, kompositor i areglista *[[Joselin Croes]], polítiko i minister plenipotensiario di Aruba na Washington D.C. (2018-2023) *[[Margo Croes]], minister di Salubridat, Deporte i Kultura di [[Antias Hulandes]] *[[Mario Croes]], hungado di pingpong *[[Max Croes]] (1932), minister di Finansa di Antias Hulandes *[[Mito Croes]] (1946-2016), minister di Bienestar General i [[Minister plenipotenciario|minister plenipotensiario di Aruba]] *Osbaldo Croes (? -1991), polítiko *[[Paul Croes]] (1976), minister di Asuntunan Sosial di Aruba *[[Porfirio Croes|Porfirio (Fichi) Croes]], polítiko *[[Ricardo Croes]], polítiko *[[Tico Croes]] (1955), minister di Turismo i Asuntunan Ekonómiko (1994-1998); minister di Finansa di Aruba (1998-2001) *[[Vale Croes]] (1951-2015), kantante i komediante *[[Yolanda Croes]], escritor *[[Theresa Croes-Fernandes Pedra]], hues i prokurado-general di Aruba {{CUW}} *[[Steven Croes]] (1980), polítiko, minister di Enseñansa di [[Kòrsou]] == Otro == * [[Caya G.F. (Betico) Croes|Kaya G.F. (Betico) Croes]], kaminda ku ta extende di sentro di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa [[Santa Cruz]] {{Dp}} {{Appendix}} r6g3joad3pmpfi0nlv1f90qcb6o6a1r Usuario:Kallmemel 2 9323 188441 186295 2026-04-23T10:01:09Z Kallmemel 14000 188441 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Kallmemel/sandbox/2/styles.css"/> <div class="frame" style=""> <div class="crt" style="height:100%; margin:0; padding:3em; overflow:hidden; font-size:1em; font-weight:bold; box-shadow:inset 0 0 18rem black;"> <div style="min-width:100%; margin-bottom:.5em; padding:2px;">F1: [https://xtools.wmcloud.org/pages/pap.wikipedia.org/Kallmemel Bista estadistico] </div> <div style=" display:flex; justify-content:flex-start; flex-wrap:wrap; gap:.5em; "> <div> {| |+ class="site-title" |Balki: |- |1||[[:Malchi:rango taxonomico|Rango taxonomico]] |- |2||[[:Malchi:Balki historia humano|Balki historia humano]] |- |3||[[:Malchi:Siglo|Siglo]] |- |4||[[:Malchi:Balki politica Antia Hulandes|Balki politica Antia Hulandes]] |- |5||[[:Malchi:Balki politica Aruba|Balki politica Aruba]] |- |6||[[Malchi:Balki politica Corsou|Balki politica Corsou]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Persona: |- |1|| [[:Malchi:Infobox artista|Infobox artista]] |- |2||[[:Malchi:Infobox musico|Infobox musico]] |- |3||[[:Malchi:Infobox politico|Infobox politico]] |- |4||[[:Malchi:Infobox futbolista|Infobox futbolista]] |- |5||[[:Malchi:Infobox persona|Infobox persona]] |- |6||[[:Malchi:Infobox noble|Infobox noble]] |- |7||[[:Malchi:Infobox deportista|Infobox deportista]] |- |8||[[:Malchi:Infobox dignatario|Infobox dignatario]] |- |9||[[Malchi:Infobox tenista|Infobox tenista]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Grupo: |- |1||[[:Malchi:Infobox banda|Infobox banda]] |- |2||[[Malchi:Infobox pueblo|Infobox pueblo]] |- |3||[[:Malchi:Infobox seleccion nacional futbol|Seleccion nacional futbol]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Organisacion / Institucion: |- |1||[[Malchi:Infobox organisacion|Infobox organisacion]]|| |- |2||[[:Malchi:Infobox organisacion internacional|Infobox organisacion internacional]]||x |- |3||[[:Malchi:Infobox empresa|Infobox empresa]]|| |- |4||[[:Malchi:Infobox fabrica|Infobox fabrica]]|| |- |5||[[Malchi:Infobox federacion deportivo|Infobox federacion deportivo]]|| |- |6||[[Malchi:Infobox federacion nacional futbol|Infobox federacion nacional futbol]]|| |- |7||[[:Malchi:Infobox futbol club|Infobox futbol club]] |- |8||[[Malchi:Infobox parlamento|Infobox parlamento]] |- |9||[[:Malchi:Infobox liga deportivo|Infobox liga deportivo]] |- |10||[[:Malchi:Infobox partido politico|Infobox partido politico]] |- |11||[[:Malchi:Infobox gabinete|Infobox gabinete]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Edificio / Infrastructura: |- |1||[[:Malchi:Infobox edificio|Infobox edificio]]|| |- |2||[[:Malchi:Infobox molina|Infobox molina]]||X |- |3||[[:Malchi:Infobox museo|Infobox museo]]|| |- |4||[[Malchi:Infobox brug|Infobox brug]]||X |- |5||[[Malchi:Infobox caya|Infobox caya]]|| |- |6||[[:Malchi:Infobox Aeropuerto|Infobox Aeropuerto]]|| |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Evento: |- |1||[[:Malchi:Infobox evento|Infobox evento]] |- |2||[[:Malchi:Infobox dia di fiesta|Infobox dia di fiesta]] |- |3||[[:Malchi:Infobox conflicto militar|Infobox conflicto militar]] |- |4||[[Malchi:Infobox epidemia|Infobox epidemia]] |- |5||[[Malchi:Infobox accidente aereo|Infobox accidente aereo]] |- |6||[[Malchi:Infobox eleccion|Infobox eleccion]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Geografia / Geologia: |- |1||[[Malchi:Infobox continente|Infobox continente]] |- |2||[[Malchi:Infopais|Infopais]] |- |3||[[:Malchi:Infobox isla|Infobox isla]] |- |4||[[Malchi:Infobox teritorio historico|Infobox teritorio historico]] |- |5||[[:Malchi:Infobox luga den pais|Infobox luga den pais]] |- |6||[[Malchi:Infobox sero|Infobox sero]] |- |7||[[Malchi:Infobox riu|Infobox riu]] |- |8||[[:Malchi:Infobox curpa di awa|Infobox curpa di awa]] |- |9||[[:Malchi:Infobox area protehi|Infobox area protehi]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Cultura / Arte / Simbolo: |- |1||[[Malchi:Infobox Bijbel|Infobox Bijbel]] |- |2||[[:Malchi:Infobox idioma|Infobox idioma]] |- |3||[[:Malchi:Infobox himno|Infobox himno]] |- |4||[[Malchi:Infobox bandera|Infobox bandera]] |- |5||[[:Malchi:Infobox alimento|Infobox alimento]] |- |6||[[:Malchi:Infobox cerbes|Infobox cerbes]] |- |7||[[:Malchi:Infobox color|Infobox color]] |- |8||[[:Malchi:Infobox pelicula|Infobox pelicula]] |- |9||[[Malchi:Infobox movemento artistico|Infobox movemento artistico]] |- |10||[[Malchi:Infobox obra arte|Infobox obra arte]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Ciencia / Naturalesa: |- |1||[[:Malchi:taxobox|Taxobox]] |- |2||[[:Malchi:taxobox mamifero|Taxobox mamifero]] |- |3||[[:Malchi:taxobox reptiel|Taxobox reptiel]] |- |4||[[Malchi:Taxobox barbulet|Taxobox barbulet]] |- |5||[[Malchi:Infobox anatomia|Infobox anatomia]]|| |- |6||[[Malchi:Infobox elemento kimico|Infobox elemento kimico]]|| |- |7||[[Malchi:Infobox condicion medico|Infobox condicion medico]]|| |- |8||[[Malchi:Infobox obheto celestial|Infobox obheto celestial]]||X |- |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Tecnologia: |- |1||[[Malchi:Infobox software|Infobox software]]||X |- |2||[[Malchi:Infobox vehiculo|Infobox vehiculo]]|| |- |3||[[:Malchi:Infobox website|Infobox website]] |- |4||[[:Malchi:Infobox moneda|Infobox moneda]]|| |} </div> <!--{|style=" margin:1em;" !style="text-align:left;"|Junk pile |- | [https://www.airvectors.net/avheli_1.html#m2 Helicopter history] |- |[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9808755m/f488.item.zoom images concept helicopter2] |- |[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Le_vol_sans_battement_planche_I.II.III.jpg images concepts helicopter] |- | [https://it.wikipedia.org/wiki/File:Judo_pictogram.svg Icons medals and sports][[mw:Help:Extension:Kartographer|Help:Extension:Kartographer]] |- |[https://doc.wikimedia.org/codex/latest/ Style guide] |- |[https://www.bondia.com/?s=asina+bon...+nos+papiamento+ta%3F Bon Dia Asina bon nos papiamento ta?] |} {|style="margin:1em;" !style="text-align:left;"|Misc |- |[https://kiwiirc.com/nextclient/irc.libera.chat/wikipedia-nl Chat] |- |[[metawiki:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|List of articles every Wikipedia should have]] |- |[https://wijsheidsweb.nl/wijsheid/oorsprongen-van-de-term-papiamento/ Oorsprong Papiamento] |- |[https://pbase.com/pijkkuiperi/image/165034072 church images] |- |https://optical.toys/thatcher-effect/ |- |[https://doi.org/10.5117/TVGN2022.4.007.ISEN Queer sovereignties: Cultural practices of sexual citizenship in the Dutch Caribbean] |}--> </div> </div> </div> kgst4yy9tj741a3t1pumao48fr9hcnd 188442 188441 2026-04-23T10:03:16Z Kallmemel 14000 188442 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Kallmemel/sandbox/2/styles.css"/> <div class="frame" style=""> <div class="crt" style="height:100%; margin:0; padding:3em; overflow:hidden; font-size:1em; font-weight:bold; box-shadow:inset 0 0 18rem black;"> <div style="min-width:100%; margin-bottom:.5em; padding:2px;">F1: [https://xtools.wmcloud.org/pages/pap.wikipedia.org/Kallmemel Bista estadistico] </div> <div style=" display:flex; justify-content:flex-start; flex-wrap:wrap; gap:.5em; "> <div> {| |+ class="site-title" |Balki / nabegacion: |- |1||[[:Malchi:rango taxonomico|Rango taxonomico]] |- |2||[[:Malchi:Balki historia humano|Balki historia humano]] |- |3||[[:Malchi:Siglo|Siglo]] |- |4||[[:Malchi:Balki politica Antia Hulandes|Balki politica Antia Hulandes]] |- |5||[[:Malchi:Balki politica Aruba|Balki politica Aruba]] |- |6||[[Malchi:Balki politica Corsou|Balki politica Corsou]] |- |7||[[Malchi:Nabegacion sistema solar|Nabegacion sistema solar]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Persona: |- |1|| [[:Malchi:Infobox artista|Infobox artista]] |- |2||[[:Malchi:Infobox musico|Infobox musico]] |- |3||[[:Malchi:Infobox politico|Infobox politico]] |- |4||[[:Malchi:Infobox futbolista|Infobox futbolista]] |- |5||[[:Malchi:Infobox persona|Infobox persona]] |- |6||[[:Malchi:Infobox noble|Infobox noble]] |- |7||[[:Malchi:Infobox deportista|Infobox deportista]] |- |8||[[:Malchi:Infobox dignatario|Infobox dignatario]] |- |9||[[Malchi:Infobox tenista|Infobox tenista]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Grupo: |- |1||[[:Malchi:Infobox banda|Infobox banda]] |- |2||[[Malchi:Infobox pueblo|Infobox pueblo]] |- |3||[[:Malchi:Infobox seleccion nacional futbol|Seleccion nacional futbol]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Organisacion / Institucion: |- |1||[[Malchi:Infobox organisacion|Infobox organisacion]]|| |- |2||[[:Malchi:Infobox organisacion internacional|Infobox organisacion internacional]]||x |- |3||[[:Malchi:Infobox empresa|Infobox empresa]]|| |- |4||[[:Malchi:Infobox fabrica|Infobox fabrica]]|| |- |5||[[Malchi:Infobox federacion deportivo|Infobox federacion deportivo]]|| |- |6||[[Malchi:Infobox federacion nacional futbol|Infobox federacion nacional futbol]]|| |- |7||[[:Malchi:Infobox futbol club|Infobox futbol club]] |- |8||[[Malchi:Infobox parlamento|Infobox parlamento]] |- |9||[[:Malchi:Infobox liga deportivo|Infobox liga deportivo]] |- |10||[[:Malchi:Infobox partido politico|Infobox partido politico]] |- |11||[[:Malchi:Infobox gabinete|Infobox gabinete]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Edificio / Infrastructura: |- |1||[[:Malchi:Infobox edificio|Infobox edificio]]|| |- |2||[[:Malchi:Infobox molina|Infobox molina]]||X |- |3||[[:Malchi:Infobox museo|Infobox museo]]|| |- |4||[[Malchi:Infobox brug|Infobox brug]]||X |- |5||[[Malchi:Infobox caya|Infobox caya]]|| |- |6||[[:Malchi:Infobox Aeropuerto|Infobox Aeropuerto]]|| |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Evento: |- |1||[[:Malchi:Infobox evento|Infobox evento]] |- |2||[[:Malchi:Infobox dia di fiesta|Infobox dia di fiesta]] |- |3||[[:Malchi:Infobox conflicto militar|Infobox conflicto militar]] |- |4||[[Malchi:Infobox epidemia|Infobox epidemia]] |- |5||[[Malchi:Infobox accidente aereo|Infobox accidente aereo]] |- |6||[[Malchi:Infobox eleccion|Infobox eleccion]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Geografia / Geologia: |- |1||[[Malchi:Infobox continente|Infobox continente]] |- |2||[[Malchi:Infopais|Infopais]] |- |3||[[:Malchi:Infobox isla|Infobox isla]] |- |4||[[Malchi:Infobox teritorio historico|Infobox teritorio historico]] |- |5||[[:Malchi:Infobox luga den pais|Infobox luga den pais]] |- |6||[[Malchi:Infobox sero|Infobox sero]] |- |7||[[Malchi:Infobox riu|Infobox riu]] |- |8||[[:Malchi:Infobox curpa di awa|Infobox curpa di awa]] |- |9||[[:Malchi:Infobox area protehi|Infobox area protehi]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Cultura / Arte / Simbolo: |- |1||[[Malchi:Infobox Bijbel|Infobox Bijbel]] |- |2||[[:Malchi:Infobox idioma|Infobox idioma]] |- |3||[[:Malchi:Infobox himno|Infobox himno]] |- |4||[[Malchi:Infobox bandera|Infobox bandera]] |- |5||[[:Malchi:Infobox alimento|Infobox alimento]] |- |6||[[:Malchi:Infobox cerbes|Infobox cerbes]] |- |7||[[:Malchi:Infobox color|Infobox color]] |- |8||[[:Malchi:Infobox pelicula|Infobox pelicula]] |- |9||[[Malchi:Infobox movemento artistico|Infobox movemento artistico]] |- |10||[[Malchi:Infobox obra arte|Infobox obra arte]] |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Ciencia / Naturalesa: |- |1||[[:Malchi:taxobox|Taxobox]] |- |2||[[:Malchi:taxobox mamifero|Taxobox mamifero]] |- |3||[[:Malchi:taxobox reptiel|Taxobox reptiel]] |- |4||[[Malchi:Taxobox barbulet|Taxobox barbulet]] |- |5||[[Malchi:Infobox anatomia|Infobox anatomia]]|| |- |6||[[Malchi:Infobox elemento kimico|Infobox elemento kimico]]|| |- |7||[[Malchi:Infobox condicion medico|Infobox condicion medico]]|| |- |8||[[Malchi:Infobox obheto celestial|Infobox obheto celestial]]||X |- |} </div> <div> {| |+ class="site-title" |Tecnologia: |- |1||[[Malchi:Infobox software|Infobox software]]||X |- |2||[[Malchi:Infobox vehiculo|Infobox vehiculo]]|| |- |3||[[:Malchi:Infobox website|Infobox website]] |- |4||[[:Malchi:Infobox moneda|Infobox moneda]]|| |} </div> <!--{|style=" margin:1em;" !style="text-align:left;"|Junk pile |- | [https://www.airvectors.net/avheli_1.html#m2 Helicopter history] |- |[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9808755m/f488.item.zoom images concept helicopter2] |- |[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Le_vol_sans_battement_planche_I.II.III.jpg images concepts helicopter] |- | [https://it.wikipedia.org/wiki/File:Judo_pictogram.svg Icons medals and sports][[mw:Help:Extension:Kartographer|Help:Extension:Kartographer]] |- |[https://doc.wikimedia.org/codex/latest/ Style guide] |- |[https://www.bondia.com/?s=asina+bon...+nos+papiamento+ta%3F Bon Dia Asina bon nos papiamento ta?] |} {|style="margin:1em;" !style="text-align:left;"|Misc |- |[https://kiwiirc.com/nextclient/irc.libera.chat/wikipedia-nl Chat] |- |[[metawiki:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|List of articles every Wikipedia should have]] |- |[https://wijsheidsweb.nl/wijsheid/oorsprongen-van-de-term-papiamento/ Oorsprong Papiamento] |- |[https://pbase.com/pijkkuiperi/image/165034072 church images] |- |https://optical.toys/thatcher-effect/ |- |[https://doi.org/10.5117/TVGN2022.4.007.ISEN Queer sovereignties: Cultural practices of sexual citizenship in the Dutch Caribbean] |}--> </div> </div> </div> nlh70cio4zytcfqczoajkgpfk3o4qhv Maybelline Arends-Croes 0 9915 188448 159764 2026-04-23T11:08:49Z Caribiana 8320 188448 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox musico| variante = a | nomber = | imagen = | imagen hanchura = 240 | descripcion = | nomber completo = Aura Maybelline Arends-Croes | alias = Maybe | fecha nacemento = [[27 di mart|27 di maart]] [[1945]] | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | residencia = | nationalidad = | educacion = Conservatorio na Hilversum | aña activo = | genero = | ofishi = docente di musica, dirigente di coro | instrumento = | influencia = | website = | banda1 = Coro Tutti Frutti | funcion1 = dirigente | inactivo1 = si }} '''Aura Maybelline Arends-Croes''' (☆ [[27 di mart|27 di maart]] [[1945]] na [[Santa Cruz]]) ta un docente di [[Músika|musica]], artista, director di coro y activista cultural [[Aruba]]no. El ta ser considera un baluarte musical di [[Aruba]] cu a dedica mas di sinkuenta aña na desaroyo di talento musical y preservacion di e herencia cultural di su isla natal. == Bida y carera == Maybelline Croes ta yiu di Aura Croes y Frans Antonio Croes.<ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-DCA-BIO-2018-06-ARENDS-MAYBELLINE Biografia di Aura Maybelline Arends Croes (Maybe)], Departamento di Cultura di Aruba (november 2018)</ref>. El a lanta den un famia di seis yiu, unda musica tabata forma un parti hopi importante. Su welo ta Mo Tito Croes, kende tabata un di e pioneronan di musica folklorico. E tabata toca fio. Su tata, Frans Croes, tabata un comerciante conoci na Aruba, doño di e agencia di beyesa Fa Croes y a fayece na 2023 na edad di 105 aña<ref>[https://www.noticiacla.com/news/29929 Un di Aruba su ciudadanonan mas bieu Frans Croes a bay sosega cu 105 aña di edad], NoticiaCla (11 di december 2023)</ref>. Su mama, Aura Croes, tabata un peluquera cu a drecha cabey di entre otro [[Beatrix di Hulanda]]. El a fayece na 2019. Despues di a tuma su prome lesnan di piano cerca Rhoda Steenhuizen el a bay scol di musica, ''Arubaanse Muziekschool'' (awor [[Scol di Musica Rufo Wever]]). Den 1963 Maybelline Arends-Croes a di gradua di [[Colegio Arubano]] cu un diploma H.B.S.-A y a bai [[Hulanda]] pa studia educacion musical. Den 1968, el a gradua di Conservatorio di Hilversum cu un diploma den Algemene Muzikale Vorming (A.M.V.). Durante su carera, el a participa na diferente congreso internacional di educacion musical na Hulanda, Merca, Finlandia, Surinam y Trinidad. Entre 1969 y 2008, Arends-Croes a traha como docente di musica na [[Colegio Arubano]], [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA) y Scol di Musica Rufo Wever. E tambe a duna les privá di canto, piano, [[Kuarta|cuarta]] y guitara entre 1973 y 2014. El a funda y dirigi varios coro hubenil, incluyendo Tutti Frutti, cu a canta e himno di Aruba, [[Aruba Dushi Tera]] pa prome biaha dia 18 di maart 1976.<ref>https://web.archive.org/web/20231212205734/https://www.bibliotecanacional.aw/pages/wp-content/uploads/spreekbeurten/De-Arubaanse-Muziek-1.pdf</ref>. El a dirigi e grupo vocal “Melange” y a forma parti di Brindis Musical, un grupo di muhe adulto mayor cu ta canta den cas di cuido. Den teatro musikal, el a dirigí varios produccion pa TeleAruba y Cas di Cultura. Arends-Croes tabatin un rol importante como miembro di hurado na festivalnan di canto na Aruba, [[Kòrsou|Corsou]], Boneiro y Puerto Rico. Arends-Croes ta viuda di Karel 'Lito' Arends (1945-2026) y mama di dos yiu. == Reconocemento == * 2014: Premio [[Tapushi Literario]] <ref>https://artedipalabra.com/historia/</ref> * 2019: Reconocemento ceremonial pa honra 50 aña di trabou den cultura<ref>https://kikotapasando.com/2019/03/23/maybelline-arends-croes-a-haya-reconocemento-pa-su-inmenso-aporte-na-nos-cultura/</ref><ref>[https://www.noticiacla.com/news/15410 Maybelline Arends-Croes a haya reconocemento pa su aporte na nos Cultura], NoticiaCla (22 maart 2019)</ref>. * 2022: [[Premio Crioyo di Oro|Premio 'Crioyo di Oro']] di Fundacion Go Cultura<ref>[https://www.government.aw/news/news_47033/item/maybelline-arends-croes-received-the-crioyo-di-oro-award_61123.html Maybelline Arends-Croes received the Crioyo di Oro award], Gobierno di Aruba</ref> * 2022: [[Premio Cultural CCG]]<ref>[https://web.archive.org/web/20231212205732/https://24ora.com/premio-cultural-dedica-na-maybelline-arends-croes/ Premio cultural dedica na Maybelline Arends-Croes], 24ora.com</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Arends-Croes, Maybelline}} [[Category:Hende]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Músika]] c1iq1ryv7kwi089hu6y9lyik0a49flg Malchi:Página Prinsipal resumen/doc 10 10060 188349 149204 2026-04-22T13:04:46Z Kallmemel 14000 188349 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> E plantia aki ta ser us pa genera e contenido mas principal di pa e seccion. Por ehempel, e por wordo usa pa defini o determina e parti mas importante di un articulo destaca, o imagen destaca. === Uso === <syntaxhighlight lang="text"> {{Página Prinsipal resumen | mostrar = | título = | resumen = | imagen = | tamaño = | posición = | pie = | anterior1 = | anterior2 = | anterior3 = }} </syntaxhighlight> ; Parametros * '''mostrar''' (mustra): ta sirbi pa identifica e contenido cu e funccion aki tin pa ofrece. E por ta un di e siguiente balornan: ** '''<nowiki>{{{mostrar|}}}</nowiki>''' ({{{mustra|}}}), pa programa e plantia segun e otro parametronan (incluyendo, e tres parentesis ondo '''{{{''' y e bara vertical '''|'''). Esaki ta permiti pa parametronan por wordo traduci for di e funccion di yamada. ** '''título''' (titulo), pa debolbe solamente e titulo di e plantia pre-programa. ** '''enlace''', pa debolbe solamente e link interno di e plantia pre-programa. ** '''imagen''', pa debolbe solamente e imageb di e plantia pre programa. ** '''resumen''', pa debolbe solamente e resumen di e plantia pre-programa. ** '''extras''' (extranan), pa debolbe solamente e seccion di enlace adicional di e plantia pre-programa. ** Tur otro balor ta sirbi pa visualisa e plantia pre-programa den su totalidad. * '''título''' (titulo), pa programa e titulo, cu ta coresponde na e nomber di e artuclo cu por wordo vincula, of simplemente e titulo di algun recurso. * '''resumen''', pa programa e contenido o e resumen. * '''imagen''', pa programa un imagen. Por cambia e configuracion di e imagen dor di e parametronan '''tamaño''', '''posición''' (posicion) y '''pie''' (pia). * '''anterior1''', '''anterior2''' y '''anterior3''', pa genera enlacenan di tres recursonan relaciona cu seccion. === Ehempel=== * Pa programa un resumen di [[Wikipedia:Articulo destaca|articulo destaca]] e siqiente sintaxis por wordo usa: <syntaxhighlight lang="text"> {{Página Prinsipal resumen | título = E hardinero | imagen = Vincent Willem van Gogh Der Gärtner.jpg | resumen = '''''E hardinero''''', conosi tambe como también como '''''Portret di hoben di campo''''' '''''Hoben Provenzal di campo di''''', ta un [[pintura di azeta]] ariba tela di [[Vincent van Gogh]], data na september di [[1889]] y conserva na e [[Galeria Nacional di Arte Moderno]] di Roma. E pintura ta wordo considera como e di mas importante di e pintor [[Hulandes]] entre esnan presente den e coleccion publico [[Italia|Italiano]]. Ta un obra maestro di e periodo [[Provenza|Provenzal]] di Van Gogh y ta mustra algun di e temanan fundamental di su pintura, manera e uzo di portret, e relacion cu [[naturalesa]], y e combinacion di [[Color primario]] y [[Color complementario|complementario]]. | anterior1 = Beth (canción) | anterior2 = El Condotiero | anterior3 = Sitio de Sidney Street | mostrar = {{{mostrar|}}} }} </syntaxhighlight> Esaki lo genera e fragmento indica den e siguiente bloki: <blockquote style="display:block;background-color:#fafaff;padding:1em;overflow:auto;"> {{Página Prinsipal resumen/ehempel}} </blockquote> Pa selecciona solamente algun di e partinan di e bloki: * E titulo: <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Nomber di e plantia pre-programa|mostrar=titulo}}</syntaxhighlight> → {{Página Prinsipal resumen/ehempel|''mostrar''=titulo}} * E enlace: <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Nomber di e plantia pre-programa|mostrar=enlace}}</syntaxhighlight> → {{Página Prinsipal resumen/ehempel|mostrar=enlace}} * E imagen: <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Nomber di e plantia pre-programa|mostrar=imagen}}</syntaxhighlight> → {{Página Prinsipal resumen/ehempel|mostrar=imagen}} * E resumen: <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Nomber di e plantia pre-programa|mostrar=resumen}}</syntaxhighlight> ⇒ <blockquote style="display:block;background-color:#fafaff;padding:1em;overflow:auto;"> {{Página Prinsipal resumen/ehempel|mostrar=resumen}} </blockquote> * E enlacenan adicional: <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Nomber di e plantia pre-programa|mostrar=extras}}</syntaxhighlight> ⇒ <blockquote style="display:block;background-color:#fafaff;padding:1em;overflow:auto;"> {{Página Prinsipal resumen/ehempel|mostrar=extras}} </blockquote> === Redirecciones === Esta plantilla también puede usarse usando los parámetros de las plantillas tradicionales: * [[Plantilla:ABDD defecto|ABDD defecto]] * [[Plantilla:RDD/por defecto|RDD/por defecto]] === Wak tambe === * {{tl|Página Prinsipal seccion}} [[Category:Template documentation pages]] rtxwyi0r2nibq9qe36o368i450qe0k0 Wikipedia:Curso rapido 4 10129 188339 111642 2026-04-22T12:44:39Z Kallmemel 14000 188339 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Curso rapido/styles.css"/> {{Wikipedia:Curso rapido/ contenido|title=Introduccion|content={{Font|size=120%|color=#333|font=sans-serif|'''Tur hende por edita Wikipedia!'''}}<br/>{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}{{Font|color=#333|Wikipedia ta un [[Ensiklopedia|encyclopedia]] di [[internet]] di uso liber, caminda por busca y añadi informacion. Pa yuda scirbi, coregi y amplia un articulo no ta necesario pa registra, por cuminsa mesora! Pa por cuminsa na manera lihe, e curso rapido aki yuda clarifica e partinan mas importante cu bo mester sa tocante Wikipedia. Por stop cu e curso rapido na cualkier momento y boble despues.}} |other_buttons= |next_link=Wikipedia:Curso rapido/Principionan |next_link_label=Sigui lesa |next_button_class= mw-ui-progressive}} [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] mx3km1rfslkjbbvjwu0gjgpp53qjo37 Wikipedia:Curso rapido/Splicacion 4 10136 188343 111372 2026-04-22T12:45:42Z Kallmemel 14000 188343 wikitext text/x-wiki {{Sconde titulo}} {{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} {{Columna | style = padding-bottom: .5em; margin-left:65px; | col1 = :{{Font|size=120%|color=#333|'''Tur hende por edita Wikipedia'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} : {{Font|size=100%|color=#333|E ta masha facil pa edita WIkipedia. Bo por purba esaki dor di kllik ariba edita aki ariba. Lo bo mira cu bo por adapta e texto aki facilmente. Esaki ta e manera cu e ta funcciona ariba casi tur pagina di Wikipedia, pesei tur hende por contribui an e encyclopedia.}} | col1width = 100% }} <noinclude>[[Kategoria:Wikipedia:Yuda]]</noinclude> tfllyncha2nthihf9cmo43gvv3yspen Wikipedia:Curso rapido/Principionan 4 10143 188342 188253 2026-04-22T12:45:26Z Kallmemel 14000 188342 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Curso rapido/styles.css"/> {{Sconde titulo}} {{Wikipedia:Curso rapido/ menu|[[File:OOjs UI icon book-ltr-progressive.svg|70px|right|link=]]|Principionan}} {{Wikipedia:Curso rapido/Cabes}} <div class="full-width"><div class="info-section">{{font|size=120%|'''Un par di regla'''}}<p>{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Pa e motibo cu tin hopi hende ta traha ariba Wikipedia, tin un par di reglanan simpel cu tur hende mester cumpli cune. Asina nos ta purba di mantene e enciclopedia accesibel pa tur hende. Tin hopi hende cu ta lesa y edita Wikipedia. Pa mantene e contenido y ambiente di contribucion na un nivel agradabel, Wikipedia tin e siguiente principionan basico:</p> </div></div> <!--PRINCIPIONAN--> <div class="rules-section"> <div class="rule-top"> <div id="margin-right" class="rule border-shadow-container">[[File:Encyclopedia icon.svg|55px|link=|alt=]]<p>Wikipedia ta un enciclopedia: E meta ta pa describi mas tanto conocemento existente cu mas precision posibel. Informacion mester ta verificabel basa ariba publicacionnan publica caba.</p></div> <div class="rule border-shadow-container"><span class="rule-images">[[File:Scale icon green.svg|55px|link=|alt=]]</span><p>Wikipedia tin un punto di bista neutral. E meta di Wikipedia no ta pa promove punto di bista, haci publicidad of gana notoriedad. No duna asuntonan atencion innecesario.</p></div> </div> <div class="rule-bottom"> <div class="rule border-shadow-container"><span class="rule-images">[[File:Jigsaw piece yellow 01.svg|55px|link=|alt=]]</span><p>Wikipedia ta contene contenido liber: E textonan ariba Wikipedia ta disponibel y por ser edita liber, di acuerdo cu e licencia liber [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ CC BY-SA]. Tur loke bo ta añadi na Wikipedia ta keda automaticamente bou di licencia aki. No copia textonan si no tin permiso pa haci esey.</p></div> <div id="margin-left" class="rule border-shadow-container"><span class="rule-images">[[File:Smiley icon orange.svg|55px|link=|alt=]]</span><p>Sea cordial: Respeta tur cu ta contribui na Wikipedia. Keda pendiente di bon boluntad. Keda trankil y no haci atakenan personal, maske e situacion ta frustrante. Consulta cu otro ora bo no ta compronde algo. Sea dispuesto pa splica bo contribucion.</p></div> </div> </div> <div align="center"> {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido|Anterior|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido/Edita|Siguiente|class=mw-ui-progressive}} </div><br /> {{nobots}} <noinclude> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] </noinclude> iixm57e50dt9cwac1xpg9nmxvj4eky1 Wikipedia:Curso rapido/Edita 4 10144 188340 137578 2026-04-22T12:44:55Z Kallmemel 14000 188340 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Curso rapido/styles.css"/> {{Sconde titulo}} {{Wikipedia:Curso rapido/ menu|[[File:OOjs UI icon edit-ltr-progressive.svg|60px|right|link=]]|Edita visual}} {{Wikipedia:Curso rapido/Cabes}} <div class="full-width"><div class="info-section">{{font|size=120%|'''Con bo por edita?'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}<p>Den e parti aki di curso rapido nos ta splika bo paso-pa-paso con pa edita un pagina. Ademas, nos ta splica e utilidad di nomber di usuario y e beneficionan di dje. Cu un nomber di usuario bo por contribui mas facil na Wikipedia, por ehempel, dor di activa e [[Wikipedia:Visuele tekstverwerker/Gebruikershandleiding|editamento visual]]. Manera bo por a mira, e proceso pa edita un pagina di Wikipedia ta bai den '''tres paso''':</p> </div></div> <div class="visual-edit-section"> <div class="visual-edit"> <div id="responsive" class="border-shadow-container border-shadow"> {{Font|size=110%|'''Paso 1: Klik ariba "Editá"'''}} {{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Ariba cada pagina tin un boton '''Editá'''. Mira aki:{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} [[File:Curso-rapido-boton-di-editamento.png|600x600px|center]]{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} </div> <div id="responsive" class="border-shadow-container border-shadow"> {{Font|size=110%|'''Paso 2: Modifica e texto'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Si ba klik ariba '''Editá''', un bara di herment ta aparece pa facilita e editamento di e pagina abou di esei. Typ den e bentana di editamento pa cambia o añadi informacion.{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} [[File:VisualEditor toolbar - pap.jpg|alt=|center|600x600px]]{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} </div> <div id="responsive" class="border-shadow-container border-shadow"> {{Font|size=110%|'''Paso 3: Klik ariba "Publiká kambio"'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Na e momento cu a cla cu e editamento, por klik na e parti ariba di bentana di editamento ariba e boton '''Publiká kambio'''. Un bentana ta aparece unda ta scirbi un resumen pa describi kiko a wordo cambia y tambe bo mes por controla e editamento dor di klik ariba '''''Review your changes''''':{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} [[File:VisualEditor save dialogue - pap.jpg|alt=|center|510x510px]]{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} For di e momento cu a klik ariba '''Publiká kambio''' e ta visibel for di awo pa dilanti pa tur hende. E ta bon practica pa scirbi un resumen cortico di kico o pakico a añadi sierto editamento. Esaki ta yuda esun cu lo kier controla e cambionan. E descripcion di e resumen lo ta visibel den '''Bista di historia'''. </div> <!--INFO BLUE BOX--> <div style="display:flex; justify-content:center; width:100%; margin-bottom:1em;"> <div style="padding: 1em; display:flex; justify-content:center; align-items:center; background:#eaf3ff; border-radius:2px;"> <span>[[File:OOjs UI icon info big progressive.svg|center|70px]]</span> <div style="margin-left:1em;">'''''Conseho:''''' E texto a wordo warda caba y ba realisa ba hasi un eror? Yun problema! Bo por klik ariba '''Editá''' atrobe y drecha e eror.<br/> Den e caso aki tambe '''redakshon chikí''' ta wordo indica.</div> </div> </div> <!--END INFO BLUE BOX--> <div class="border-shadow-container"> {{Font|size=110%|'''Nomber di usuario'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Pa yuda scirbi, coregi, y amplia articulo, no ta necesario pa registra bo mes; bo por cuminsa mesora. Sinembargo, si bo ta desea (y Wikipedia ta curashabo pa hasi esei) bo por [https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:CreateAccount&campaign=loginCTA crea un nomber di usuario] masha facil. Publicacion cu bo propio cuenta tin varios benificio: *bo por renombra articulo, *bo por edita articulonan sigura, *bo por haña bo contribucionnan facilmente, *Bo por sigui cualkier articulo ariba "Mi lista di atenshon", *bo por manda y ricibo e-mail, *un nomber di usario ta facilita e communicacion cu otro usuario. Tene cuenta cu bo mester aplica solamente pa un cuenta di usuario; e mesun cuenta por wordo usa den tur otro proyecto di Wikimedia. </div> <div class="border-shadow-container"> {{Font|size=110%|'''Edita fuente'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}Ademas di e editamento di texto visual, e ta posibel tambe pa [[wikipedia:Snelcursus/Bewerken/Brontekst|edita e fuente cu codigo di wiki]]. </div></div> <div align="right"> {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido/Principionan|Anterior|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido/Edita fuente|Siguiente|class=mw-ui-progressive}} </div><br /> {{nobots}} <noinclude> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] </noinclude> 7b2dghb0tu7o83xzvddh944jvcpxwkp Wikipedia:Curso rapido/Edita fuente 4 10148 188341 112292 2026-04-22T12:45:09Z Kallmemel 14000 188341 wikitext text/x-wiki <TemplateStyles src="Curso rapido/styles.css"/> {{Sconde titulo}} {{Wikipedia:Curso rapido/ menu|[[File:OOjs UI icon code-progressive.svg|70px|right|link=]]|Edita fuente}} {{Wikipedia:Curso rapido/Cabes}} <div class="full-width"><div class="info-section">{{font|size=120%|'''Edita fuente'''}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}}<p>Pa edita e fuente di un pagina, sierto codigo di wiki (na Ingles: ''Wikitext''), ta wordo poni den e texto. Esaki lo por parse complica, pero no precupabo si bo no ta comprondele mesora.</p><p>Durante e editamento, banda di e texto normal, bo por añadi codigo di wiki pa transforma e funcionalidad di e contenido. Un ehempel di e codigo di wiki aki lo ta e uso di e parentesis cuadra '''['''. E siguiente texto ta un texto normal sin codigo di wiki:</p> :Madrid ta den Spaña <p>Si pone dos parentesis cuadra na cada banda di e palabra "Spaña", e lo mustr algo asina <syntaxhighlight inline lang="xml">[[Spaña]]</syntaxhighlight>. E resultado ta lo siguiente:</p> :Madrid ta den [[Spaña]] <p>Manera por mira cu e codigo di wiki a transforma e funcionalidad di e texto pa den un link, un link ta kiko ta crea interconexion meymey di articulonan. Akibou tin un ''spiekbrief'' cu codigo di wiki basico mas usa:</p> </div></div> {{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} {{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} {{Curso rapido/wikitext tabel}}{{Wikipedia:Curso rapido/ mitabr}} <div align="center"> {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido/Edita|Anterior|class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|Wikipedia:Curso rapido/Diseño|Siguiente|class=mw-ui-progressive}} </div><br /> {{nobots}} <noinclude> [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] </noinclude> p83la1hu8x3xnyrrws5j21h5ays088c Malchi:Wak articulo/doc 10 10879 188380 136102 2026-04-22T16:28:24Z Kallmemel 14000 188380 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> E plantia por wordo añadi na e parti ariba di e articulo pa referi na un otro articulo, por ehempel cu e mesun nomber. == Uzo == Uza e plantia cu un parametro anonimo. <pre>{{Wak articulo|Texto}}</pre> ===Ehempel=== <pre>{{Wak articulo|Pa un descripicion, mira [[Nombre di articulo]].}}</pre> {{{!}} style="width: 100%; border-collapse: collapse;" {{!}} style="width: 1%; padding-right: 0.5em;" {{!}} Resultado: {{!!}} {{Wak articulo|Pa un descripicion, mira [[Nomber di articulo]].}} {{!}}} ====Mira pagina di referencia (''disambiguation page'')==== Pone e siguiente na e parti ariba di e pagina pa referi na posibel otro nificacion. <pre>{{Wak articulo|pr=si|Mira [[Hato]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di topico.}}</pre> {{{!}} style="width: 100%; border-collapse: collapse;" {{!}} style="width: 1%; padding-right: 0.5em;" {{!}} Resultado: {{!!}} {{wak articulo|pr=si|Mira [[Hato]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di topico.}} {{!}}} ==== Rand ==== Pa kita of laga rand, como default tin rand. <pre>{{Wak articulo|pr=si|rand=no|Mira [[Hato]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di topico.}}</pre> {{{!}} style="width: 100%; border-collapse: collapse;" {{!}} style="width: 1%; padding-right: 0.5em;" {{!}} Resultado: {{!!}} {{wak articulo|pr=si|rand=no|Mira [[Hato]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di topico.}} {{!}}} ==Mira tambe== {{Tl|Dp}} == Parameter == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Texto", "description": "E texto pa e pagina di referencia.", "example": "Mira [[enlace di articulo]] pa <descripcion>", "type": "line" }, "pr": { "label": "Pagina di referencia", "description": "Yena \"si\" pa indica na un pagina di referencia.", "suggestedvalues": [ "si" ], "type": "line" }, "rand": { "suggestedvalues": [ "no" ], "description": "Yena \"no\" pa kita rand abou di texto.", "type": "line" } }, "format": "inline" } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Wikipedia templates]] }}</includeonly> 0zamh1eyqhw5xdvc5ohbxwnyeodkbt4 Malchi:Dp 10 10881 188362 185835 2026-04-22T15:55:17Z Kallmemel 14000 188362 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mesunkos: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'' #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link pa e página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Category:Disambiguation pages]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> cnzmu8y989w6swq4d24is4ntxj9itr9 188364 188362 2026-04-22T16:01:56Z Kallmemel 14000 188364 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mesunkos: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'' #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link pa e página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> qvromopa4kszhtdi8y66me44ljrcuvs 188377 188364 2026-04-22T16:24:06Z Kallmemel 14000 188377 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mesunkos: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'' #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link pa e página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> dg1sxlfv9icx3cfz25udmo8ess14m8e 188378 188377 2026-04-22T16:25:39Z Kallmemel 14000 188378 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mesunkos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link pa e página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> 3d4t6knld79b56rxw2csbsidy2y909o 188396 188378 2026-04-22T18:05:20Z Kallmemel 14000 188396 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link pa e página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> loai8fpigjdkktu4ah6c8h4jew7hgkr 188397 188396 2026-04-22T18:06:36Z Kallmemel 14000 188397 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página korekto. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> 9cy6eyj6ac9739xa8vo9tmeleg3qkrp 188398 188397 2026-04-22T18:07:12Z Kallmemel 14000 188398 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku linknan ambiguo, vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> m04av24zqqz0zr4ftkp2aybxe0pcdzy 188399 188398 2026-04-22T18:08:52Z Kallmemel 14000 188399 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku wikilink ambiguo ku ta vínkula ku e página aki? #:Por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}| lista]] pa verifiká i kontrolá esaki |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> ldag8c5rr56iye7p65ji6hukjm4nl0v 188400 188399 2026-04-22T18:12:55Z Kallmemel 14000 188400 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku wikilink ambiguo ku ta vínkula ku e página aki? #:Pa verifiká i kontrolá esaki por mira e [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|lista ku linknan di ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'']] |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> h7nki0ncuyguxekwd9ngqpjj0l3nq6o 188401 188400 2026-04-22T18:14:07Z Kallmemel 14000 188401 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku linknan ambiguo ku ta vínkula ku e página aki? #:Pa verifiká i kontrolá esaki por mira e [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|lista ku linknan di ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'']] |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> pidmnlb6s9q5s1k3jyqbrly0pflqtvr 188402 188401 2026-04-22T18:16:18Z Kallmemel 14000 188402 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku linknan ambiguo ku ta vínkula ku e página aki? #:Pa verifiká i kontrolá esaki por mira e [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|lista di página ku linknan na ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'']] |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> 7d1kvozlw3201ih3shrjvernidsuhk0 188403 188402 2026-04-22T18:16:52Z Kallmemel 14000 188403 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /> <div style="border-width:0px 0 0px 0"> {| style="background:none;" |width="44" valign="top"|[[File:Vista-xmag.png|left|30px|class=noviewer]] |valign="top"| Wak tur artíkulo ku un título ku ta [[Special:Prefixindex/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|kuminsa ku&nbsp;'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''']] òf [[Special:Search/intitle:"{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}"|'''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'''&nbsp;den&nbsp;e&nbsp;título]]. |} </div> <div class="toccolours" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:2px; padding:.7em;"> {| |width="40" valign="top"|[[File:Disambig-dark.svg|left|30px|class=noviewer]] |Un [[Help:Disambiguashon|guia]] kreá ku e meta pa distinguí entre palabranan homónimo òf ambiguo: ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}''. Dos palabra ta homónimo di otro, ora nan ta pronunsiá i skirbí mes un kos. #''Bo a yega aki via un página den Wikipédia?'' #:Adaptá e link den página konserní, pa no tin ambigwedat i asina futuro bishitante por yega na e página entendí. #''Tin mas página ku linknan ambiguo ku ta vínkula ku e página aki? #:Pa verifiká i kontrolá esaki por mira [[Special:WhatLinksHere/{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}|lista di página ku linknan na ''{{{1|{{#invoke:Doorverwijspagina|getlabel}}}}}'']] |} </div><includeonly>{{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Wikipedia:Sjablonen voor artikelboodschappen | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijspagina | | {{ #ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Help:Doorverwijzen | | [[Kategoria:Homónimo]] __DISAMBIG__ }} }} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[Category:Wikipedia templates]] </noinclude> 8fvi3uz92se5r98hqfr4o7846t3drn6 Monumento pa víktimanan di guera (Kòrsou) 0 11196 188408 188318 2026-04-22T19:26:26Z Caribiana 8320 188408 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''', ofisialmente ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dodenherdenking]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> {{Appendix}} [[Category:Kòrsou]] anrbxcphtrjipu03cd5shgc0vt0ombv 188423 188408 2026-04-22T21:19:30Z Caribiana 8320 Caribiana moved page [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] to [[Monumento pa víktimanan di guera (Kòrsou)]] 188408 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''', ofisialmente ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dodenherdenking]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> {{Appendix}} [[Category:Kòrsou]] anrbxcphtrjipu03cd5shgc0vt0ombv 188425 188423 2026-04-22T21:35:49Z Caribiana 8320 infobox agrega 188425 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[Category:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundia]] 6r5ynw3j801pegy7a37r9aqwcx3ldux 188426 188425 2026-04-22T21:36:24Z Caribiana 8320 188426 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] r1rdlvz9b4wcwcndny9j2q1vej1ff6r 188427 188426 2026-04-22T21:40:15Z Caribiana 8320 188427 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029862 Detail van het monument ter nagedachtenis aan de Antillianen die omkwamen gedurende de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) Willemstad Boy Lawson.jpg | descripcion = Detaye di e monumento na 1964. | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 4i6g8o1i39p01cxdntuebia1r8nad61 188428 188427 2026-04-22T21:46:14Z Caribiana 8320 188428 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029862 Detail van het monument ter nagedachtenis aan de Antillianen die omkwamen gedurende de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) Willemstad Boy Lawson.jpg | descripcion = Detaye di e monumento na 1964. | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba e dia di ''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]'', ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. [[File:Koninklijk huis, koninginnen, prinsen, bezoeken, kransleggingen, monumenten, Ber, Bestanddeelnr 017-0033.jpg|thumb|left|210px|Ponementu di krans dor di Reina Juliana i Prins Bernhard na 1965.]] Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 391xvptu4u3zlath4tqlgsaw7pfi9pm 188436 188428 2026-04-23T07:15:10Z Caribiana 8320 188436 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029862 Detail van het monument ter nagedachtenis aan de Antillianen die omkwamen gedurende de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) Willemstad Boy Lawson.jpg | descripcion = Detaye di e monumento na 1964. | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba 4 di mei (''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]''), ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. [[File:Koninklijk huis, koninginnen, prinsen, bezoeken, kransleggingen, monumenten, Ber, Bestanddeelnr 017-0033.jpg|thumb|left|210px|Ponementu di krans dor di Reina Juliana i Prins Bernhard na 1965.]] Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] mae1dzoavc131xl1qd065x1sa95tb7m 188437 188436 2026-04-23T09:49:45Z Kallmemel 14000 parameter 188437 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa víktimanan di guera | nomber2 = Monumento Libertat di Laman | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029862 Detail van het monument ter nagedachtenis aan de Antillianen die omkwamen gedurende de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) Willemstad Boy Lawson.jpg | descripcion = Detaye di e monumento na 1964. | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | adres = [[Waaigat]] | cercania = De Ruyterkade | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = [[4 di mei]] [[1957]] | haltura = 3,50 | area = | diseñador = Fred Carasso | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Kòrsou''' of '''Monumento Libertat di Laman''', inisialmente konosí komo ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'', ta un [[monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] na [[Kòrsou]] pa e 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé den e periodo 1939-1945 pa motibu di aktonan di guera.<ref>[https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/425/willemstad-monument-voor-de-gevallenen Willemstad. monument voor de Gevallenen], Nationaal Comité 4 en 5 mei</ref> == Historia == Riba inisiativa di algun [[Antias Hulandes|antiano]], entre nan John Menge i Shon Cai Winkel, a funda despues di [[Di Dos Guera Mundial|guera]] ''Stichting ter Herdenking van in de Tweede Wereldoorlog Gevallenen van de Nederlandse Antillen''. Un di e metanan di e fundashon tabata pa traha un monumento di guera. Inisialmente a pensa riba un lugá banda di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]]. Buskando un eskultor adekuá, e fundashon a aserká e "Kring Nederlandse van Beeldhouwers", ku a proponé Fred Carasso. Carasso, kende tabata biba na [[Amsterdam]], a keda na Kòrsou pa algun siman na 1955 pa wak e lugá di serka. Durante e bishita aki a tuma e desishon pa pone e monumento riba un bastion chikito na bahia di [[Waaigat]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404573:mpeg21:p002 "Beeldhouwer Carasso heden met arbeid voor monument begonnen"], [[Amigoe]], 28 di aprel 1955; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404575:mpeg21:p001 "Monument voor Gevallenen komt langs het Waaigat"], Amigoe, 2 di mei 1955.</ref> Un komishon a hasi un investigashon amplio riba e nòmbernan di e víktimanan. Carasso a diseña un plakat konmemorativo pa esaki, riba kua a pone e nòmbernan di e fayesidonan. E monumento a wòrdu develá dia [[4 di mei]] [[1957]] pa gobernador di Antia Hulandes, [[Antonius Speekenbrink]]. Na mes momentu, riba e otro sinku isla antiano, a develá un plakat ku nòmber di e víktimanan. == Deskripshon == E monumento ta konsistí di un figura di muhé di 3,50 meter altu den bròns. E ta bira su kurpa parti ariba na man drechi, mirando riba su skouder robes. Riba su kabes e ta tene un meuchi entre su mannan, na su pia por mira tambe un par di meuchi. E figura di muhé ta pará riba un base di beton ornamental, for di kua ta sali skeins bai ariba dos ala estilístiko di 11 meter di altura. E diseño di Carasso ta reflehá ''e espasio i e laman habri, den kual hopi di e víktimanan a pèrdè nan bida pa libertat''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404584:mpeg21:p001|titel= Monument van Carasso zal eerlang langs Waaigat verrijzen|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-05-12|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> E monumento a haña e nòmber ''Libertat di Laman''. == Konmemorashon == Ounke den Karibe Hulandes no tabatin un tradishon fuerte di konmemorashon, for di e tempu ei tur aña riba 4 di mei (''[[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]''), ta tene un seremonia di konmemorashon pa e fayesidonan pa 9'or di mainta. [[File:Koninklijk huis, koninginnen, prinsen, bezoeken, kransleggingen, monumenten, Ber, Bestanddeelnr 017-0033.jpg|thumb|left|210px|Ponementu di krans dor di Reina Juliana i Prins Bernhard na 1965.]] Tradishonalmente e gobernador i promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] tabata partisipá na ponementu di krans, pero for di 2011 esaki ta e gobernador i promé minister di Kòrsou.<ref>[https://web.archive.org/web/20240331232639/http://www.nostisia.com/curacao/23-lokal/4232-djabierne-4-di-mei-2018-ta-konmemora-viktimanan-di-segundo-guera-mundial Djabièrnè 4 di mei 2018 ta konmemorá víktimanan di Segundo Guera Mundial], Gobièrnu di Kòrsou (2 di mei 2018)</ref> [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] (febrüari 1965), [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]] i Prins Bernhard (septèmber 1965) tambe a bishitá e monumento pa konmemorá esnan ku a pèrdè nan bida. Investigashon di kapitan-teniente Jos Rozenburg a resultá den 37 nòmber nobo, ku a wòrdu agregá na e plakat. Esaki a keda develá di nobo na e konmemorashon dia 4 di mei 2022.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat/ Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], Curaçao.nu (5 di mei 2022)</ref> == Mira tambe == * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten)|Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten]] {{Appendix}} [[kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] dfd63bo3x22k733xu68j0lzrlz2owt6 Nationale Dodenherdenking 0 11267 188329 188229 2026-04-22T12:22:46Z Caribiana 8320 /* Aruba */ wikilink 188329 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Nationale Dodenherdenking''' o '''Dodenherdenking''' (''Conmemoracion nacional di fayecidonan'') ta un conmemoracion di e solda [[Hulanda|hulandes]], luchado di resistencia y otronan cu den nomber di [[Reino Hulandes]] a perde nan bida den conflicto di guera o misionnan di paz durante [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. Dia [[4 di mei]] ta conmemora "Dodenherdenking" den henter [[Reino Hulandes]]. == Caribe Hulandes == [[File:Dodenherdenking op Marinebasis Parera te Willemstad op Curacao. Gouverneur Mr. A, Bestanddeelnr 905-7103.jpg|thumb|280x200px|Ceremonia di Dodenherdenking na base di marina real na Parera, Corsou (1953).]] Mescos cu na [[Hulanda]], ceremonianan conmemorativo ta tuma luga tur aña riba [[4 di mei]] den henter [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]], unda e islanan [[Aruba]], [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]] a hunga un papel prominente den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. Cada isla tin su mes monumento di guera unda e ceremonia ta tuma luga. E ceremonia ta tuma luga segun un protocol; cu ta consisti entre otro di 2 minuut di silencio pa e victimanan di guera, tanto militar como civil, despues di cua ta toca e himno Hulandes y e himno nacional di e isla. For di lantamento di solo te atardi e bandera Hulandes y e bandera local ta na halfstengel. Sinembargo, e conmemoracion di e fayecidonan di Guera Mundial II generalmente no ta biba tanto bou di poblacion di Caribe Hulandes manera ta e caso na Hulanda.<ref>Marlon Rijna, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/ Opinie: 4 mei herdenking hier en daar], </ref> === Aruba === Na Aruba ta custumber cu [[gobernador di Aruba]], gobierno Arubano, marina real y representacion Hulandes na Oranjestad (VNO) ta pone krans. Esaki ta tuma luga na e [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|monumento conmemorativo pa victimanan di guera]], situa na e crusada di Laclé Boulevard y L.G. Smith Boulevard na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den cercania di e monumento pa Schutterij y Vrijwilligerskorps Aruba (VKA) y e cuerponan militar durante di Segundo Guera Mundial.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|titel=Premier Eman staat stil bij verzetsheld Ecury, bedankt marinierskazerne|werk=Caribisch Netwerk|datum=5 mei 2013|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200921171046/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|archiefdatum=2020-09-21|dodeurl=nee}}</ref> Prome cu 1963 e acto conmemorativo tabata tuma luga na pia di e [[Fort Zoutman|toren di Willem III]], unda tabatin un plakaat di brons cu e nombernan di e victimanan.<ref>{{citeer web|titel=Door hun offer onze vrijheid Aruba herdacht gevallenen|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-05-04|bezochtdatum-2024-04-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461735:mpeg21:p005}}</ref> === Boneiro === Na Boneiro un ceremonia di conmemoracion cu ponemento di krans ta tuma luga na e monumento nacional den Wilhelminapark na [[Kralendijk]]. E monumento aki a ser lanta na honor di e 34 Boneriano cu a cay na [[Aruba]], a causa di e atake [[Alemania|Aleman]] dia [[16 di febrüari|16 di februari]] [[1942]] riba e refinerianan di petroleo na Aruba, [[Arend Petroleum Maatschappij|Eagle]] y [[Lago Oil & Transport Company|Lago]].<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645131:mpeg21:a0177|titel=Herdenking 4 mei|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211031233342/https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:010645131:mpeg21:a0177|archiefdatum=2021-10-31|dodeurl=nee}}</ref> === Corsou === Na e [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na [[Waaigat]] na [[Willemstad]], Corsou, e promé minister y gobernador di Corsou ta pone krans pa e mas cu 150 víctimanan di guera for di Caribe Hulandes.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|titel=Opinie: dodenherdenking hier en daar|datum=2018-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200809032303/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|archiefdatum=2020-08-09|dodeurl=nee}}</ref> === Monumentonan conmemorativo === * {{ABW}} - Adriaan Lacle Blvd. * {{CUW}} - [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na De Ruyterkade, [[Waaigat]] * {{BON}} - Monumento nacional dilanti Wilhelminapark * {{SXM}} - Monumento na C. Wathey Square * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] [[Saba]] - Monumento na [[The Bottom]] * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] [[Sint Eustatius]] - [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]], monumento di guera == Hulanda == Mesora despues di e liberacion di Hulanda e prome conmemoracion di e fayecidonan di a tuma luga dia [[9 di mei]] [[1945]] riba Dam na [[Amsterdam]], conforme e decision di konseho municipal di un dia promé. A dedica un minuut di silencio na memoria di e víctimanan di guera. [[File:Nationale dodenherdenking op de Dam, 1985, Koningin Beatrix en Prins Claus na kranslegging, Bestanddeelnr 933-3149.jpg|thumb|left|250px|Reina Beatrix y Prins Claus na Dam na 1985]] E prome Conmemoracion Nacional na Hulanda, cu a surgi riba iniciativa priva, a tuma lugá na e Stadion Olimpico na Amsterdam riba 31 di augustus 1945, dia di cumpleaños di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]]. Na 1946 esaki a keda ripiti riba 4 di mei.<ref>[https://web.archive.org/web/20240424103007/https://onh.nl/verhaal/de-dodenherdenking-in-beeld De dodenherdenking in beeld], www.onh.nl</ref> For di 1961 e Conmemoracion Nacional ta tuma luga na e Monumento Nacional, cu a ser devela na 1956 riba Dam, un plenchi den centro di [[Amsterdam]]. Ademas di e monarka di Reino Hulandes, representantenan di gobierno incluso e [[Minister plenipotenciario|ministernan plenipotenciario]] di Aruba, Corsou y Sint Maarten na Hulanda y otro dignatario ta pone krans. Desde aña 1988 e conmemoracion a move for di 4 or di atardi pa 8 or di anochi. Entre 8:00 'or di anochi y 8:02 'or di atardi, tin dos minüt di silencio, cu ta conta pa henter e pais, tambe den luganan caminda no ta tene un conmemoracion oficial. Den localidadnan publico mester tene cuenta cu esaki. Esaki ta nifica, por ehempel, cu no tin fiesta, musica y otro actividadnan entre 7:45 y 8:15 p.m. Riba dia 4 di mei, tiendanan na Hulanda ta cera no mas laat cu 7'or p.m. == Mira tambe == * [[Boy Ecury]] * [[George Maduro]] * [[Matansa di aprel]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na Corsou * [[Monumento pa e Victimanan di Guera (Aruba)]] == Link externo == * [http://getuigenverhalen.nl/projecten/getuigenissen-van-de-officieren-en-onderofficieren-van-de-schutterij-en-het-vrijwilligers- Officieren en onderofficieren van de Schutterij op Aruba en het Vrijwilligers Korps Aruba] {{Appendix}} [[Kategoria:Dia festivo òf konmemorativo]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 9069nfempywer7qky50mgaosgg1gy05 188330 188329 2026-04-22T12:25:36Z Caribiana 8320 /* Aruba */ 188330 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Nationale Dodenherdenking''' o '''Dodenherdenking''' (''Conmemoracion nacional di fayecidonan'') ta un conmemoracion di e solda [[Hulanda|hulandes]], luchado di resistencia y otronan cu den nomber di [[Reino Hulandes]] a perde nan bida den conflicto di guera o misionnan di paz durante [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. Dia [[4 di mei]] ta conmemora "Dodenherdenking" den henter [[Reino Hulandes]]. == Caribe Hulandes == [[File:Dodenherdenking op Marinebasis Parera te Willemstad op Curacao. Gouverneur Mr. A, Bestanddeelnr 905-7103.jpg|thumb|280x200px|Ceremonia di Dodenherdenking na base di marina real na Parera, Corsou (1953).]] Mescos cu na [[Hulanda]], ceremonianan conmemorativo ta tuma luga tur aña riba [[4 di mei]] den henter [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]], unda e islanan [[Aruba]], [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]] a hunga un papel prominente den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. Cada isla tin su mes monumento di guera unda e ceremonia ta tuma luga. E ceremonia ta tuma luga segun un protocol; cu ta consisti entre otro di 2 minuut di silencio pa e victimanan di guera, tanto militar como civil, despues di cua ta toca e himno Hulandes y e himno nacional di e isla. For di lantamento di solo te atardi e bandera Hulandes y e bandera local ta na halfstengel. Sinembargo, e conmemoracion di e fayecidonan di Guera Mundial II generalmente no ta biba tanto bou di poblacion di Caribe Hulandes manera ta e caso na Hulanda.<ref>Marlon Rijna, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/ Opinie: 4 mei herdenking hier en daar], </ref> === Aruba === Na Aruba ta custumber cu [[gobernador di Aruba]], gobierno Arubano, marina real y representacion Hulandes na Oranjestad (VNO) ta pone krans. Esaki ta tuma luga na e [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|monumento conmemorativo pa victimanan di guera]], situa na e crusada di Laclé Boulevard y L.G. Smith Boulevard na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den cercania di e monumento pa Schutterij y Vrijwilligerskorps Aruba (VKA) y e cuerponan militar durante di Segundo Guera Mundial.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|titel=Premier Eman staat stil bij verzetsheld Ecury, bedankt marinierskazerne|werk=Caribisch Netwerk|datum=5 mei 2013|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200921171046/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|archiefdatum=2020-09-21|dodeurl=nee}}</ref> Prome cu 1963 e acto conmemorativo tabata tuma luga na pia di e [[Fort Zoutman|toren di Willem III]], unda tabatin un plakkaat di brons cu e nombernan di e victimanan.<ref>{{citeer web|titel=Door hun offer onze vrijheid Aruba herdacht gevallenen|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-05-04|bezochtdatum-2024-04-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461735:mpeg21:p005}}</ref> === Boneiro === Na Boneiro un ceremonia di conmemoracion cu ponemento di krans ta tuma luga na e monumento nacional den Wilhelminapark na [[Kralendijk]]. E monumento aki a ser lanta na honor di e 34 Boneriano cu a cay na [[Aruba]], a causa di e atake [[Alemania|Aleman]] dia [[16 di febrüari|16 di februari]] [[1942]] riba e refinerianan di petroleo na Aruba, [[Arend Petroleum Maatschappij|Eagle]] y [[Lago Oil & Transport Company|Lago]].<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645131:mpeg21:a0177|titel=Herdenking 4 mei|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211031233342/https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:010645131:mpeg21:a0177|archiefdatum=2021-10-31|dodeurl=nee}}</ref> === Corsou === Na e [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na [[Waaigat]] na [[Willemstad]], Corsou, e promé minister y gobernador di Corsou ta pone krans pa e mas cu 150 víctimanan di guera for di Caribe Hulandes.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|titel=Opinie: dodenherdenking hier en daar|datum=2018-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200809032303/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|archiefdatum=2020-08-09|dodeurl=nee}}</ref> === Monumentonan conmemorativo === * {{ABW}} - Adriaan Lacle Blvd. * {{CUW}} - [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na De Ruyterkade, [[Waaigat]] * {{BON}} - Monumento nacional dilanti Wilhelminapark * {{SXM}} - Monumento na C. Wathey Square * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] [[Saba]] - Monumento na [[The Bottom]] * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] [[Sint Eustatius]] - [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]], monumento di guera == Hulanda == Mesora despues di e liberacion di Hulanda e prome conmemoracion di e fayecidonan di a tuma luga dia [[9 di mei]] [[1945]] riba Dam na [[Amsterdam]], conforme e decision di konseho municipal di un dia promé. A dedica un minuut di silencio na memoria di e víctimanan di guera. [[File:Nationale dodenherdenking op de Dam, 1985, Koningin Beatrix en Prins Claus na kranslegging, Bestanddeelnr 933-3149.jpg|thumb|left|250px|Reina Beatrix y Prins Claus na Dam na 1985]] E prome Conmemoracion Nacional na Hulanda, cu a surgi riba iniciativa priva, a tuma lugá na e Stadion Olimpico na Amsterdam riba 31 di augustus 1945, dia di cumpleaños di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]]. Na 1946 esaki a keda ripiti riba 4 di mei.<ref>[https://web.archive.org/web/20240424103007/https://onh.nl/verhaal/de-dodenherdenking-in-beeld De dodenherdenking in beeld], www.onh.nl</ref> For di 1961 e Conmemoracion Nacional ta tuma luga na e Monumento Nacional, cu a ser devela na 1956 riba Dam, un plenchi den centro di [[Amsterdam]]. Ademas di e monarka di Reino Hulandes, representantenan di gobierno incluso e [[Minister plenipotenciario|ministernan plenipotenciario]] di Aruba, Corsou y Sint Maarten na Hulanda y otro dignatario ta pone krans. Desde aña 1988 e conmemoracion a move for di 4 or di atardi pa 8 or di anochi. Entre 8:00 'or di anochi y 8:02 'or di atardi, tin dos minüt di silencio, cu ta conta pa henter e pais, tambe den luganan caminda no ta tene un conmemoracion oficial. Den localidadnan publico mester tene cuenta cu esaki. Esaki ta nifica, por ehempel, cu no tin fiesta, musica y otro actividadnan entre 7:45 y 8:15 p.m. Riba dia 4 di mei, tiendanan na Hulanda ta cera no mas laat cu 7'or p.m. == Mira tambe == * [[Boy Ecury]] * [[George Maduro]] * [[Matansa di aprel]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na Corsou * [[Monumento pa e Victimanan di Guera (Aruba)]] == Link externo == * [http://getuigenverhalen.nl/projecten/getuigenissen-van-de-officieren-en-onderofficieren-van-de-schutterij-en-het-vrijwilligers- Officieren en onderofficieren van de Schutterij op Aruba en het Vrijwilligers Korps Aruba] {{Appendix}} [[Kategoria:Dia festivo òf konmemorativo]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] jvv4dyire996ztqpyna17jv6vry4ykn 188336 188330 2026-04-22T12:42:46Z Caribiana 8320 188336 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Nationale Dodenherdenking''' o '''Dodenherdenking''' (''Conmemoracion nacional di fayecidonan'') ta un conmemoracion di e solda [[Hulanda|hulandes]], luchado di resistencia y otronan cu den nomber di [[Reino Hulandes]] a perde nan bida den conflicto di guera o misionnan di paz durante [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. Dia [[4 di mei]] ta conmemora "Dodenherdenking" den henter [[Reino Hulandes]]. == Caribe Hulandes == [[File:Dodenherdenking op Marinebasis Parera te Willemstad op Curacao. Gouverneur Mr. A, Bestanddeelnr 905-7103.jpg|thumb|280x200px|Ceremonia di Dodenherdenking na base di marina real na Parera, Corsou (1953).]] Mescos cu na [[Hulanda]], ceremonianan conmemorativo ta tuma luga tur aña riba [[4 di mei]] den henter [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]], unda e islanan [[Aruba]], [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]] a hunga un papel prominente den [[Di Dos Guera Mundial|Segunda Guera Mundial]]. Cada isla tin su mes monumento di guera unda e ceremonia ta tuma luga. E ceremonia ta tuma luga segun un protocol; cu ta consisti entre otro di 2 minuut di silencio pa e victimanan di guera, tanto militar como civil, despues di cua ta toca e himno Hulandes y e himno nacional di e isla. For di lantamento di solo te atardi e bandera Hulandes y e bandera local ta na halfstengel. Sinembargo, e conmemoracion di e fayecidonan di Guera Mundial II generalmente no ta biba tanto bou di poblacion di Caribe Hulandes manera ta e caso na Hulanda.<ref>Marlon Rijna, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/ Opinie: 4 mei herdenking hier en daar], </ref> Den Caribe Hulandes tin e siguiente monumentonan: * {{ABW}} - [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa victimanan di guera]], Adriaan Laclé Blvd. * {{CUW}} - [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]], De Ruyterkade, [[Waaigat]] * {{BON}} - [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa victimanan di guera]], Wilhelminapark, [[Kralendijk]] * {{SXM}} - Monumento na C. Wathey Square * [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] [[Saba]] - Monumento na [[The Bottom]] * [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] [[Sint Eustatius]] - [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]], monumento di guera === Aruba === Na Aruba ta custumber cu [[gobernador di Aruba]], gobierno Arubano, marina real y representacion Hulandes na Oranjestad (VNO) ta pone krans. Esaki ta tuma luga na e monumento nacional, situa na e crusada di Adrian Laclé Boulevard y L.G. Smith Boulevard na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den cercania di e monumento pa Schutterij y Vrijwilligerskorps Aruba (VKA) y e cuerponan militar durante di Segundo Guera Mundial.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|titel=Premier Eman staat stil bij verzetsheld Ecury, bedankt marinierskazerne|werk=Caribisch Netwerk|datum=5 mei 2013|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200921171046/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|archiefdatum=2020-09-21|dodeurl=nee}}</ref> Te cu 1963 e acto conmemorativo tabata tuma luga na pia di e [[Fort Zoutman|toren di Willem III]], unda un plakkaat di brons cu e nombernan di e victimanan tabata ubica prome.<ref>{{citeer web|titel=Door hun offer onze vrijheid Aruba herdacht gevallenen|werk=[[Amigoe]]|datum=1963-05-04|bezochtdatum-2024-04-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461735:mpeg21:p005}}</ref> === Boneiro === Na Boneiro un ceremonia di conmemoracion cu ponemento di krans ta tuma luga na e monumento conmemorativo den Wilhelminapark na [[Kralendijk]]. E monumento aki a ser lanta na honor di e 34 Boneriano cu a fayece na [[Aruba]], a causa di e atake [[Alemania|Aleman]] dia [[16 di febrüari|16 di februari]] [[1942]] riba e refinerianan di petroleo na Aruba, [[Arend Petroleum Maatschappij|Eagle]] y [[Lago Oil & Transport Company|Lago]].<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645131:mpeg21:a0177|titel=Herdenking 4 mei|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211031233342/https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:010645131:mpeg21:a0177|archiefdatum=2021-10-31|dodeurl=nee}}</ref> === Corsou === Na e [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na [[Waaigat]] na [[Willemstad]], Corsou, e promé minister y gobernador di Corsou ta pone krans pa e mas cu 150 víctimanan di guera for di Caribe Hulandes.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|titel=Opinie: dodenherdenking hier en daar|datum=2018-05-04|bezochtdatum=2024-04-24|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200809032303/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|archiefdatum=2020-08-09|dodeurl=nee}}</ref> == Hulanda == Mesora despues di e liberacion di Hulanda e prome conmemoracion di e fayecidonan di a tuma luga dia [[9 di mei]] [[1945]] riba Dam na [[Amsterdam]], conforme e decision di konseho municipal di un dia promé. A dedica un minuut di silencio na memoria di e víctimanan di guera. [[File:Nationale dodenherdenking op de Dam, 1985, Koningin Beatrix en Prins Claus na kranslegging, Bestanddeelnr 933-3149.jpg|thumb|left|250px|Reina Beatrix y Prins Claus na Dam na 1985]] E prome Conmemoracion Nacional na Hulanda, cu a surgi riba iniciativa priva, a tuma lugá na e Stadion Olimpico na Amsterdam riba 31 di augustus 1945, dia di cumpleaños di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]]. Na 1946 esaki a keda ripiti riba 4 di mei.<ref>[https://web.archive.org/web/20240424103007/https://onh.nl/verhaal/de-dodenherdenking-in-beeld De dodenherdenking in beeld], www.onh.nl</ref> For di 1961 e Conmemoracion Nacional ta tuma luga na e Monumento Nacional, cu a ser devela na 1956 riba Dam, un plenchi den centro di [[Amsterdam]]. Ademas di e monarka di Reino Hulandes, representantenan di gobierno incluso e [[Minister plenipotenciario|ministernan plenipotenciario]] di Aruba, Corsou y Sint Maarten na Hulanda y otro dignatario ta pone krans. Desde aña 1988 e conmemoracion a move for di 4 or di atardi pa 8 or di anochi. Entre 8:00 'or di anochi y 8:02 'or di atardi, tin dos minüt di silencio, cu ta conta pa henter e pais, tambe den luganan caminda no ta tene un conmemoracion oficial. Den localidadnan publico mester tene cuenta cu esaki. Esaki ta nifica, por ehempel, cu no tin fiesta, musica y otro actividadnan entre 7:45 y 8:15 p.m. Riba dia 4 di mei, tiendanan na Hulanda ta cera no mas laat cu 7'or p.m. == Mira tambe == * [[Boy Ecury]] * [[George Maduro]] * [[Matansa di aprel]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)|Monumento di Guera]] na Corsou * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa victimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa victimanan di guera na Boneiro]] == Link externo == * [http://getuigenverhalen.nl/projecten/getuigenissen-van-de-officieren-en-onderofficieren-van-de-schutterij-en-het-vrijwilligers- Officieren en onderofficieren van de Schutterij op Aruba en het Vrijwilligers Korps Aruba] {{Appendix}} [[Kategoria:Dia festivo òf konmemorativo]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] lbb77rbuul0my9jb99p95px2rmgg11c Kategoria:Wikipedia:Imagen desea 14 11688 188347 127373 2026-04-22T12:50:20Z Kallmemel 14000 188347 wikitext text/x-wiki [[Category:Wikipedia|imagen desea]] ssqd1codlylbgk2xzfgf7jfbfs8t600 Malchi:Infobox edificio 10 12121 188440 177174 2026-04-23T09:58:58Z Kallmemel 14000 188440 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox generiek | bgcolor = {{#switch:{{{infobox_tipo|}}} | #default = #efefef | religioso1 = #e9d1f0 | religioso2 = #e9d1f0 | religioso3 = #e9d1f0 | religioso4 = YellowGreen | religioso5 = #e9d1f0 | faro = powderblue | militar = #C3D6EF }} | kop = {{{nomber|}}} | breed0 = {{#if:{{{nomber2| }}}|''{{{nomber2}}}''}} | main1 = {{multiple image | image1 = {{{logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}} | caption1 = {{{descripcion_logo|}}} | width1 = | image2 = {{{imagen|{{wikidata|property|raw|P18}}}}} | caption2 = {{#if:{{{descripcion|}}}|{{{descripcion}}}|{{#if:{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}}}} | image3 = {{{imagen2|}}} | caption3 = {{{descripcion2|}}} | image4 = {{{imagen3|}}} | caption4 = {{{descripcion3|}}} | image5 = {{{imagen4|}}} | caption5 = {{{descripcion4|}}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} }} | noimage= {{#if:{{{imagen|}}}{{{imagen2|}}}{{{imagen3|}}}{{{imagen4|}}}{{{imagen5|}}}{{#property:P18}}| |{{Afbeelding gewenst}}}} | kop1 = {{var|{{{variante|}}}|Localisacion|Lokalisashon}} | head1_1 = [[Pais]] | item1_1 = {{{pais|{{wikidata|property|linked|P17}}}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|}}}|Localisa&nbsp;na&nbsp;|Lokalisá&nbsp;na&nbsp;}} | item1_2 = {{{localisa_na|{{if empty|{{wikidata|property|linked|P131}}|{{wikidata|property|linked|P276}}}}}}} | head1_3={{{tipo_division_adm|}}}&nbsp; | item1_3={{{division_adm|}}} | head1_4={{{tipo_subdivision_adm|}}}&nbsp; | item1_4={{{subdivision_adm|}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Adres|Adrès}}&nbsp; | item1_5 = {{{adres|{{wikidata|property|multilanguage|linked|P6375}}}}} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Cercania|Serkania}} | item1_6 = {{{cercania|}}} | head1_7 = {{var|{{{variante|}}}|Coordinato&nbsp;|Koordinato&nbsp;}} | item1_7 = {{#if:{{#property:P625}}|{{WikidataCoord|display=inline}}}} | kop2=Religioso | head2_1 = {{var|{{{variante|}}}|Denominacion|Denominashon}} | item2_1 = {{{denominacion|}}} | head2_2 = {{var|{{{variante|}}}|Arkidiocesis|Arkidiósesis}} | item2_2 = {{{arkidiocesis|}}} | head2_3 = {{var|{{{variante|}}}|Diocesis|Diósesis}} | item2_3 = {{if empty|{{{diocesis|}}}|{{wikidata|property|linked|P708}}}} | head2_4 = {{var|{{{variante|}}}|Patrocina|Patrosiná}} | item2_4 = {{if empty|{{{patrocina|}}}|{{wikidata|property|linked|P825}}}} | kop3 = Historia | head3_1 = {{var|{{{variante|}}}|Status|Státus}} | item3_1 = {{{status|}}} | head3_2 = Tipo | item3_2 = {{{tipo|}}} | head3_3 = Original | item3_3 = {{{funcion_original|}}} | head3_4 = {{var|{{{variante|}}}|Actual&nbsp;|Aktual&nbsp;}} | item3_4 = {{{funcion_actual|{{wikidata|property|linked|P366}}}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|}}}|Construccion&nbsp;|Konstrukshon&nbsp;}} | item3_5 = {{{fecha_construccion|}}} | head3_6 = Funda | item3_6 = {{{fecha_funda|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P571}}}}} | head3_7 = {{var|{{{variante|}}}|Inaugura|Inougurá}} | item3_7 = {{{inaugura|{{wikidata|property|linked|P729}}}}} | head3_8 = {{var|{{{variante|}}}|Termina&nbsp;servicio|Terminá&nbsp;servisio}}&nbsp; | item3_8 = {{{cera|{{wikidata|property|linked|P730}}}}} | head3_9 = {{var|{{{variante|}}}|Renobacion|Renovashon}} | item3_9 = {{{renova|}}} | head3_10= Restauracion | item3_10 = {{{restaura|}}} | head3_11 = {{var|{{{variante|}}}|Basha&nbsp;abou&nbsp;|Bashá&nbsp;abou&nbsp;}} | item3_11 = {{{aña_basha|{{wikidata|property|linked|P576}}}}} | kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Coleccion|Kolekshon}} | head4_1 = Cantidad | item4_1 = {{{cantidad_coleccion|}}} | kop5 = {{var|{{{variante|}}}|Dimension|Dimenshon}} | head5_1 = {{var|{{{variante|}}}|Haltura|Altura}} | item5_1 = {{#if:{{{haltura|}}}|{{{haltura}}} meter|}} | head5_2 = Antena | item5_2 = {{{antena|}}} | head5_3 = | item5_3 = | head5_4 = {{var|{{{variante|}}}|Area|Área}} | item5_4 = {{#if:{{{area|}}}|{{{area}}} m²|}} | head5_5 = Omtrek | item5_5 = {{#if:{{{omtrek|}}}|{{{omtrek}}} meter|}} | kop6 = {{var|{{{variante|}}}|Arkitectura|Arkitektura}} | head6_1 = Estilo | item6_1 = {{{estilo|{{wikidata|property|linked|P149}}}}} | head6_2 = Material | item6_2 = {{{material|{{wikidata|property|linked|P186}}}}} | head7_1 = Piso | item7_1 = {{{piso|{{wikidata|property|P1101}}}}} | head7_2 = Lift | item7_2 = {{{cantidad_lift|{{wikidata|property|P1301}}}}} | head7_3 = Trapi | item7_3 = {{{cantidad_trapi|}}} | head7_4 = {{var|{{{variante|}}}|Camber|Kamber}} | item7_4 = {{{cantidad_camber|{{wikidata|property|P8733}}}}} | head7_5 = Sala | item7_5 = {{{cantidad_sala|}}} | head7_6 = {{var|{{{variante|}}}|Capacidad|Kapasidat}} | item7_6= {{{capacidad|}}} | kop8 = {{var|{{{variante|}}}|Construccion|Konstrukshon}} | head8_1 = Architect | item8_1 = {{{architect|{{wikidata|property|linked|P84}}}}} | head8_2 = Propietario | item8_2 = {{{propietario|{{wikidata|property|linked|P127}}}}} | head8_3 = Constructeur | item8_3 = {{{ingenieur|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|}}}|Contratista|Kontratista}} | item8_4 = {{{contratista|}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|}}}|Diseñador|Diseñadó}} | item8_5 = {{{diseñador|}}} | head8_6 = {{var|{{{variante|}}}|Encarga&nbsp;pa&nbsp;|Enkarga&nbsp;pa&nbsp;}} | item8_6 = {{{encarga|{{wikidata|property|linked|P88}}}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|}}}|Gasto|Gasto}} | item8_7 = {{{gasto|}}} | head8_8 = | item8_8 = | kop9= {{var|{{{variante|}}}|Ekipo di luz|Ekipo di Lus}} | head9_1= {{var|{{{variante|}}}|Patronchi|Patronchi}}&nbsp; | item9_1={{if empty|{{{patronchi_luz|}}}|{{#invoke:wd|property|P1030}}}}{{#if:{{#property:P1030}}|{{#invoke:wd|qualifier|format=<br>(%q)|P1030|P805}}}} | head9_2= {{var|{{{variante|}}}|[[Altura di foko|Haltura&nbsp;di&nbsp;foco]]|[[Altura di foko|Altura&nbsp;di&nbsp;foko]]}}&nbsp; | item9_2={{if empty|{{{haltura_foco|}}}|{{wikidata|property|linked|P2923}}}} | head9_3= {{var|{{{variante|}}}|Envergadura|Embergadura}}&nbsp; | item9_3={{if empty|{{{carga_nominal|}}}|{{wikidata|property|linked|P2929}}}} | head9_4= Fuente | item9_4= {{{fuente_luz|}}} |kopA= {{{otro_info|Otro informacion}}} | headA_1= {{{tipo_parameter1|}}} | itemA_1= {{{parameter1|}}} | headA_2= {{{tipo_parameter2|}}} | itemA_2= {{{parameter2|}}} | headA_3= {{{tipo_parameter3|}}} | itemA_3= {{{parameter3|}}} | headA_4= {{{tipo_parameter4|}}} | itemA_4= {{{parameter4|}}} | headA_5= {{{tipo_parameter5|}}} | itemA_5= {{{parameter5|}}} | kopB = {{var|{{{variante|}}}|Reconocemento|Rekonosementu}} | headB_1 = {{var|{{{variante|}}}|Status monumental|Státus monumental}}&nbsp; | itemB_1 = {{if empty|{{{status_monumento|}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P1435}}}} | headB_2 = Desde | itemB_2 = {{{registra|}}} | headB_3 = Number | itemB_3 = {{if empty|{{{id|}}}|{{#invoke:wd|qualifier|linked|P1435|P528}}}} | headB_4 = | itemB_4 = | headB_5 = {{var|{{{variante|}}}|Distincion|Distinshon}} | itemB_5 = {{{distincion|}}} | kopC = {{#if:{{#property:P625}}|{{#if:{{{pais|}}}|{{var|{{{variante|}}}|Situa na|Situá na}}&nbsp;{{{pais}}}|{{var|{{{variante|}}}|Situa na|Situá na}}&nbsp;{{#invoke:wd|property|P17}}}}}} | breedC = {{#if:{{#property:P625}}|{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=262|type=point|id={{#invoke:wd|label|raw}}|title={{PAGENAME}}|marker={{#switch:{{{infobox_tipo|}}}|#default=building|religioso1=religious-christian|religioso2=religious-buddhist|religioso3=religious-jewish|religioso4=religious-muslim|religioso5=religious-shinto|museo=museum|faro=lighthouse|scol=school|stadion=stadium|piscina=swimming|restaurant=restaurant|biblioteca=library|militar=observation-tower|monumento=monument|hospital=hospital}}|text=|zoom={{{zoom|11}}}|fill-opacity=.1|fill=#fff|stroke-width=4}}}} | kop99 = {{{lista|}}} | otherkop = {{#if:{{{website|}}}{{{skyscrapercenter|}}}{{{atlasobscura|}}}{{#property:P856|P1305|P7772}}{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{#property:P856}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small> | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}} }} | other1 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{var|{{{variante|}}}|Website&nbsp;oficial|Wèpsait&nbsp;ofisial}}]<br>|{{#if:{{wikidata|property|raw|P856}}|{{#ifeq:{{wikidata|property|raw|P856}}|Geen waarde||[{{wikidata|property|raw|P856}} {{var|{{{variante|}}}|Website&nbsp;oficial|Wèpsait&nbsp;ofisial}}]<br>}}}}}}{{#if:{{{skyscrapercenter|}}}|{{en}} [http://www.skyscrapercenter.com/building/wd/{{{skyscrapercenter}}} Skyscraper Center-pagina]|{{#if:{{wikidata|property|raw|P1305}}|{{#ifeq:{{wikidata|property|raw|P1305}}|Geen waarde||{{en}} [http://www.skyscrapercenter.com/building/wd/{{wikidata|property|raw|P1305}}/ Skyscraper Center-pagina]<br>}}}}}}{{#If:{{{atlasobscura|}}}|{{en}} [https://atlasobscura.com/places/{{{atlasobscura}}} Atlas Obscura-pagina]|{{#if:{{wikidata|property|raw|P7772}}|{{#ifeq:{{wikidata|property|raw|P7772}}|Geen waarde||{{en}} [https://atlasobscura.com/places/{{wikidata|property|raw|P7772}}/ Atlas Obscura-pagina]<br>}}}}}} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox edificio/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}</includeonly><noinclude>{{documentation}}[[category:Infobox templates|edificio]]</noinclude> 05pj7x1rpa1yah058lan7w86u3foby5 Usuario:Bdijkstra/Lint-fouten/overzicht 2 12220 188367 188259 2026-04-22T16:08:04Z Bitbotje 9309 update - 112 fouten 188367 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{DISPLAYTITLE:user:bdijkstra/Lint-fouten/overzicht}}</noinclude> <div class="plainlinks"> {| class="wikitable sortable" ! lint-kategory ! style="text-align:right" | <abbr title="(Prinsipal)">0</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Wikipedia">4</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Fail">6</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Malchi">10</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Yuda">12</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Kategoria">14</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Module">828</abbr> ! Misc |- | colspan="10" | '''High priority''' |- | Table tag that should be deleted | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tag with different rendering in HTML5 and HTML4 | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 7 |- | Miscellaneous issues | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Multiline table in list | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 1 |- | Multiple unclosed formatting tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Paragraph wrapping bug workaround | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Self-closed tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Old behaviour of link-wrapping font tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Whitespace parsing bug | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Unclosed quote in heading | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | colspan="10" | '''Medium priority''' |- | Bogus file options | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 1 |- | Fostered content | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 10 |- | Multi colon escape | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Links in links | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 29 |- | colspan="10" | '''Low priority''' |- | Missing end tag | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=0 64] | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=4 20] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=10 3] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 123 |- | Obsolete HTML tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/obsolete-tag?wpNamespaceRestrictions=4 12] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 113 |- | Stripped tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=4 11] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=10 2] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 42 |}</div> 0wq59etwf0ix40mdgnhzeeu8ukd2oub Jan Boutmy 0 12564 188432 150369 2026-04-22T23:01:11Z Caribiana 8320 188432 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox deportista | variante= c | imagen = | descripcion= | alias = Tokio Jan | fecha nacemento = [[10 di desèmber]] [[1930]] | luga nacemento = Amersfoort, [[Hulanda]] | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | haltura = 180 cm | peso = 72 kg | deporte = [[Esgrima]] | disciplina = sabel | entrenado = | club = SV De Musketiers | graduacion = | prome titulo = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|20px|border]] [[Antias Hulandes]] | wo = 1964, 1968 }} '''Jan Adolf Boutmy''' (☆ [[10 di desèmber]] [[1930]] na Amersfoort, [[Hulanda]]) ta un eks-esgrimista di [[Kòrsou]], árbitro i atleta olímpiko. El a kompetí den e eventonan di sabel individual na [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko di Zomer]] di 1964 i 1968 representando [[Antias Hulandes]].<ref name="sports-reference">{{Cite web |title=Jan Boutmy Olympic Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/bo/jan-boutmy-1.html |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726235850/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/bo/jan-boutmy-1.html |archive-date=2011-07-26 |website=Sports Reference}}</ref> Entre 1964 i 2012 el a tuma parti tambe komo árbitro i boluntario na ocho otro edishon di Weganan Olímpiko.<ref name="Boutmy01">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/memoires-van-jan-boutmy/|titel=Memoires van Jan Boutmy|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|via=werkgroepcaraïbischeletteren.nl|datum=2020-10-31 |bezochtdatum=2025-01-24}}</ref> == Bida i karera == Jan Boutmy a nase na Hulanda na 1930 i na e edat di sinku aña a muda ku su famia pa Kòrsou, kaminda su tata Anton J.G. (Dop) Boutmy tabata stashoná komo ayudante di gobernador.<ref name="Boutmy01"/> Na 1939 e famia a repatriá i despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] a bolbe Kòrsou. Tabata na aña 1946 ku Boutmy a kuminsá dediká su mes ku seriedat na e deporte di esgrima.<ref name="Fame">[https://web.archive.org/web/20250124212516/https://fdok.cw/jan-boutmy/ Hall of Fame], fdok.cw</ref> Su tata i su ruman homber Bob, tabata activo tambe den deporte di esgrima. Su promé representashon pa Kòrsou tabata na aña 1948 na Aruba. E tabata kofundadó i miembro di e klup di esgrima na Kòrsou, SV De Musketiers y kofundadó di e klup di esgrima SV Beau Geste na Aruba.<ref name="Fame"/> Den tur tres disiplina: sabel, spada i floret, el a yega di gana kampeonatonan na Kòrsou. Na 1950, ora su tata tabata kofundadó di Nederlands-Antilliaanse Amateur Scherm Bond (NAASB, Federashon di Esgrima di Antia Hulandes), Jan Boutmy ya a gana varios medaya internashonal di esgrima. Komo spesialista di sabel, Boutmy a akumulá diesun medaya na e [[Weganan Centroamericano y di Caribe|Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] entre 1946 i 1970: oro den sabel individual na 1946, 1959, i 1962, oro den sabel di tim na 1950, 1959, i 1962, plata den sabel di tim na 1946 i 1966, bròns den sabel individual na 1966, bròns den sabel di tim na 1970, i bròns den e ekipo "épée" na 1959.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/21034 Profil Jan Boutmy], olympedia.org</ref> Ademas di a representá Antia Hulandes na e [[Weganan Panamericano|Weganan Panamerikano]], el a kompetí tambe den e evento individual na [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko di Zomer]] di 1964 i 1968, pero a keda eliminá den e promé buèlta tur dos biaha. Despues el a sirbi komo hues i entrenadó internashonal. Boutmy a debutá komo árbitro internashonal den e Weganan Panamerikano ku a tuma lugá na Chicago na aña 1959. El a keda inkorporá den direkshon tékniko di weganan regional i mundial for di 1972 te ku 1991. El a fungi komo ofisial di e Weganan Panamerikano na Mexico i na [[San Juan]], [[Caracas]], Indianapolis ([[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]) i [[Havana]]. Tambe el a fungi komo ofisial na Weganan Olímpiko di [[München]] i [[Los Angeles]]. Na aña 1969 Boutmy tabata kofundadó di Curaçaose Amateur Scherm Bond (CASB) i Arubaanse Scherm Bond (SABA) i a fungi komo presidente di CSB durante añanan 1985 i 1986. El a okupá e puesto di presidente di NAASB for di 1978 te ku 1986.<ref name="Fame"/> Tambe e tabata visepresidente di Union de Esgrima Sentroamerikano i di Karibe for di 1983 te ku 1991. Na 2003, Boutmy tabata e promé presidente di directiva di Asosiashon Olímpiko di Antia Hulandes. Su outobiografia titulá ''Memoria'' a wòrdu publiká na 2020. E ta un buki bilingwe ku no solamente ta registrá un parti importante di su bida, pero tambe ta duna un bon impreshon di un époka i un pida di historia di Kòrsou.<ref name="Boutmy01"/> == Honor == * {{CUW|bandera}} - Deportista di Aña (1993)<ref name="Fame"/> * {{CUW|bandera}} - Salon di Fama (1995) * {{NLD|bandera}} - Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]] (2019) == Link eksterno == * [https://www.olympedia.org/athletes/21034 Profil Jan Boutmy], Olympedia {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Boutmy, Jan}} [[Category:Hende]] [[Category:Deporte na Kòrsou|Esgrima]] [[Category:Atleta Olimpico|Esgrima]] dwj4lzba80rw3hpbyeubluewei5mzkb Wikimedia Nederland 0 12567 188351 177355 2026-04-22T13:08:27Z Kallmemel 14000 188351 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox organisacion}} '''Wikimedia Nederland''' (WMNL) ta un asociacion Hulandes cu ta promove e coleccion y acceso na informacion liber cu e meta pa registra e informacion aki y duna informacion tocante informacion cu ta liber y libremente accesibel. E ta haci esaki, entre otro, door di sostene e obhetivonan di [[Fundashon Wikimedia|Wikimedia Foundation]] (WMF), cu ta basa na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref>[https://nl.wikimedia.org/wiki/Bestand:Gewijzigde_statuten_20181115.pdf Statuten Vereniging Wikimedia Nederland]</ref> Desde 1 di januari 2010, WMNL tin e status fiscal di un organisacion di beneficio publico (ANBI).<ref>{{Citeer web |url=http://www.belastingdienst.nl/rekenhulpen/giften/anbi_zoeken/ |titel=Geld aan een goed doel aftrekken? Controleer of het om een ANBI gaat |website=Belastingdienst Nederland |bezochtdatum=}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.wikimedia.nl/anbi/ |titel=ANBI |website=Vereniging Wikimedia Nederland |bezochtdatum=}}</ref> Wikimedia Foundation Inc. ta un corporacion sin fin di lucro bou di ley Mericano.<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/2/25/Articles_of_Incorporation.pdf Articles of Incorporation Wikipedia Foundation Inc]</ref> WMNL su actividadnan ta principalmente posibel door di e trabou di boluntarionan. E asociacion ta wordo financia pa medio di subsidio, incluso di WMF, y donacionnan. == Fundacion == Dia 6 di mei 2005, varios boluntario Hulandes di Wikipedia a consulta cu Wikipedia Foundation Inc., doño di e website di [[Wikipedia]] y titular di tur derecho, pa establece un capitulo di Wikimedia na [[Hulanda]]. A base di un acuerdo cu WMF e asociacion a ser funda dia 27 di mart 2006, birando e di seis capitulo local di WMF na mundo. Dia 18 di juni 2006 a eligi e prome directiva, cu Oscar van Dillen como presidente. For di 2011, e asociacion tin su propio oficina na [[Utrecht]]. == Actividad == E asociacion ta encurasha e doñonan di derecho pa pone nan obra y datonan disponibel pa proyectonan di Wikimedia. Algun ehempel di proyectonan colaborativo ta: "Wiki loves Art/NL", "Wiki loves Monuments" y "Wiki loves Bieb". For di 2006 (cu excepcion di 2009 y 2010) e asociacion ta organisa un conferencia anual den luna di november, cu tin biaha ta dedica na un tema of cu un lema. E asociacion ta sostene boluntarionan di [[Wikipedia na hulandes|Wikipedia na idioma Hulandes]] cu curso, ekipo y subsidio pa actividadnan. {{Appendix}} [[Kategoria:Wikimedia|Hulanda]] t4laujxovqpwn3x3fful8fyrj16z9pa Abraham 0 12916 188370 171147 2026-04-22T16:20:53Z Kallmemel 14000 -kategoria 188370 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Abraham''' ta un fam, ku por ta di orígen hudiu, [[Reino Uni|ingles]], [[Fransia|franses]], [[Alemania|aleman]], [[Hulanda|hulandes]], [[Irlanda|irlandes]], [[Líbano|libanes]], [[Siria|sirio]] i otronan. E ta derivá for di e nòmber personal hebreo Avraham, kargá pa e patriarka bíbliko Abraham, kende tabata venerá pa [[hudaismo|hudiunan]] komo tata fundadó di e pueblo hudiu (Gén. 11-25), i pa [[islam|musulmannan]] komo fundadó di tur pueblo semítiko.<ref>Hanks, ''Dictionary of American Family Names'', pag. 4</ref> E por referi na: == Hende == * [[Julio Antonio Abraham]] (1909-1960), polítiko di [[Boneiru]]; su yunan: **[[Toon Abraham]] (1936-2019), polítiko di [[Boneiru]] ** [[Jopie Abraham]] (1948-2021), polítiko di [[Boneiru]]; su yu: *** [[Clark Abraham]], polítiko di [[Boneiru]] * [[Margareth Abraham]] (1946-1970), stewardess di [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij|ALM]] * [[Eva Abraham-van der Mark]] (1934-2024), sosiologo i antianista di [[Kòrsou]]. {{Dp}} {{Appendix}} p66eqvo5357l6d62eynzh9vrqauyqh8 Kategoria:Mehorá tradukshon 14 13049 188344 180873 2026-04-22T12:48:37Z Kallmemel 14000 188344 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:Wikipedia:Evalua]] ml3remziw15m6z18f3zdpndelfm8alb Yuda:Tradukshon 12 13088 188338 165642 2026-04-22T12:43:21Z Kallmemel 14000 188338 wikitext text/x-wiki [[Fail:WoA Ban Wiki Workshop, 5-2025 03.jpg|thumb|Tayer di Wikipedia on Aruba pa ku herment di tradukshon na [[Biblioteca Nacional Aruba]].]] '''Tradusí artíkulonan for di otro idioma di Wikipedia''' ta un manera balioso pa kontribuí na Wikipedia, spesialmente riba edishonnan mas chikitu. Sinembargo, ta importante pa hasi esaki kuidadosamente. No ta tur artíkulo ta adekuá pa tradukshon, i un tradukshon semper mester ta valido, komprendibel i den akuerdo ku e guianan di Wikipedia. E página aki por yuda ku kiko pa wak p'e ora di tradusí un artíkulo. == Ki ora por tradusí un artíkulo? == No ta tur artíkulo di un otro idioma di Wikipedia ta adekuá pa tuma over. Artíkulonan ta wòrdu skirbí pa boluntario i ta varia masha den kalidat. Promé ku kuminsá un tradukshon, ta importante pa ta sigur ku e artíkulo original ta konfiabel i bon skirbí. Komo traduktor, solamente tradusí si ta dominá ambos idioma, por ehempel ingles pa papiamentu. Ademas, konosementu supstansial di e materia ta nesesario. Solamente si ta komprondé e tema por interpretá e informashon korektamente i krea un tradukshon eksakto i komprendibel. == Kon ta kuminsá un tradukshon? == Tin dos manera pa tradusí un artíkulo: manualmente òf usando un hèrmènt di tradukshon. === Tradukshon manual === Ku tradukshon manual, ta lesa e artíkulo den e otro idioma i mas miho posibel trata di skirbi un vershon ekivalente den papiamentu. Ta importante pa no tradusí literalmente, pero kombertí e teksto na papiamentu fluido i natural. Kontrolá ku e linknan interno ta punta na e artíkulonan korekto i remplasá malchi ku un eksistente. === Herment di tradukshon === Wikipedia ta ofresé un [[:mw:Content Translation|hèrmènt spesial di tradukshon]]. E hèrmènt aki ta permití pa tradusí artíkulonan fasilmente liña pa liña denter di un terminal. E hèrmènt ta rekonosé linknan interno via [[Wikidata]] i por tradusí teksto outomatikamente usando tradukshon di mashin. Tene na kuenta ku e teksto generá outomatikamente semper mester wòrdu kontrolá i ahusta manualmente. E kalidat di tradukshon semper ta keda na e responsabilidat di e traduktor. Por aktivá e hèrmènt via [[Spesial:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|preferensianan]] den e rubrika di ''Beta features''. E opshon di Tradukshon lo aparesé den e menú di usuario. == Kiko mester paga tinu na dje ora di tradusí? == === Fuente i lisensia === Ora di tradusí un artíkulo di Wikipedia for di un idioma pa otro, ta obligá di menshoná esaki korektamente. Por kumpli esaki dor di usa e malchi {{tl|Tradukshon for di otro Wikipedia}}, òf dor di agregá un link permanente na e vershon original. Esaki ta permití otro usuarionan pa kompará e tradukshon ku esun original. Ademas, referensia ta nesesario pa motibu di e lisensia (CC-BY-SA 3.0) bou di kua kontenido di Wikipedia ta disponibel. Komo traduktor tin di solamente referi of kopia fuentenan ku e mes a konsultá. Si tin duda den un fuente, sea lag'é afó òf kontrolá e informashon promé pa wak si e ta korekto. === No tradusí literal === Un bon tradukshon no ta un tradukshon di palabra pa palabra. Purba di skirbi e teksto di nobo den e forma ku e ta zona natural den papiamentu. Si no por tradusí un konsepto pasobra falta e término korekto, purba deskribí e nifikashon òf evitá e tópiko. Si no ta sigur tokante un formulashon partikular, por papia dje riba e página di diskushon di e artíkulo. === Evitá nashonalismo === Artíkulonan hopi bes ta wòrdu skirbí for di e perspektiva di un pais partikular, sin ku esaki ta kla i defini den e título òf bedei den e introdukshon. Riba Wikipedia nos ta purba di aserka tópikonan globalmente. Si ta nota ku un artíkulo ta enfoká riba un konteksto nashonal, ahuste òf klarifiká pa hasié relevante pa un públiko mas amplio. === Semper kontrolá kontenido === Tradusí solamente informashon ku ta sigur i korekto pa loke ta trata kontenido. Artíkulonan ku ta kontené barios pregunta òf dudanan tokante e fuente òf konfiabilidat di e kontenido, no ta adekuá pa tradukshon. Tambe evitá artíkulonan ku ta violá [[Derecho di autor|derecho di outor]]. == Konsiderashonnan tékniko == === Linknan interno === E hèrmènt di tradukshon ta ahusta linknan interno outomátikamente via Wikidata, pero ku un tradukshon manual e traduktor mes mester hasi esaki. Chèk pa ta sigur ku e linknan ta referí na e artíkulo korekto den vershon di papiamento. Tambe paga tinu na diferensianan den konvenshon di nombramentu. Por ehèmpel, kaminda e Wikipedia ingles ta usa <code><nowiki>[[Nikcerie District|Nickerie]]</nowiki></code> òf esun na hulandes ta usa <code><nowiki>[[Nikcerie (district)|Nickerie]]</nowiki></code>, esaki mester ta <code><nowiki>[[Nickerie]]</nowiki></code> na papiamento. === Punto i kòma === Diferensianan lingwístiko por sosodé tambe den e uso di numbernan. Na papiamento ta usa un kòma pa desimal i un punto pa miles, por ehèmpel <code>1.000,5</code>. Den hopi otro idioma, esaki ta al kontrario. === Chèk i adapta malchi === Malchi ta varia den tur Wikipedia. Un malchi ku ta eksistí den un otro idioma di Wikipedia, posiblemente no ta disponibel den e vershon di papiamentu. Kontrolá ku e malchi ta eksistí i ku e ta wòrdu mustra korektamente. Tin bia por remplas'é ku un vershon lokal alternativo. Esaki tambe ta konta pa malchinan di referencia. Na wikipedia di papiamentu ta usa ambos malchi di referensia den estilo ingles i hulandes. Akaso, e malchi kopiá no ta un di e idiomanan aki, adapt'e pa esnan disponibel, manera {{tl|citeer web}}. === Promé ku publiká === Un tep útil ta pa laga e tradukshon para pa un dia i despues les'é atrobe. Asina lo ripara unda e teksto no tin fluho. Promé ku publiká, ta un bon idea pa kompará e tradukshon ku e artíkulo original. Kontrolá ku tur informashon a wòrdu kopiá korektamente, ku e teksto ta fásil pa lesa i ku tur link i fuente ta korekto. == Ki ora pa usa palabranan straño den papiamentu? == Na [[Wikipedia na Papiamentu|Wikipedia di papiamentu]] e ta importante pa promové bon uso di e idioma, en partikular su gramátika, sintáksis i e dos variantenan ofisial di ortografia. Segun [[Ortografia di Papiamento|ortografia di papiament<u>o</u>]], palabra deriva ta skirbí segun forma orginal i ta mantené e forma básiko, por ehèmpel <code>double-cross</code>, i entre papiadónan di papiamentu palabra deriva ta a base di [[Ortografia di papiamentu|ortografia]] fonológiko, por ehèmpel <code>dòbelkròs</code>. === Estilístika === Algun papiadó ta preferá di usa términonan spañó, hulandes òf ingles ora falta un palabra spesífiko na papiamentu. E eskoho di un otro idioma por dependé di e ramo di estudio, por ehèmpel den siensia i teknologia, hopi bia ta usa términonan latin, griego òf ingles, miéntras ku den kontekstonan tékniko ingles ta mas komun. Ademas, tin bia ta skohe palabranan di otro idioma pa evitá aspekto afektivo mucho fuerte i indeseá na papiamentu. Un ehèmpel di esaki ta e uso di un palabra straño neutral na lugá di un palabra den papiamentu ku un konotashon emoshonal òf negativo, manera den términonan pa salú mental. Den kasonan asina, ta importante pa e palabra straño wòrdu usá korekto i apropiá. Ehempel: <code>malesa di kaya → enfermedat venériko</code> òf <code>kabes a tòka → trastorno mental</code> === Nòmber geografiko === Semper konsultá ''Lista di palabra papiamentu'' pa nòmbernan geográfiko, gentilisio, i athetivo. Por adaptá nòmbernan geográfiko na e ortografia fonológiko di papiamentu, asina leu ku e ortografia ta permití, por ehèmpel Niu Yòrk, Boneiru, Ruba òf Karákas. Esaki ta nifiká ku por usa tantu forma adaptá komo original, dependiendo di su uso (p.e., kon komun i koriente un nòmber ta) i pronunsiashon. Akaso e palabra deriva (p.e., athetivo òf gentilisio) di un pais of lugá no ta menshona den ''Lista di palabra papiamentu'' ta mantene un forma simpel: * Pa gentilisio ta usa e forma: <code>Hende òf habitante di</code> sigui pa e <code>nòmber di pais of lugá</code> konserní. Ehempel: <code>Habitante di Virgin Islands</code> * Pa athetivo ta usa e forma: <code>di</code> sigui pa e <code>nòmber di pais of lugá</code> konserní. Ehempel: <code>Literatura di Bangladèsh</code> === Nombramentu di paginá === Nòmbernan históriko hopi bia no ta na papiamentu òf sin fuente den papiamentu ku lo por referí na un tradukshon. Pa fasilitá nabegashon pa ku e lektor, por usa e siguiente pasonan: # Usa e nòmber konosí na papiamentu. Si e nòmber ofisial ta desvia di esaki ta agrega esaki su tras (ehèmpel: [[pegapega]]). # Si no tin un nomber na papiamentu den uso, ta usa sea e nomber históriko, ofisial, òf original. Ehèmpel: <u>históriko</u>: [[West Indische Compagnie]], [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]], <u>ofisial</u>: [[University of Curaçao]], [[Conasprella wendrosi]], original: [[Uncle Louis Store]]. Por agrega un tradukshon literal di e nòmber na papiamentu pa lektornan ku no ta komprende idioma hulandes/ingles òf otro idiomanan. # Si un página tin nòmbernan alternativo por traha un ''[[Yuda:Redirigí|redirect]]''-página pa referí i dirigí durante búskeda i nabegashon di Wikipedia. Por ehèmpel e nòmber [[Compania di Fosfaat Arubano|Compania Arubano di Fosfaat]] tin <u>nòmbernan històriko</u>: "Aruba Phosphate Company", "Aruba Phosfaat Maatschappij", i un <u>abreviashon</u> "APM", òf pa <u>tradukshon literal</u> University of Curaçao lo por tin un redirect for di "Universidat di Kòrsou". [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] 20i86zzl97f4bhtumg1ztu7nnxda4zf Yuda:Redirigí 12 13223 188337 165726 2026-04-22T12:43:02Z Kallmemel 14000 188337 wikitext text/x-wiki Un '''''redirect''''' (òf '''redirigí''') ta un página ku ta funshoná komo un kambio di ruta i ta dirigí lektornan outomatikamente pa un paginá òf sekshon diferente. Redirect ta yuda usuario haña artíkulonan ora ta buska bou di nombernan òf ortografia alternativo. == Sintaksis == Pa krea un redirect, usa e siguiente sintaks na e parti ariba di e página: <pre>#REDIRECT [[Título]]</pre> Remplasá <code>título</code> ku e nòmber di e página di destino. Pa dirigí na un sekshon spesífiko: <pre>#REDIRECT [[Título#nòmber di sekshon]]</pre> E símbolo <code>#</code> ta wòrdu usa pa ankra e link na sekshon di e paginá. Redirect ta funshoná unikamente si e página di destino ta eksistí. Pa dirigí na otro proyektonan di Wikimedia, ta usa ''soft redirect''. === Ehèmpel === * <code><nowiki>#REDIRECT [[Bonaire]]</nowiki></code> → [https://w.wiki/Eht5 Bonaire] ta redirigí pa e artíkulo "[[Boneiru]]". * <code><nowiki>#REDIRECT [[Boneiru#Historia]]</nowiki></code> → ta redirigí pa e sekshon "Historia" denter e artíkulo di [[Boneiru#Historia|Boneiru]]. * <code><nowiki>#REDIRECT [[nl:Curaçao]]</nowiki></code> → ta redirigí pa e vershon hulandes di [[:nl:Curaçao|Kòrsou]] pero no ta konsiderá komo un redirect berdadero. Importante: E link di redirigí mester ta un wikilink simpel. E no por usa malchi, palabranan mágiko (''magic words''), òf funshonnan di analisá (''parser functions''). === Redirigí pa kategoria òf archivo === Pa redirigí na un kategoria òf página di archivo sin kategorisá e página di redirigí mes, agregá dos punto (:) promé ku e espasio di nòmber: <pre>#REDIRECT [[:Kategoria:Fransia]]</pre> Pa redirigí entre páginanan di kategoria mester usa soft redirect. [[Kategoria:Wikipedia:Yuda]] jzgjvsx2vhbyy4r4nf056zu7b0m0gni Malchi:Infobox obheto celestial 10 13275 188444 188050 2026-04-23T10:15:49Z Kallmemel 14000 188444 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = whitesmoke | kop = {{{nomber|}}} | image = {{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | otherimage = {{{imagen2|}}} | othercaption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{Afbeelding gewenst}} | head1_1 = {{var|{{{variante|}}}|Simbolo|Símbolo}}&nbsp; | item1_1 = {{if empty|{{#if:{{{simbolo|}}}|[[Fail:{{{simbolo|}}}|24px|Simbolo]]}}|{{#if:{{#property:P367}}|[[Fail:{{wikidata|property|raw|P367}}|24px]]}}}}{{#if:{{{simbolo|}}}{{#property:P367}}|{{#if:{{{simbolo2|}}}|&nbsp;{{var|{{{variante|}}}|of|òf}}&nbsp;[[Fail:{{{simbolo2|}}}|24px|Simbolo]]}}}} | head1_2 = Tipo&nbsp; | item1_2 = {{if empty|{{{tipo|}}}|{{wikidata|property|P31}}}} | head1_3 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrimento|Deskubrimentu}}&nbsp; | item1_3 = {{if empty|{{{fecha_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P575}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P575}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{fecha_descubri|}}}{{#property:P575}}|<br>{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}|{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}}} | head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrido|Deskubridó}} | item1_4 = {{{descubrido|}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Metodo|Método}} | item1_5 = {{if empty|{{{metodo_descubri|}}}|{{wikidata|properties|linked|P1046}}}} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Obheto Messier|Opheto Messier}}&nbsp; | item1_6 = {{if empty|{{#if:{{{messier|}}}|M{{{messier|}}}}}|{{#if:{{#ifeq:{{wikidata|qualifier|multilingual|P528|P972}}|Messier object}}|{{wikidata|property|P528}}}}}} | head1_7 = New&nbsp;General&nbsp;Catalogue&nbsp; | item1_7 = {{#if:{{{ngc|}}}|NGC {{{ngc|}}}}} | head1_8 = [[Uranometria|Bayeraanduiding]] | item1_8 = {{{bayer|}}} | head1_9 = [[Flamsteed-aanduiding|Flamsteed{{shy}}aanduiding]] | item1_9 = {{{flamsteed|}}} | head2_1 = Vernoemd naar | item2_1 = {{{vernoemdnaar|}}} | head2_2 = Voorlopige aanduiding | item2_2 = {{{voorlopig|}}} | head2_3 = Overige aanduidingen | item2_3 = {{{overig|}}} | breed3 = {{#if:{{{exoplaneet|}}}|[[Exoplaneet|Planeten]]<br />{{{exoplaneet|}}} }} | kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica fisico|Karakterístika fisiko}} | head4_1 = {{var|{{{variante|}}}|Edad|Edat}}&nbsp; | item4_1 = {{{edad|}}} | head4_2 = {{var|{{{variante|}}}|Satelite|Satelit}}&nbsp; | item4_2 = {{{cantidad_satelite|}}} | head4_3 = Strea | item4_3 = {{{cantidad_strea|}}} | head4_4 = Type [[progenitor]] | item4_4 = {{{typeprogenitor|}}} | head4_5 = {{#if:{{{typeprogenitor|}}}|Progenitor|[[Progenitor]]}} | item4_5 = {{{progenitor|}}} | head4_6 = Restant | item4_6 = {{{restant|}}} | head4_7 = [[B-V-kleurindex]] | item4_7 = {{{bvkleurindex|}}} | head4_8 = {{var|{{{variante|}}}|Omtrek|Sirkunferensia}}&nbsp; | item4_8 = {{{omtrek|}}} | head4_9 = Diameter&nbsp; | item4_9 = {{#if:{{{diameter|}}}|{{{diameter|}}}|{{#if:{{#property:P2386}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2386}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2386}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head4_10 = [[Roodverschuiving]] | item4_10 = {{{roodverschuiving|}}} | head4_11 = [[Radiële snelheid]] | item4_11 = {{#if:{{{radiëlesnelheid|}}}|{{{radiëlesnelheid}}} km/s}} | head5_1 = Afmeting | item5_1 = {{#if:{{{afmeting|}}}|{{{afmeting|}}}[[boogminuut|']]}} | head5_2 = Masa&nbsp; | item5_2 = {{{masa|}}} | head5_3 = {{var|{{{variante|}}}|Gravedad superficial| Gravedat superfisial}}&nbsp; | item5_3 = {{#if:{{{gravedad|}}}|{{{gravedad|}}} m/s<sup>2</sup>|{{#if:{{#property:P7015}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P7015}}|nl}}&nbsp;m/s<sup>2</sup>}}}} | head5_4 = [[Ontsnappingssnelheid|Ontsnappings{{shy}}snelheid]] | item5_4 = {{#if:{{{ontsnappingssnelheid|}}}|{{{ontsnappingssnelheid|}}} km/s}} | head5_5 = Temperatura ({{var|{{{variante|}}}|superficie|superfisie}}) | item5_5 = {{#if:{{{temp_superficie|}}}|{{{temp_superficie|}}}|{{#if:{{#property:P2076}}|{{wikidata|properties|raw|qualifier|format=%q:&nbsp;%p|P2076|P1480}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|kelvin|K|{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|grado Selsio|[[Celsius|°C]]}}}}}}}} | head5_6 = {{var|{{{variante|}}}|Densidad|Densidat}} (ρ) | item5_6 = {{#if:{{{densidad|}}}|{{formatnum|{{{densidad|}}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>|{{#if:{{#property:P2054}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2054}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>}}}} | head5_7 = Periodo ({{var|{{{variante|}}}|rotacion|rotashon}}) | item5_7 = {{{periodo_rotacion|}}} | head5_8 = [[Spectraalklasse]] | item5_8 = {{{spectraalklasse|}}} | head5_9 = [[Lichtkracht]] | item5_9 = {{{lichtkracht|}}} | head5_10 = [[Magnitude|Absolute helderheid]] | item5_10 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|{{{abshelderheid|}}} mag}} | head5_11 = [[Albedo]] | item5_11 = {{#if:{{{albedo|}}}|{{{albedo|}}}%}} | head6_1 = [[Omwentelingsas|Hoek omwentelingsas]] | item6_1 = {{#if:{{{omwentelingsas|}}}|{{{omwentelingsas|}}}[[booggraad|°]]}} | head6_2 = Fysische samenstelling | item6_2 = {{{fyssamenstelling|}}} | head6_3 = Samenstelling kern | item6_3 = {{{samenstellingkern|}}} | head6_4 = [[Afplatting]] | item6_4 = {{{afplatting|}}} | head6_5 = [[Veranderlijke ster|Veranderlijk]] | item6_5 = {{{veranderlijk|}}} | kop7 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica di orbita|Karakterístika di órbita}} | breed7 = {{#if:{{{afbeeldingbaan|}}}|[[Fail:{{{afbeeldingbaan}}}|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px|{{{onderschriftbaan|}}}]]{{#if:{{{onderschriftbaan|}}}|<br /><small>{{{onderschriftbaan|}}}</small>}}}} | head7_1 = Type | item7_1 = {{#if:{{{baantype|}}}|{{{baantype}}}|{{#if:{{#Property:P522}}|{{wikidata|property|linked|P522}}}}}} | head7_2 = {{var|{{{variante|}}}|Straal|Stral}} | item7_2 = {{{straal|}}} | head7_3 = {{#switch: {{{typeperifocus|}}}|perigeum|Perigeum=[[Perigeum]]|perihelium|Perihelium=[[Perihelium]]|[[Apside|Periapsis]]}} | item7_3 = {{{perifocus|}}} | head7_4 = {{#switch: {{{typeapofocus|}}}|apogeum|Apogeum=[[Apogeum]]|aphelium|Aphelium=[[Aphelium]]|[[Apside|Apoapsis]]}} | item7_4 = {{{apofocus|}}} | head7_5 = [[Apsidenlijn|Halve lange as]] (a) | item7_5 = {{{halvelangeas|}}} | head7_6 = {{var|{{{variante|}}}|[[Eksentrisidat (astronomia)|Excentricidad]]|[[Eksentrisidat (astronomia)|Eksentrisidat]]}} (e) | item7_6 = {{#if:{{{excentricidad|}}}|{{{excentricidad}}}|{{#if:{{#Property:P1096}}|{{wikidata|property|P1096}}}}}} | head7_7 = [[Lengte van de klimmende knoop|Lengte klimmende knoop]] (Ω) | item7_7 = {{{knoop|}}} | head7_8 = [[Argument van het periapsis]] (ω) | item7_8 = {{#if:{{{argumentperi|}}}|{{{argumentperi|}}}°}} | head7_9 = Middelbare anomalie (M) | item7_9 = {{{anomalie|}}} | head8_1 = [[Lengte (meetkunde)|Lengte]] (L) | item8_1 = {{{lengte|}}} | head8_2 = [[Periodo di revolushon (astronomia)|Periodo]] (P)&nbsp; | item8_2 = {{#if:{{{periodo|}}}|{{{periodo}}}|{{#if:{{#Property:P2146}}|{{wikidata|property|linked|P2146}}}}}} | head8_3 = Dagelijkse beweging (n) | item8_3 = {{{beweging|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|}}}|Inclinacion|Inklinashon}} (i) | item8_4 = {{#if:{{{inclinacion|}}}|{{{inclinacion}}}°|{{#if:{{#Property: P2045}}|{{wikidata|property|P2045}}°}}}} | kop9 = Data di {{var|{{{variante|}}}|observacion|opservashon}} {{{waarneming|}}} | head9_1 = [[Epoche (astronomie)|Standaardepoche]] | item9_1 = {{#if:{{{epoche|}}}|J{{{epoche|}}}}} | head9_2 = [[Rechte klimming]] | item9_2 = {{{rechteklimming|}}} | head9_3 = [[Declinatie (astronomie)|Declinatie]] | item9_3 = {{{declinatie|}}} | head9_4 = [[Coördinatenstelsel#Lijst van coördinatenstelsels in de astronomie|Galactische coördinaten]] | item9_4 = {{{gcoord|}}} | head9_5 = [[Sterrenstelsel]] | item9_5 = {{{sterrenstelsel|}}} | head9_6 = [[Sterrenbeeld]] | item9_6 = {{#if:{{{sterrenbeeld|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{sterrenbeeld|}}}}}}} | head9_7 = [[Radiant]] | item9_7 = {{#if:{{{radiant|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{radiant|}}}}}}} | head9_8 = [[Eigenbeweging]] (μ) | item9_8 = {{{eigenbeweging|}}} | head9_9 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|Schijnbare helderheid|[[Magnitude|Schijnbare helderheid]]}} | item9_9 = {{#if:{{{schhelderheid|}}}|{{{schhelderheid|}}} mag}} | head9_10 = {{nowrap|{{var|{{{variante|}}}|Distancia|Distansia}}&nbsp;{{#if:{{{distancia|{{#property:P2583}}}}}|for di {{{distancia_fordi|[[Tera (planeta)|Tera]]}}}}}}}&nbsp; | item9_10 = {{if empty|{{{distancia|}}}|{{#if:{{#property:P2583}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2583}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2583}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head9_11 = {{nowrap|Distancia {{#if:{{{distancia_fordi2|}}}|for di {{{distancia_fordi2|}}}}}}}&nbsp; | item9_11 = {{{distancia2|}}} | headA_1 = [[Dubbelster|Meervoudig]] | itemA_1 = {{{meervoudig|}}} | kopB = {{var|{{{variante|}}}|Atmosfeer|Atmosfer}} | headB_1 = {{var|{{{variante|}}}|Presion|Preshon}}&nbsp; | itemB_1 = {{#if:{{{presion_atm|}}}|{{{presion_atm|}}}&nbsp;hPa}} | headB_2 = {{var|{{{variante|}}}|Composicion|Komposishon}}&nbsp; | itemB_2 = {{{composicion_atm|}}} | headB_3 = Temperatuur | itemB_3 = {{#if:{{{atmtemperatuur|}}}|{{{atmtemperatuur|}}} K}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obheto celestial/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|obheto celestial]]</noinclude> 7rlapx4zi33sod2178jchy7fbitky1q 188445 188444 2026-04-23T10:20:00Z Kallmemel 14000 188445 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = whitesmoke | kop = {{{nomber|}}} | image = {{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | otherimage = {{{imagen2|}}} | othercaption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{Afbeelding gewenst}} | head1_1 = {{var|{{{variante|}}}|Simbolo|Símbolo}}&nbsp; | item1_1 = {{if empty|{{#if:{{{simbolo|}}}|[[Fail:{{{simbolo|}}}|24px|Simbolo]]}}|{{#if:{{#property:P367}}|[[Fail:{{wikidata|property|raw|P367}}|24px]]}}}}{{#if:{{{simbolo|}}}{{#property:P367}}|{{#if:{{{simbolo2|}}}|&nbsp;{{var|{{{variante|}}}|of|òf}}&nbsp;[[Fail:{{{simbolo2|}}}|24px|Simbolo]]}}}} | head1_2 = Tipo&nbsp; | item1_2 = {{if empty|{{{tipo|}}}|{{wikidata|property|P31}}}} | head1_3 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrimento|Deskubrimentu}}&nbsp; | item1_3 = {{if empty|{{{fecha_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P575}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P575}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{fecha_descubri|}}}{{#property:P575}}|<br>{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}|{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}}} | head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrido|Deskubridó}} | item1_4 = {{{descubrido|}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Metodo|Método}} | item1_5 = {{if empty|{{{metodo_descubri|}}}|{{wikidata|properties|linked|P1046}}}} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Obheto Messier|Opheto Messier}}&nbsp; | item1_6 = {{if empty|{{#if:{{{messier|}}}|M{{{messier|}}}}}|{{#if:{{#ifeq:{{wikidata|qualifier|multilingual|P528|P972}}|Messier object}}|{{wikidata|property|P528}}}}}} | head1_7 = New&nbsp;General&nbsp;Catalogue&nbsp; | item1_7 = {{#if:{{{ngc|}}}|NGC {{{ngc|}}}}} | head1_8 = [[Uranometria|Bayeraanduiding]] | item1_8 = {{{bayer|}}} | head1_9 = [[Flamsteed-aanduiding|Flamsteed{{shy}}aanduiding]] | item1_9 = {{{flamsteed|}}} | head2_1 = Vernoemd naar | item2_1 = {{{vernoemdnaar|}}} | head2_2 = Voorlopige aanduiding | item2_2 = {{{voorlopig|}}} | head2_3 = Overige aanduidingen | item2_3 = {{{overig|}}} | breed3 = {{#if:{{{exoplaneta|}}}|Planeta<br />{{{exoplaneta|}}} }} | kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica fisico|Karakterístika fisiko}} | head4_1 = {{var|{{{variante|}}}|Edad|Edat}}&nbsp; | item4_1 = {{{edad|}}} | head4_2 = {{var|{{{variante|}}}|Satelite|Satelit}}&nbsp; | item4_2 = {{{cantidad_satelite|}}} | head4_3 = Strea | item4_3 = {{{cantidad_strea|}}} | head4_4 = Type [[progenitor]] | item4_4 = {{{typeprogenitor|}}} | head4_5 = {{#if:{{{typeprogenitor|}}}|Progenitor|[[Progenitor]]}} | item4_5 = {{{progenitor|}}} | head4_6 = Restant | item4_6 = {{{restant|}}} | head4_7 = [[B-V-kleurindex]] | item4_7 = {{{bvkleurindex|}}} | head4_8 = {{var|{{{variante|}}}|Omtrek|Sirkunferensia}}&nbsp; | item4_8 = {{{omtrek|}}} | head4_9 = Diameter&nbsp; | item4_9 = {{#if:{{{diameter|}}}|{{{diameter|}}}|{{#if:{{#property:P2386}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2386}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2386}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head4_10 = [[Roodverschuiving]] | item4_10 = {{{roodverschuiving|}}} | head4_11 = [[Radiële snelheid]] | item4_11 = {{#if:{{{radiëlesnelheid|}}}|{{{radiëlesnelheid}}} km/s}} | head5_1 = Afmeting | item5_1 = {{#if:{{{afmeting|}}}|{{{afmeting|}}}[[boogminuut|']]}} | head5_2 = Masa&nbsp; | item5_2 = {{{masa|}}} | head5_3 = {{var|{{{variante|}}}|Gravedad superficial| Gravedat superfisial}}&nbsp; | item5_3 = {{#if:{{{gravedad|}}}|{{{gravedad|}}} m/s<sup>2</sup>|{{#if:{{#property:P7015}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P7015}}|nl}}&nbsp;m/s<sup>2</sup>}}}} | head5_4 = [[Ontsnappingssnelheid|Ontsnappings{{shy}}snelheid]] | item5_4 = {{#if:{{{ontsnappingssnelheid|}}}|{{{ontsnappingssnelheid|}}} km/s}} | head5_5 = Temperatura ({{var|{{{variante|}}}|superficie|superfisie}}) | item5_5 = {{#if:{{{temp_superficie|}}}|{{{temp_superficie|}}}|{{#if:{{#property:P2076}}|{{wikidata|properties|raw|qualifier|format=%q:&nbsp;%p|P2076|P1480}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|kelvin|K|{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|grado Selsio|[[Celsius|°C]]}}}}}}}} | head5_6 = {{var|{{{variante|}}}|Densidad|Densidat}} (ρ) | item5_6 = {{#if:{{{densidad|}}}|{{formatnum|{{{densidad|}}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>|{{#if:{{#property:P2054}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2054}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>}}}} | head5_7 = Periodo ({{var|{{{variante|}}}|rotacion|rotashon}}) | item5_7 = {{{periodo_rotacion|}}} | head5_8 = [[Spectraalklasse]] | item5_8 = {{{spectraalklasse|}}} | head5_9 = [[Lichtkracht]] | item5_9 = {{{lichtkracht|}}} | head5_10 = [[Magnitude|Absolute helderheid]] | item5_10 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|{{{abshelderheid|}}} mag}} | head5_11 = [[Albedo]] | item5_11 = {{#if:{{{albedo|}}}|{{{albedo|}}}%}} | head6_1 = [[Omwentelingsas|Hoek omwentelingsas]] | item6_1 = {{#if:{{{omwentelingsas|}}}|{{{omwentelingsas|}}}[[booggraad|°]]}} | head6_2 = Fysische samenstelling | item6_2 = {{{fyssamenstelling|}}} | head6_3 = Samenstelling kern | item6_3 = {{{samenstellingkern|}}} | head6_4 = [[Afplatting]] | item6_4 = {{{afplatting|}}} | head6_5 = [[Veranderlijke ster|Veranderlijk]] | item6_5 = {{{veranderlijk|}}} | kop7 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica di orbita|Karakterístika di órbita}} | breed7 = {{#if:{{{afbeeldingbaan|}}}|[[Fail:{{{afbeeldingbaan}}}|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px|{{{onderschriftbaan|}}}]]{{#if:{{{onderschriftbaan|}}}|<br /><small>{{{onderschriftbaan|}}}</small>}}}} | head7_1 = Type | item7_1 = {{#if:{{{baantype|}}}|{{{baantype}}}|{{#if:{{#Property:P522}}|{{wikidata|property|linked|P522}}}}}} | head7_2 = {{var|{{{variante|}}}|Straal|Stral}} | item7_2 = {{{straal|}}} | head7_3 = {{#switch: {{{typeperifocus|}}}|perigeum|Perigeum=[[Perigeum]]|perihelium|Perihelium=[[Perihelium]]|[[Apside|Periapsis]]}} | item7_3 = {{{perifocus|}}} | head7_4 = {{#switch: {{{typeapofocus|}}}|apogeum|Apogeum=[[Apogeum]]|aphelium|Aphelium=[[Aphelium]]|[[Apside|Apoapsis]]}} | item7_4 = {{{apofocus|}}} | head7_5 = [[Apsidenlijn|Halve lange as]] (a) | item7_5 = {{{halvelangeas|}}} | head7_6 = {{var|{{{variante|}}}|[[Eksentrisidat (astronomia)|Excentricidad]]|[[Eksentrisidat (astronomia)|Eksentrisidat]]}} (e) | item7_6 = {{#if:{{{excentricidad|}}}|{{{excentricidad}}}|{{#if:{{#Property:P1096}}|{{wikidata|property|P1096}}}}}} | head7_7 = [[Lengte van de klimmende knoop|Lengte klimmende knoop]] (Ω) | item7_7 = {{{knoop|}}} | head7_8 = [[Argument van het periapsis]] (ω) | item7_8 = {{#if:{{{argumentperi|}}}|{{{argumentperi|}}}°}} | head7_9 = Middelbare anomalie (M) | item7_9 = {{{anomalie|}}} | head8_1 = [[Lengte (meetkunde)|Lengte]] (L) | item8_1 = {{{lengte|}}} | head8_2 = [[Periodo di revolushon (astronomia)|Periodo]] (P)&nbsp; | item8_2 = {{#if:{{{periodo|}}}|{{{periodo}}}|{{#if:{{#Property:P2146}}|{{wikidata|property|linked|P2146}}}}}} | head8_3 = Dagelijkse beweging (n) | item8_3 = {{{beweging|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|}}}|Inclinacion|Inklinashon}} (i) | item8_4 = {{#if:{{{inclinacion|}}}|{{{inclinacion}}}°|{{#if:{{#Property: P2045}}|{{wikidata|property|P2045}}°}}}} | kop9 = Data di {{var|{{{variante|}}}|observacion|opservashon}} {{{waarneming|}}} | head9_1 = [[Epoche (astronomie)|Standaardepoche]] | item9_1 = {{#if:{{{epoche|}}}|J{{{epoche|}}}}} | head9_2 = [[Rechte klimming]] | item9_2 = {{{rechteklimming|}}} | head9_3 = [[Declinatie (astronomie)|Declinatie]] | item9_3 = {{{declinatie|}}} | head9_4 = [[Coördinatenstelsel#Lijst van coördinatenstelsels in de astronomie|Galactische coördinaten]] | item9_4 = {{{gcoord|}}} | head9_5 = [[Sterrenstelsel]] | item9_5 = {{{sterrenstelsel|}}} | head9_6 = [[Sterrenbeeld]] | item9_6 = {{#if:{{{sterrenbeeld|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{sterrenbeeld|}}}}}}} | head9_7 = [[Radiant]] | item9_7 = {{#if:{{{radiant|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{radiant|}}}}}}} | head9_8 = [[Eigenbeweging]] (μ) | item9_8 = {{{eigenbeweging|}}} | head9_9 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|Schijnbare helderheid|[[Magnitude|Schijnbare helderheid]]}} | item9_9 = {{#if:{{{schhelderheid|}}}|{{{schhelderheid|}}} mag}} | head9_10 = {{nowrap|{{var|{{{variante|}}}|Distancia|Distansia}}&nbsp;{{#if:{{{distancia|{{#property:P2583}}}}}|for di {{{distancia_fordi|[[Tera (planeta)|Tera]]}}}}}}}&nbsp; | item9_10 = {{if empty|{{{distancia|}}}|{{#if:{{#property:P2583}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2583}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2583}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head9_11 = {{nowrap|Distancia {{#if:{{{distancia_fordi2|}}}|for di {{{distancia_fordi2|}}}}}}}&nbsp; | item9_11 = {{{distancia2|}}} | headA_1 = [[Dubbelster|Meervoudig]] | itemA_1 = {{{meervoudig|}}} | kopB = {{var|{{{variante|}}}|Atmosfeer|Atmosfer}} | headB_1 = {{var|{{{variante|}}}|Presion|Preshon}}&nbsp; | itemB_1 = {{#if:{{{presion_atm|}}}|{{{presion_atm|}}}&nbsp;hPa}} | headB_2 = {{var|{{{variante|}}}|Composicion|Komposishon}}&nbsp; | itemB_2 = {{{composicion_atm|}}} | headB_3 = Temperatuur | itemB_3 = {{#if:{{{atmtemperatuur|}}}|{{{atmtemperatuur|}}} K}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obheto celestial/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|obheto celestial]]</noinclude> khd3qetbankn8po7tp8lsw7n68qg5oy 188446 188445 2026-04-23T10:31:07Z Kallmemel 14000 188446 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = whitesmoke | kop = {{{nomber|}}} | image = {{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | otherimage = {{{imagen2|}}} | othercaption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{Afbeelding gewenst}} | head1_1 = {{var|{{{variante|}}}|Simbolo|Símbolo}}&nbsp; | item1_1 = {{if empty|{{#if:{{{simbolo|}}}|[[Fail:{{{simbolo|}}}|24px|Simbolo]]}}|{{#if:{{#property:P367}}|[[Fail:{{wikidata|property|raw|P367}}|24px]]}}}}{{#if:{{{simbolo|}}}{{#property:P367}}|{{#if:{{{simbolo2|}}}|&nbsp;{{var|{{{variante|}}}|of|òf}}&nbsp;[[Fail:{{{simbolo2|}}}|24px|Simbolo]]}}}} | head1_2 = Tipo&nbsp; | item1_2 = {{if empty|{{{tipo|}}}|{{wikidata|property|P31}}}} | head1_3 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrimento|Deskubrimentu}}&nbsp; | item1_3 = {{if empty|{{{fecha_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P575}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P575}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{fecha_descubri|}}}{{#property:P575}}|<br>{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}|{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}}} | head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrido|Deskubridó}} | item1_4 = {{{descubrido|}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Metodo|Método}} | item1_5 = {{if empty|{{{metodo_descubri|}}}|{{wikidata|properties|linked|P1046}}}} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Obheto Messier|Opheto Messier}}&nbsp; | item1_6 = {{if empty|{{#if:{{{messier|}}}|M{{{messier|}}}}}|{{#if:{{#ifeq:{{wikidata|qualifier|multilingual|P528|P972}}|Messier object}}|{{wikidata|property|P528}}}}}} | head1_7 = New&nbsp;General&nbsp;Catalogue&nbsp; | item1_7 = {{#if:{{{ngc|}}}|NGC {{{ngc|}}}}} | head1_8 = [[Uranometria|Bayeraanduiding]] | item1_8 = {{{bayer|}}} | head1_9 = [[Flamsteed-aanduiding|Flamsteed{{shy}}aanduiding]] | item1_9 = {{{flamsteed|}}} | head2_1 = Vernoemd naar | item2_1 = {{{vernoemdnaar|}}} | head2_2 = Voorlopige aanduiding | item2_2 = {{{voorlopig|}}} | head2_3 = Overige aanduidingen | item2_3 = {{{overig|}}} | breed3 = {{#if:{{{exoplaneta|}}}|Planeta<br />{{{exoplaneta|}}} }} | kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica fisico|Karakterístika fisiko}} | head4_1 = {{var|{{{variante|}}}|Edad|Edat}}&nbsp; | item4_1 = {{{edad|}}} | head4_2 = {{var|{{{variante|}}}|Satelite|Satelit}}&nbsp; | item4_2 = {{{cantidad_satelite|}}} | head4_3 = Strea | item4_3 = {{{cantidad_strea|}}} | head4_4 = Type [[progenitor]] | item4_4 = {{{typeprogenitor|}}} | head4_5 = {{#if:{{{typeprogenitor|}}}|Progenitor|[[Progenitor]]}} | item4_5 = {{{progenitor|}}} | head4_6 = Restant | item4_6 = {{{restant|}}} | head4_7 = [[B-V-kleurindex]] | item4_7 = {{{bvkleurindex|}}} | head4_8 = {{var|{{{variante|}}}|Omtrek|Sirkunferensia}}&nbsp; | item4_8 = {{{omtrek|}}} | head4_9 = Diameter&nbsp; | item4_9 = {{#if:{{{diameter|}}}|{{{diameter|}}}|{{#if:{{#property:P2386}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2386}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2386}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head4_10 = [[Roodverschuiving]] | item4_10 = {{{roodverschuiving|}}} | head4_11 = [[Radiële snelheid]] | item4_11 = {{#if:{{{radiëlesnelheid|}}}|{{{radiëlesnelheid}}} km/s}} | head5_1 = Afmeting | item5_1 = {{#if:{{{afmeting|}}}|{{{afmeting|}}}[[boogminuut|']]}} | head5_2 = Masa&nbsp; | item5_2 = {{{masa|}}} | head5_3 = {{var|{{{variante|}}}|Gravedad superficial| Gravedat superfisial}}&nbsp; | item5_3 = {{#if:{{{gravedad|}}}|{{{gravedad|}}} m/s<sup>2</sup>|{{#if:{{#property:P7015}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P7015}}|nl}}&nbsp;m/s<sup>2</sup>}}}} | head5_4 = [[Ontsnappingssnelheid|Ontsnappings{{shy}}snelheid]] | item5_4 = {{#if:{{{ontsnappingssnelheid|}}}|{{{ontsnappingssnelheid|}}} km/s}} | head5_5 = Temperatura ({{var|{{{variante|}}}|superficie|superfisie}}) | item5_5 = {{#if:{{{temp_superficie|}}}|{{{temp_superficie|}}}|{{#if:{{#property:P2076}}|{{wikidata|properties|raw|qualifier|format=%q:&nbsp;%p|P2076|P1480}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|kelvin|K|{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|grado Selsio|[[Celsius|°C]]}}}}}}}} | head5_6 = {{var|{{{variante|}}}|Densidad|Densidat}} (ρ) | item5_6 = {{#if:{{{densidad|}}}|{{formatnum|{{{densidad|}}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>|{{#if:{{#property:P2054}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2054}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>}}}} | head5_7 = Periodo ({{var|{{{variante|}}}|rotacion|rotashon}}) | item5_7 = {{{periodo_rotacion|}}} | head5_8 = [[Spectraalklasse]] | item5_8 = {{{spectraalklasse|}}} | head5_9 = [[Lichtkracht]] | item5_9 = {{{lichtkracht|}}} | head5_10 = [[Magnitude|Absolute helderheid]] | item5_10 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|{{{abshelderheid|}}} mag}} | head5_11 = [[Albedo]] | item5_11 = {{#if:{{{albedo|}}}|{{{albedo|}}}%}} | head6_1 = [[Omwentelingsas|Hoek omwentelingsas]] | item6_1 = {{#if:{{{omwentelingsas|}}}|{{{omwentelingsas|}}}[[booggraad|°]]}} | head6_2 = Fysische samenstelling | item6_2 = {{{fyssamenstelling|}}} | head6_3 = Samenstelling kern | item6_3 = {{{samenstellingkern|}}} | head6_4 = [[Afplatting]] | item6_4 = {{{afplatting|}}} | head6_5 = [[Veranderlijke ster|Veranderlijk]] | item6_5 = {{{veranderlijk|}}} | kop7 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica di orbita|Karakterístika di órbita}} | breed7 = {{#if:{{{afbeeldingbaan|}}}|[[Fail:{{{afbeeldingbaan}}}|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px|{{{onderschriftbaan|}}}]]{{#if:{{{onderschriftbaan|}}}|<br /><small>{{{onderschriftbaan|}}}</small>}}}} | head7_1 = Type | item7_1 = {{#if:{{{baantype|}}}|{{{baantype}}}|{{#if:{{#Property:P522}}|{{wikidata|property|linked|P522}}}}}} | head7_2 = {{var|{{{variante|}}}|Straal|Stral}} | item7_2 = {{{straal|}}} | head7_3 = {{#switch: {{{typeperifocus|}}}|perigeum|Perigeum=[[Perigeum]]|perihelium|Perihelium=[[Perihelium]]|[[Apside|Periapsis]]}} | item7_3 = {{{perifocus|}}} | head7_4 = {{#switch: {{{typeapofocus|}}}|apogeum|Apogeum=[[Apogeum]]|aphelium|Aphelium=[[Aphelium]]|[[Apside|Apoapsis]]}} | item7_4 = {{{apofocus|}}} | head7_5 = [[Apsidenlijn|Halve lange as]] (a) | item7_5 = {{{halvelangeas|}}} | head7_6 = {{var|{{{variante|}}}|[[Eksentrisidat (astronomia)|Excentricidad]]|[[Eksentrisidat (astronomia)|Eksentrisidat]]}} (e) | item7_6 = {{#if:{{{excentricidad|}}}|{{{excentricidad}}}|{{#if:{{#Property:P1096}}|{{wikidata|property|P1096}}}}}} | head7_7 = [[Lengte van de klimmende knoop|Lengte klimmende knoop]] (Ω) | item7_7 = {{{knoop|}}} | head7_8 = [[Argument van het periapsis]] (ω) | item7_8 = {{#if:{{{argumentperi|}}}|{{{argumentperi|}}}°}} | head7_9 = Middelbare anomalie (M) | item7_9 = {{{anomalie|}}} | head8_1 = [[Lengte (meetkunde)|Lengte]] (L) | item8_1 = {{{lengte|}}} | head8_2 = [[Periodo di revolushon (astronomia)|Periodo]] (P)&nbsp; | item8_2 = {{#if:{{{periodo|}}}|{{{periodo}}}|{{#if:{{#Property:P2146}}|{{wikidata|property|linked|P2146}}}}}} | head8_3 = Dagelijkse beweging (n) | item8_3 = {{{beweging|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|}}}|Inclinacion|Inklinashon}} (i) | item8_4 = {{#if:{{{inclinacion|}}}|{{{inclinacion}}}°|{{#if:{{#Property: P2045}}|{{wikidata|property|P2045}}°}}}} | kop9 = Data di {{var|{{{variante|}}}|observacion|opservashon}} {{{waarneming|}}} | head9_1 = [[Epoche (astronomie)|Standaardepoche]] | item9_1 = {{#if:{{{epoche|}}}|J{{{epoche|}}}}} | head9_2 = [[Rechte klimming]] | item9_2 = {{{rechteklimming|}}} | head9_3 = [[Declinatie (astronomie)|Declinatie]] | item9_3 = {{{declinatie|}}} | head9_4 = [[Coördinatenstelsel#Lijst van coördinatenstelsels in de astronomie|Galactische coördinaten]] | item9_4 = {{{gcoord|}}} | head9_5 = [[Sterrenstelsel]] | item9_5 = {{{sterrenstelsel|}}} | head9_6 = Konstelashon | item9_6 = {{#if:{{{konstelashon|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{konstelashon|}}}}}}} | head9_7 = [[Radiant]] | item9_7 = {{#if:{{{radiant|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{radiant|}}}}}}} | head9_8 = {{var|{{{variante|}}}|Movecion|Moveshon}} propio (μ) | item9_8 = {{{movecion_propio|}}} | head9_9 = {{#if:{{{claridad_abs|}}}|Claridad aparente|[[Magnitud|Claridad aparente]]}} | item9_9 = {{#if:{{{schhelderheid|}}}|{{{schhelderheid|}}} mag}} | head9_10 = {{nowrap|{{var|{{{variante|}}}|Distancia|Distansia}}&nbsp;{{#if:{{{distancia|{{#property:P2583}}}}}|for di {{{distancia_fordi|[[Tera (planeta)|Tera]]}}}}}}}&nbsp; | item9_10 = {{if empty|{{{distancia|}}}|{{#if:{{#property:P2583}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2583}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2583}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head9_11 = {{nowrap|Distancia {{#if:{{{distancia_fordi2|}}}|for di {{{distancia_fordi2|}}}}}}}&nbsp; | item9_11 = {{{distancia2|}}} | headA_1 = [[Dubbelster|Meervoudig]] | itemA_1 = {{{meervoudig|}}} | kopB = {{var|{{{variante|}}}|Atmosfeer|Atmosfer}} | headB_1 = {{var|{{{variante|}}}|Presion|Preshon}}&nbsp; | itemB_1 = {{#if:{{{presion_atm|}}}|{{{presion_atm|}}}&nbsp;hPa}} | headB_2 = {{var|{{{variante|}}}|Composicion|Komposishon}}&nbsp; | itemB_2 = {{{composicion_atm|}}} | headB_3 = Temperatuur | itemB_3 = {{#if:{{{atmtemperatuur|}}}|{{{atmtemperatuur|}}} K}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obheto celestial/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|obheto celestial]]</noinclude> kd1lqxquaujapvgl0frv7yu6uyua9z4 188447 188446 2026-04-23T10:33:54Z Kallmemel 14000 188447 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = whitesmoke | kop = {{{nomber|}}} | image = {{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | otherimage = {{{imagen2|}}} | othercaption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{Afbeelding gewenst}} | head1_1 = {{var|{{{variante|}}}|Simbolo|Símbolo}}&nbsp; | item1_1 = {{if empty|{{#if:{{{simbolo|}}}|[[Fail:{{{simbolo|}}}|24px|Simbolo]]}}|{{#if:{{#property:P367}}|[[Fail:{{wikidata|property|raw|P367}}|24px]]}}}}{{#if:{{{simbolo|}}}{{#property:P367}}|{{#if:{{{simbolo2|}}}|&nbsp;{{var|{{{variante|}}}|of|òf}}&nbsp;[[Fail:{{{simbolo2|}}}|24px|Simbolo]]}}}} | head1_2 = Tipo&nbsp; | item1_2 = {{if empty|{{{tipo|}}}|{{wikidata|property|P31}}}} | head1_3 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrimento|Deskubrimentu}}&nbsp; | item1_3 = {{if empty|{{{fecha_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P575}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P575}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{fecha_descubri|}}}{{#property:P575}}|<br>{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}|{{if empty|{{{sitio_descubri|}}}|{{#if:{{#property:P65}}|{{nowrap|{{wikidata|property|linked|P65}}}}}}}}}} | head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Descubrido|Deskubridó}} | item1_4 = {{{descubrido|}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Metodo|Método}} | item1_5 = {{if empty|{{{metodo_descubri|}}}|{{wikidata|properties|linked|P1046}}}} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Obheto Messier|Opheto Messier}}&nbsp; | item1_6 = {{if empty|{{#if:{{{messier|}}}|M{{{messier|}}}}}|{{#if:{{#ifeq:{{wikidata|qualifier|multilingual|P528|P972}}|Messier object}}|{{wikidata|property|P528}}}}}} | head1_7 = New&nbsp;General&nbsp;Catalogue&nbsp; | item1_7 = {{#if:{{{ngc|}}}|NGC {{{ngc|}}}}} | head1_8 = [[Uranometria|Bayeraanduiding]] | item1_8 = {{{bayer|}}} | head1_9 = [[Flamsteed-aanduiding|Flamsteed{{shy}}aanduiding]] | item1_9 = {{{flamsteed|}}} | head2_1 = Vernoemd naar | item2_1 = {{{vernoemdnaar|}}} | head2_2 = Voorlopige aanduiding | item2_2 = {{{voorlopig|}}} | head2_3 = Overige aanduidingen | item2_3 = {{{overig|}}} | breed3 = {{#if:{{{exoplaneta|}}}|Planeta<br />{{{exoplaneta|}}} }} | kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica fisico|Karakterístika fisiko}} | head4_1 = {{var|{{{variante|}}}|Edad|Edat}}&nbsp; | item4_1 = {{{edad|}}} | head4_2 = {{var|{{{variante|}}}|Satelite|Satelit}}&nbsp; | item4_2 = {{{cantidad_satelite|}}} | head4_3 = Strea | item4_3 = {{{cantidad_strea|}}} | head4_4 = Type [[progenitor]] | item4_4 = {{{typeprogenitor|}}} | head4_5 = {{#if:{{{typeprogenitor|}}}|Progenitor|[[Progenitor]]}} | item4_5 = {{{progenitor|}}} | head4_6 = Restant | item4_6 = {{{restant|}}} | head4_7 = [[B-V-kleurindex]] | item4_7 = {{{bvkleurindex|}}} | head4_8 = {{var|{{{variante|}}}|Omtrek|Sirkunferensia}}&nbsp; | item4_8 = {{{omtrek|}}} | head4_9 = Diameter&nbsp; | item4_9 = {{#if:{{{diameter|}}}|{{{diameter|}}}|{{#if:{{#property:P2386}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2386}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2386}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head4_10 = [[Roodverschuiving]] | item4_10 = {{{roodverschuiving|}}} | head4_11 = [[Radiële snelheid]] | item4_11 = {{#if:{{{radiëlesnelheid|}}}|{{{radiëlesnelheid}}} km/s}} | head5_1 = Afmeting | item5_1 = {{#if:{{{afmeting|}}}|{{{afmeting|}}}[[boogminuut|']]}} | head5_2 = Masa&nbsp; | item5_2 = {{{masa|}}} | head5_3 = {{var|{{{variante|}}}|Gravedad superficial| Gravedat superfisial}}&nbsp; | item5_3 = {{#if:{{{gravedad|}}}|{{{gravedad|}}} m/s<sup>2</sup>|{{#if:{{#property:P7015}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P7015}}|nl}}&nbsp;m/s<sup>2</sup>}}}} | head5_4 = [[Ontsnappingssnelheid|Ontsnappings{{shy}}snelheid]] | item5_4 = {{#if:{{{ontsnappingssnelheid|}}}|{{{ontsnappingssnelheid|}}} km/s}} | head5_5 = Temperatura ({{var|{{{variante|}}}|superficie|superfisie}}) | item5_5 = {{#if:{{{temp_superficie|}}}|{{{temp_superficie|}}}|{{#if:{{#property:P2076}}|{{wikidata|properties|raw|qualifier|format=%q:&nbsp;%p|P2076|P1480}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|kelvin|K|{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2076}}|grado Selsio|[[Celsius|°C]]}}}}}}}} | head5_6 = {{var|{{{variante|}}}|Densidad|Densidat}} (ρ) | item5_6 = {{#if:{{{densidad|}}}|{{formatnum|{{{densidad|}}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>|{{#if:{{#property:P2054}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2054}}|nl}}&nbsp;g/cm<sup>3</sup>}}}} | head5_7 = Periodo ({{var|{{{variante|}}}|rotacion|rotashon}}) | item5_7 = {{{periodo_rotacion|}}} | head5_8 = [[Spectraalklasse]] | item5_8 = {{{spectraalklasse|}}} | head5_9 = [[Lichtkracht]] | item5_9 = {{{lichtkracht|}}} | head5_10 = [[Magnitut|Absolute helderheid]] | item5_10 = {{#if:{{{abshelderheid|}}}|{{{abshelderheid|}}} mag}} | head5_11 = [[Albedo]] | item5_11 = {{#if:{{{albedo|}}}|{{{albedo|}}}%}} | head6_1 = [[Omwentelingsas|Hoek omwentelingsas]] | item6_1 = {{#if:{{{omwentelingsas|}}}|{{{omwentelingsas|}}}[[booggraad|°]]}} | head6_2 = Fysische samenstelling | item6_2 = {{{fyssamenstelling|}}} | head6_3 = Samenstelling kern | item6_3 = {{{samenstellingkern|}}} | head6_4 = [[Afplatting]] | item6_4 = {{{afplatting|}}} | head6_5 = [[Veranderlijke ster|Veranderlijk]] | item6_5 = {{{veranderlijk|}}} | kop7 = {{var|{{{variante|}}}|Caracteristica di orbita|Karakterístika di órbita}} | breed7 = {{#if:{{{afbeeldingbaan|}}}|[[Fail:{{{afbeeldingbaan}}}|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px|{{{onderschriftbaan|}}}]]{{#if:{{{onderschriftbaan|}}}|<br /><small>{{{onderschriftbaan|}}}</small>}}}} | head7_1 = Type | item7_1 = {{#if:{{{baantype|}}}|{{{baantype}}}|{{#if:{{#Property:P522}}|{{wikidata|property|linked|P522}}}}}} | head7_2 = {{var|{{{variante|}}}|Straal|Stral}} | item7_2 = {{{straal|}}} | head7_3 = {{#switch: {{{typeperifocus|}}}|perigeum|Perigeum=[[Perigeum]]|perihelium|Perihelium=[[Perihelium]]|[[Apside|Periapsis]]}} | item7_3 = {{{perifocus|}}} | head7_4 = {{#switch: {{{typeapofocus|}}}|apogeum|Apogeum=[[Apogeum]]|aphelium|Aphelium=[[Aphelium]]|[[Apside|Apoapsis]]}} | item7_4 = {{{apofocus|}}} | head7_5 = [[Apsidenlijn|Halve lange as]] (a) | item7_5 = {{{halvelangeas|}}} | head7_6 = {{var|{{{variante|}}}|[[Eksentrisidat (astronomia)|Excentricidad]]|[[Eksentrisidat (astronomia)|Eksentrisidat]]}} (e) | item7_6 = {{#if:{{{excentricidad|}}}|{{{excentricidad}}}|{{#if:{{#Property:P1096}}|{{wikidata|property|P1096}}}}}} | head7_7 = [[Lengte van de klimmende knoop|Lengte klimmende knoop]] (Ω) | item7_7 = {{{knoop|}}} | head7_8 = [[Argument van het periapsis]] (ω) | item7_8 = {{#if:{{{argumentperi|}}}|{{{argumentperi|}}}°}} | head7_9 = Middelbare anomalie (M) | item7_9 = {{{anomalie|}}} | head8_1 = [[Lengte (meetkunde)|Lengte]] (L) | item8_1 = {{{lengte|}}} | head8_2 = [[Periodo di revolushon (astronomia)|Periodo]] (P)&nbsp; | item8_2 = {{#if:{{{periodo|}}}|{{{periodo}}}|{{#if:{{#Property:P2146}}|{{wikidata|property|linked|P2146}}}}}} | head8_3 = Dagelijkse beweging (n) | item8_3 = {{{beweging|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|}}}|Inclinacion|Inklinashon}} (i) | item8_4 = {{#if:{{{inclinacion|}}}|{{{inclinacion}}}°|{{#if:{{#Property: P2045}}|{{wikidata|property|P2045}}°}}}} | kop9 = Data di {{var|{{{variante|}}}|observacion|opservashon}} {{{waarneming|}}} | head9_1 = [[Epoche (astronomie)|Standaardepoche]] | item9_1 = {{#if:{{{epoche|}}}|J{{{epoche|}}}}} | head9_2 = [[Rechte klimming]] | item9_2 = {{{rechteklimming|}}} | head9_3 = [[Declinatie (astronomie)|Declinatie]] | item9_3 = {{{declinatie|}}} | head9_4 = [[Coördinatenstelsel#Lijst van coördinatenstelsels in de astronomie|Galactische coördinaten]] | item9_4 = {{{gcoord|}}} | head9_5 = [[Sterrenstelsel]] | item9_5 = {{{sterrenstelsel|}}} | head9_6 = Konstelashon | item9_6 = {{#if:{{{konstelashon|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{konstelashon|}}}}}}} | head9_7 = [[Radiant]] | item9_7 = {{#if:{{{radiant|}}}|{{Infobox hemellichaam/Sterrenbeeld|id={{{radiant|}}}}}}} | head9_8 = {{var|{{{variante|}}}|Movecion|Moveshon}} propio (μ) | item9_8 = {{{movecion_propio|}}} | head9_9 = {{#if:{{{claridad_abs|}}}|{{var|{{{variante|}}}|Claridad|Klaridat}} aparente|[[Magnitut|{{var|{{{variante|}}}|Claridad|Klaridat}} aparente]]}} | item9_9 = {{#if:{{{clardiad_apraente|}}}|{{{clardiad_apraente|}}} mag}} | head9_10 = {{nowrap|{{var|{{{variante|}}}|Distancia|Distansia}}&nbsp;{{#if:{{{distancia|{{#property:P2583}}}}}|for di {{{distancia_fordi|[[Tera (planeta)|Tera]]}}}}}}}&nbsp; | item9_10 = {{if empty|{{{distancia|}}}|{{#if:{{#property:P2583}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2583}}|nl}}&nbsp;{{#ifeq:{{wikidata|property|unit|P2583}}|kilometer|[[kilometer|km]]}}}}}} | head9_11 = {{nowrap|Distancia {{#if:{{{distancia_fordi2|}}}|for di {{{distancia_fordi2|}}}}}}}&nbsp; | item9_11 = {{{distancia2|}}} | headA_1 = [[Dubbelster|Meervoudig]] | itemA_1 = {{{meervoudig|}}} | kopB = {{var|{{{variante|}}}|Atmosfeer|Atmosfer}} | headB_1 = {{var|{{{variante|}}}|Presion|Preshon}}&nbsp; | itemB_1 = {{#if:{{{presion_atm|}}}|{{{presion_atm|}}}&nbsp;hPa}} | headB_2 = {{var|{{{variante|}}}|Composicion|Komposishon}}&nbsp; | itemB_2 = {{{composicion_atm|}}} | headB_3 = Temperatuur | itemB_3 = {{#if:{{{atmtemperatuur|}}}|{{{atmtemperatuur|}}} K}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obheto celestial/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|obheto celestial]]</noinclude> ox097i3rehplh1rutd7ka92awjmges4 Usuario:Caribiana/Sandbox/Edjean Semeleer 2 13416 188429 171556 2026-04-22T22:41:59Z Caribiana 8320 188429 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Edjean Azzeddin Semeleer''' (☆ 10 di december 1983) ta un cantante, presentador di television, productor i empresario cultural Arubano. Cu un karera di mas cu dos dekada, el ta rekonosí komo un figura importante den desaroyo di arte, farandula y industrianan cultural y creativo na Aruba.<ref name="1"/> == Bida y carera == Semeleer a lanta na Dakota i despues na Paradijswijk, Aruba. For di chikí el a mustra interes i talento den musica i arte di escenario, participando den evento escolar, iglesia i programa di television lokal. Durante su hubentud, el a sigui formacion i entrenamento vocal pa desaroyá su habilidadnan di canto. E kombinashon di talento artistiko i eksperensia tempran den media a pone e base pa su karera den entretenshon. === Karera musical === Semeleer su carera musical a kuminsá na 1994 ku su partisipashon den festival ''Voz-I-Landia'', unda el a trese atenshon di publiko i media. Poco despues, el a haña popularidat riba radio lokal ku e kantika “Mami pordona mi”. Na 1995 el a lansa su prome album, konsiderá komo un di e promé produkshonnan di un artista hóbèn na Aruba. Durante su karera, el a sigui produci musica ku enfoke riba temanan sosial, identidat i tradishon. Un di e logronan mas notabel di Semeleer ta e desarrollo di e seria anual di album i konsertonan di fin di aña, conocí komo ''Hey… ta Pasco!'', lansa desde 2003. E proyekto aki a bira un tradishon popular den Aruba i a kontribuí na fortalecemento di musica lokal i idioma Papiamento. Semeleer a presentá extensivamente na Aruba, den otro islanan di Karibe Hulandes i na Hulanda, inkluí evento oficial i konsertonan grandi. Banda di su trabou komo cantante, el a aktivo komo presentador di radio i television, spesialmente den programa di karakter kultural. ==== Dande ==== Den tradishon musikal di Aruba, Semeleer ta un figura prominente den e genero di Dande. El a gana e titulo di Rey di Dande na varios okashon i posteriormente e titulo di “Rey di Reynan”. Su participashon den eventonan i proyektonan relashoná ku Dande a kontribuí na preservashon i modernisashon di e tradishon musikal aki, i na mantenshon di su relevansia den komunidat contemporaneo. == Go Cultura Foundation == Na 2017, Semeleer ta cofundador di ''Go Cultura Foundation'', un organisacion sin lucro cu ta enfoká riba desaroyo i profesionalisashon di e industrianan cultural i creativo di Aruba. Den e kuadro di e fundacion, el a involví den inisiativanan manera organisashon di eventonan, investigashon di e sektor cultural i kolaborashon ku institushonnan lokal i internacional. E fundashon ta promové inovashon, talento lokal i uso di kultura komo motor di desaroyo sostenibel. Semeleer a hunga tambe un rol importante den proyektonan pa preservashon di patrimonio kultural, inkluí esfuersonan pa restaurá i reaktivá e anfiteatro historiko di Ser’i Noka komo un espasio aktivo pa arte i komunidat. == Otro aktividadnan == Banda di su carera artistico, Semeleer ta aktivo den proyektonan sosial i kultural. El a organisá i participá den numeroso eventonan di benefisio pa sostené fundashonnan i inisiativanan komunidario. El a contribuí na desaroyo di talento local i promoshon di arte i kreatividat komo elemento importante den desaroyo sosial di Aruba. Den ambito siviko, el a estigu brevemente involví den politika i a partisipá den un kaso hustisial relashoná ku derechonan di parehanan di mesun sexo na Aruba. == Legado == Semeleer ta konsiderá komo un promotor di kultura y creatividat na Aruba. Su trabou komo artista, productor i organisador a kontribuí na fortalecemento di identidat kultural i na profesionalisashon di e sektor cultural di e isla. -------------------- '''Edjean Azzeddin Semeleer''' (☆[[10 di desèmber|10 di december]] [[1983]]) ta un cantante, presentador di television, productor, empresario cultural y filantropo [[Aruba]]no. Cu mas cu 25 ana di carera, e ta reconoci como un figura cultural importante na e isla.<ref>{{cite web|title=Edjean Semeleer: Celebrando 25 aña den e industria di entretenimiento|url=https://masnoticia.com/edjean-semeleer-celebrando-25-ana-den-e-industria-di-entretenimento/|website=MasNoticia|date=12 April 2019|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> E ta co-fundador y vicepresidente di [[Go Cultura Foundation]], cu a duna impulso na desaroyo di e industria cultural y creativo di Aruba. == Bida y Carera == === Infancia y Hubentud === Semeleer ta e prome yiu di Edmundo "Eddy" Semeleer ([[Boneiru|Boneiro]], 1953) y Rosaura "Chichi" Semeleer-Quandt (Aruba,1955) y a lanta den e bario di [[Dakota (Aruba)|Dakota]]. Na 1993 e famia a muda pa e bario di Paradijswijk. For di chikitu el a cuminsa den musica y arte di escenario, participando den evento escolar, di iglesia y programanan di television lokal manera "Showtime" di Tico Kuiperi.<ref>https://web.archive.org/web/20190603154252/http://www.telearuba.aw/2017/03/29/recordando-don-tico-kuiperi/ Recordando Don Tico Kuiperi</ref> Mas despues el a tuma les y terapia vocal pa desaroyo su habilidadnan di canto, entre otro cerca Tica Giel. === Carera musical === Semeleer a cuminsa su carera musikal den 1994 na festival Voz-I-Landia, unda representando su scol Pius X di Dakota el a interpreta "Respeta mi", cancion cu a wordo componi specialmente pa conscientisa contra abuso di menor.<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean&coll=ddd&identifier=ddd%3A010644589%3Ampeg21%3Aa0114&resultsidentifier=ddd%3A010644589%3Ampeg21%3Aa0114</ref> Dos luna despues, el a lansa na emisoranan di Aruba, e composicion titula "Mami Pordona mi" pa [[Dia di Mama]]. Na edad di 12 aña e ta lansa su prome album ''Bo Ta Mi Sol'', un CD dedica na mucha.<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean&coll=ddd&identifier=ddd%3A010645064%3Ampeg21%3Aa0108&resultsidentifier=ddd%3A010645064%3Ampeg21%3Aa0108</ref> Esaki a bay den historia como e prome disco compacto musical di un cantante solista infantil den henter Caribe.<ref>Tony van Veen, [https://www.discmakers.com/ Disc Makers], New Jersey.</ref> Na 1994, Semeleer a consecha su prome di hopi exito di fin di aña, e composicion titula ''San Nicolaas, please corda riba mi''. Durante su carera el a lansa varios album den fin di aña, incluso e serie di ''Hey… ta Pasco!'' y a duna varios concierto na luganan manera [[Cas di Cultura]] y Renaissance Convention Center, cu tabata ''sold-out''. El a colabora cu artistanan local y internacional manera [[Padu Lampe]], [[Izaline Calister]], [[Randal Corsen]], [[Tania Kross]] y Mariachi Vargas de Tecalitlán. E tabatin presentacionnan tambe na Boneiro, Corsou y Hulanda.<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean+Semeleer&coll=ddd&identifier=ddd%3A010644794%3Ampeg21%3Aa0090&resultsidentifier=ddd%3A010644794%3Ampeg21%3Aa0090</ref> Den musica folklorico, Semeleer a participa na varios edicion di e festival di [[Dande]] y a wordo corona Rey di Dande na 2004, 2011, 2013, 2018, 2023 y 2024. === Televisión y media === Na radio, Edjean a cuminsa como un di e presentadonan di e programa popular na canal 90, bao nomber "Nos Muchanan" y a sigui na television, entre otro den varios programa di carnaval dirigi na hobennan local. For di 2005 e a traha como presentadó di television, cu programanan manera "Simplemente Aruba" y reportahenan cultural pa stacionnan na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Hulanda]]. Den 2021 e a lansa su vodcast ''Na cas cu Edjean'', cu enfoke riba cultura y identidad. Peticion y invitacionnan cu tabata drenta constantemente pidiendo pa presentacion di Edjean riba e islanan Aruba, Boneiro<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean+Semeleer&coll=ddd&identifier=ddd%3A010644794%3Ampeg21%3Aa0090&resultsidentifier=ddd%3A010644794%3Ampeg21%3Aa0090</ref> y Corsou, y tambe premionan prestigioso cu a wordo entrega na Edjean na varios ocasion, manera entre otro "Premio Motito y Rufo Wever" y "Den Ambiente Awards", a sigui marca Edjean su carera den un direccion di exito. Na 1997 Edjean a cuminsa traha seriamente riba su habilidadnan vocal durante su pubertad, door di tuma terapia y lesnan vocal intensivo cerca profesora di canto Sra. Mayra Kock Garrido pa varios aña y despues a sigui cu lesnan intensivo serca coach vocal Sra. Tica Giel. Riba 28 di November 2003, 8 aña despues di e lansamento di su prome album, Edjean ta tuma rienda di su propio carera musical y e ta lansa su di dos album, pero cu ta bira e prome volumen di un tradicion musical di 8 album di fin di aña cu a marca su trayectoria di artista pa hopi aña. E tradicional y popular "Hey… ta Pasco!" Cu esaki Edjean a cuminsa e tradicion tambe di scohe madrina y padrinonan pa su albumnan, cu ta personanan cu a nifica hopi pa Edjean su carera musical. Madrinanan di e prome "Hey… ta Pasco!": [[Maybelline Arends-Croes]] y Edwina Werleman. Padrinonan: [[Hubert Booi]] y Edjean su abuelo, Rosendo Aparicio. Desde 2003, Edjean a sigui cu e tradicion di lansa un album musical tur fin di aña y na 2006, el a forma su propio orkesta bao direccion di [[:en:Hildward Croes|Hildward Croes]] y asina cuminsa organisa y presenta un concierto pa compaña e proyectonan aki di fin di aña<ref>https://web.archive.org/web/20190603154315/https://www.diario.aw/2009/12/edjean-a-bolbe-impacta-cu-su-concierto-%e2%80%9chey-ta-pasco%e2%80%9d/</ref>. Na 2006 Semeleer a presenta su prome concierto cu a tuma lugar 6 di december den [[Cas di Cultura]]. Den su prome concierto el a demostra atrobe cu e no ta solamente un cantante excelente pero tambe un entrepreneur creativo cu por dirigi y maneha su propio carera den e direccion cu e ta desea. Asina a sigui masha hopi concierto cu a alegra curazon di miles di hende. Memorabel ta su conciertonan grandi di fin di aña presenta den Renaissance Convention Center cu continuamente tabata "sold out". Conciertonan cu el a presenta na beneficio di, y pa recauda fondo pa varios fundacion y causa tambe ta wordo considera como hazañanan hopi positivo. Banda di cancionnan alegre y popular di fin di aña, e ta popular tambe pa su cancionnan dedica na Aruba, pa stimula e sentido di orguyo y fomenta compromiso pa e bienestar y progreso di Aruba. Pues na Maart 2005, Edjean a lansa un album dedica na e isla, titula "Mi Pais". Den e mesun luna ey, Edjean su carera ta conoce otro etapa y dimension nobo. Cu acercamiento di TeleAruba, Edjean a cuminsa presenta e programa "Simplemente Aruba" hunto cu Silvhyanne Vrolijk. Esaki a habri caminda pa Edjean por a haci reportahenan special tambe pa "Nos Pais TV" di Corsou y "NOS" di Hulanda. E ta popular tambe pa varios exito romantico, cual ta refleha su karakter trankilo, gentil y caluroso. Na 2007 Edjean a wordo invita dos biaha pa presenta na Hulanda. E prome presentacion tabata durante Aruba Dag organisa pa Arubahuis. E di dos ocasion tabata riba 15 di december 2007 durante "Koninkrijksconcert" na [[Nijmegen]] organisa pa Famia Real y Gobierno Hulandes pa conmemora Dia di Statuut. Edjean a wordo invita pa representa Aruba durante e celebracion musical aki. Desde december 2006 te cu awe Edjean a surpasa 70 concierto presenta. Hopi di nan, conciertonan cu lo keda den historia como hazañanan memorabel<ref>https://web.archive.org/web/20190528201117/https://www.diario.aw/2010/03/edjean-a-sobrepasa-tur-expectativa-un-bes-mas/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190603154336/https://www.diario.aw/2014/11/edjean-semeleer-practicamente-cla-pa-su-tremendo-concierto-%e2%80%9chey-ta-pasco%e2%80%9d/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201011/https://www.diario.aw/2015/03/diadomingo-awor-edjean-semeleer-den-concierto-cu-varios-artista-mas/</ref>. Aki por menciona su conciertonan di fin di aña of conciertonan na localidadnan historico y poco usual manera [[Stadhuis di Oranjestad]],<ref>https://web.archive.org/web/20190528200529/https://www.diario.aw/2016/12/un-recital-musical-historico-monumental-y-inolvidable/</ref> teatro di Ser’i Noka<ref>https://www.bondia.com/edjean-semeleer-ta-trece-200-artista-local-hunto-riba-un-solo-anochi/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528195843/https://www.diario.aw/2017/04/di-nos-foiserinoka-su-gran-premiere-na-television/</ref>, riba awanan di Lagoen den Klip<ref>https://web.archive.org/web/20190528200300/https://www.diario.aw/2018/03/diadomingo-awor-tin-concierto-inusual-den-lagoen-na-klip/</ref>, den e antiguo "Casa Mathias"<ref>https://web.archive.org/web/20190528200856/https://www.diario.aw/2017/12/concierto-di-pasco-lo-bay-ta-den-edificio-bieu-di-la-linda-childrens-department/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528200542/https://www.diario.aw/2017/12/polis-a-atrapa-dos-homber-cu-droga-na-nikky-beach/</ref> y na [[:nl:Nicolaas Store|Nicolaas Store]] cu su orkesta bao direccion di Ivan Quandus.<ref>https://web.archive.org/web/20190528201106/http://earubianonews.com/awenochi-pa-9-30pm-gran-premiere-na-telearuba-di-celebracion/</ref>. Numeroso presentacionnan na Boneiro, Corsou<ref>https://web.archive.org/web/20190528201043/http://earubianonews.com/invitado-di-honor-na-corsou-edjean-semeleer-na-celebracion-di-nos-pais-tv/</ref>, Sint Maarten y Hulanda tambe ta parti importante di su carera. Edjean ta conoci pa busca horizonte nobo y perspectiva continuamente. E ta desaroya su mes den e industria di entretenimento door di explora oportunidadnan nobo y desafionan aun mas grandi. Su empeño pa proteha y promove Aruba su herencia ta remarcabel. El a traha cu musiconan y artistanan riba centenares di proyectonan musical. Edjean a canta duo y a comparti escenario ambos cu cantantenan local y internacional manera: [[Padu Lampe]], [[Edwin Abath]], [[:es:Los_Impala|Los Impala]], Gloria Vega, [[Dave Benton]], Dhaddy Brokke, Lidwina Booi, Leslie Vos, [[Jossy Brokke]], Sharon Rose, [[:nl:Tony Sherman|Tony Sherman]], Jeanedy Semeleer, [[Robert Jean D'or]], Teddy Phillips, Jack Tromp, Roderick "Rocco" Franken, [https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Stephen_(musician) Henry Stephen], Boy Thode, Angela Croes, [https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_Fern%C3%A1ndez_(singer) Pedro Fernandez], Nancy Ramos, [https://es.wikipedia.org/wiki/Mirna_R%C3%ADos Mirna Ríos], [https://en.wikipedia.org/wiki/Stevie_Ann Stevie Ann], [https://en.wikipedia.org/wiki/Mathilde_Santing Mathilde Santing], The Mighty Dow, [[Tania Kross]], [[Randal Corsen]], Melania v/d Veen, Maruja Boogaard, Danny Janga, [[Izaline Calister]], Debbie Beaujon, [[Grupo di Betico]] y [https://es.wikipedia.org/wiki/Mariachi_Vargas_de_Tecalitl%C3%A1n Mariachi Vargas de Tecalitlán]. Den su afan di expande su capacidadnan, el a bisti e petchi di promotor y organisador di evento na 2010, na momento cu e ta organisa un anochi di fiesta cu un leyenda Latino-Americano, e popular Henry Stephen di Venezuela. Asina a sigui un lista largo di artistanan cu Edjean a contrata pa varios espectaculo manera entre otro Nancy Ramos, [https://es.wikipedia.org/wiki/Rudy_M%C3%A1rquez Rudy Márquez], Los Impala, Tony Sherman, Boy Thode, Melania van der Veen y mas. === 25 aña di carera artistico y "Hey... ta Pasco!" === Na aña 2019 Edjean mes a scohe pa celebra e hecho cu el a yega 25 aña den e mundo di entretenimento cu varios concierto na beneficio di numeroso fundacion riba Aruba. Tambe el a intensiva su esfuerzonan pa duna bek na comunidad arubano y pa conscientisa door di promove un sentido di pertenencia entre tur ciudadano di comunidad. Pa e ser humano bira mas consciente di e rol importante y positivo cu e por tin den desaroyo sostenibel di su pais. Un ehempel di esaki ta Edjean su iniciativa y esfuerzo pa delibera cu Parokia di [[Santa Cruz]] pa brinda cooperacion y autoriza Go Cultura Foundation pa cuminsa cu e esfuerzonan di rescate, restauracion y renobacion di e anfiteatro historico di Ser'i Noka. E acuerdo aki a wordo anuncia na principio di e luna di september 2019. E teatro di Ser'i Noka ta un plataforma cu por tin un rol protagonico den pone cultura y creatividad na e desaroyo sostenibel di Aruba. Na comienso di november 2019, Edjean a anuncia e regreso despues di 5 aña di e popular concierto "Hey... ta Pasco!" cu lo a wordo presenta den e teatro di Ser'i Noka diahuebs 19 di december 2019. Ya despues di dos siman di e fecha di anuncio, tur carchi di entrada pa e concierto aki tabata bendi. E proyecto "Hey... ta Pasco!" a ensera mas cu un solo concierto. E tabata mas cu un luna di presentacionnan na diferente casnan di nos grandinan, pa varios di e organisacionnan cu ta cay bao di Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba, pa stichting FAVI y mas. Tambe Edjean a [http://www.diario.aw/2019/12/bunita-concierto-di-hey-ta-pasco-pa-muchanan-di-scol/?fbclid=IwAR2bSXgW1Uv8xKX_0UIx_6FkKjraHniNkpie61MXjJUGMP7w7PC6lJZNC8I regala un concierto] na alumnonan y maestronan di Maria School y Colegio San Hose riba e mainta di 19 di december. Esaki a sosode den e teatro di Ser'i Noka, cu colaboracion di artistanan y musiconan local. Varios empresa local tambe a brinda nan sosten pa henter e proyecto por tabata un realidad. E anochi di 19 di december a presenta e concierto "Hey... ta Pasco!" den e anfiteatro di Ser'i Noka. E orkesta grandi tabata bao direccion di Ivan Quandus a compaña Semeleer i e invitadonan special, manera e hobennan Jaylon Machado, Georvin Angela, Jeanedy Semeleer, Maryann Rodriguez y "Buddy Love" Jeanchris Jair Vesprey. Durante e concierto [[Xiomara Maduro]], ministro di Finansa, Asuntonan Economico y Cultura a otorga un reconocemento y homenahe special na Semeleer pa su 25 aña di excelencia artistico. Riba 23 di december, den cadena nacional, e grabacion y version edita di e concierto "Hey... ta Pasco!" a wordo estrena na television local. Canalnan DiarioTV, TeleAruba y Canal 22 a uni pa simultaneamente transmiti esaki pa deleite di tur hende. E proyecto "Hey... ta Pasco!" a sirbi como forma tambe pa recauda fondo pa sigui cu e proceso di rescate, restauracion y renobacion di e teatro historico di Ser'i Noka. === Go Cultura Foundation (2017–) === Na 2017, Semeleer a co-funda [https://www.gocultura.org Go Cultura Foundation], un organisacion non-profit di sociedad civil pa formalisa y desaroya e Industrianan Cultural y Creativo di Aruba. Go Cultura ta conoci pa programanan, activacionnan y aliansanan strategico (p.e., cu [[Aruba Tourism Authority]] y Impact Hub Aruba) y conduci investigacion y colecta data riba e sector cultural y creativo.<ref>{{cite web|title=Go Cultura Foundation – About/Mission|url=https://go-cultura-foundation.odoo.com/|website=Go Cultura Foundation|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Go Cultura – Our Team (Co-Founder / Vice President: Edjean Semeleer)|url=https://gocultura.org/index.php/our-team/|website=GoCultura.org|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref> * ''CreActivo'' – Conferencia anual cu ta reuni artistanan, sernan creativo, empresarionan, mandatarionan y policy-makers (2024 edition).<ref>{{cite web|title=Konferensia CreActivo 2024 (Go Cultura)|url=https://www.noticiacla.com/news/25939|website=NoticiaCla|date=2 March 2024|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=CreActivo Conference 2024|url=https://gocultura.org/index.php/creactivo-conference/|website=GoCultura.org|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref> * ''Mapping di Industrianan Cultural y Creativo'' – Trabou di investigacion y mapping den colaboracion [https://aruba.impacthub.net/ Impact Hub Aruba] y Aruba Tourism Authority (2024–2025).<ref>{{cite web|title=Go Cultura: Encuesta pa mapea e sector kreativo|url=https://www.bondia.com/go-cultura-encuesta-pa-mapea-e-sector-kreativo/|website=Bon Dia Aruba|date=12 April 2024|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Go Cultura presenta resulta di mapping CCI (Fort Zoutman, 2025)|url=https://www.diario.aw/2025/04/go-cultura-presenta-resulta-di-mapping-di-industria-cultural-y-kreativo-di-aruba-2024-2025/|website=Diario|date=20 April 2025|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> Den 2024 y 2025, Semeleer a sirbi como miembro di e hurado pa ''AHATA Impact Awards representando Go Cultura Foundation'''''.''' Esaki ta un premio di asociacion hotelero di Aruba (AHATA) pa empresanan cu ta logra impacto notable.<ref>{{cite web|title=AHATA announces winners of Impact Awards 2025|url=https://www.arubatoday.com/ahata-announces-winners-of-impact-awards-2025/|website=Aruba Today|date=2 February 2025|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref> === Dande === Semeleer a gana e titulo di Rey di Dande na 2004 y 2011, y posteriormente a keda corona como Rey di Reynan (''King of Kings'') di aña 2013, segun cobertura di prensa (''The Morning News''/VisitAruba y ''Bon Dia'').<ref>{{cite web|title=Aruba’s Dande King, Queen and King of Kings 2013 crowned|url=https://www.visitaruba.com/news/events/arubas-dande-king-queen-and-king-of-kings-2013-crowned/|website=VisitAruba News|date=14 January 2014|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Rey y Reina di Dande y Rey di Reynan 2013|url=https://online.flipbuilder.com/toms/qdcd/basic-files/page0003.html|website=Bon Dia Aruba (ed. impreso)|date=30 December 2013|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> El a bira Rey di Dande atrobe den 2018, hunto cu Sharella Lopez como Reina, durante e festival nacional.<ref>{{cite web|title=Edjean y Sharella Lopez: Rey y Reina di Dande 2018|url=https://www.noticiacla.com/news/14688|website=NoticiaCla|date=5 January 2018|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> Den 2023 y 2024 e tabata e figura central y un di e organizadornan/cantantenan principal di Paranda Nacional di Dande, un programacion pa lanta e tradicion di Dande bek riba henter e isla, den colaboracion cu un red di institucionnan manera Aruba Tourism Authority y UNOCA.<ref>{{cite web|title=E entera Aruba ta bisa: Paranda Nacional di Dande cu Edjean Semeleer|url=https://www.bondia.com/e-entera-aruba-ta-bisa-den-anochi-di-bierna-22-di-nobi-2024-paranda-nacional-di-dande-cu-edjean-semeleer/|website=Bon Dia Aruba|date=22 November 2024|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Paranda di Dande riba trailer a yega na henter Aruba (UNOCA/Go Cultura)|url=https://www.diario.aw/2024/01/paranda-di-dande-riba-trailer-a-yega-na-henter-aruba/|website=Diario|date=3 January 2024|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> === Trabou den media === Desde 2005 e ta presentando varios programa cu TeleAruba, manera entre otro "Simplemente Aruba" (programa cu ta celebra Aruba su dia di himno y bandera y e ta transmiti tambe varios festival cultural. Desde mei 2021, Semeleer a produci y presenta tambe su propio vodcast: ''Na cas cu Edjean'', den cual el ta trata temanan di cultura, identidad y CCIs, cu invitadonan publico/invita di alto perfil.<ref>{{cite web|title=Na Cas cu Edjean – Ep. 24 (Miss Universe Aruba Thessaly Zimmerman)|url=https://www.facebook.com/EdjeanSemeleer/videos/4936998312994055/|website=Facebook|date=2021|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Podcast: Aruba’s Creative Economy… (Edjean Semeleer, CreActivo, mapping CCI)|url=https://www.buzzsprout.com/2130657/episodes/15988345-aruba-s-creative-economy-innovations-challenges-opportunities-with-edjean-semeleer-ep-162|website=No Filter in Paradise (Buzzsprout)|date=17 October 2024|language=en|access-date=8 September 2025}}</ref> === Trabaonan humanitario y cultural === Semeleer a dirigi y/o produci hopi evento di beneficio. Un ehempel prominente ta ''Give Love a Chance'' (14 Februari 2020), un cena-concierto pa recauda fondo pa restauracion di Teatro Ser’i Noka y pa Scol Cacique Macuarima.<ref>{{cite web|title=Give Love a Chance, evento pa recauda fondo pa Teatro Ser’i Noka y Scol Cacique Macuarima|url=https://www.bondia.com/give-love-a-chance-evento-pa-recauda-fondo-pa-teatro-seri-noka-y-scol-cacique-macuarima/|website=Bon Dia Aruba|date=8 February 2020|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Na beneficio di Teatro di Ser’i Noka y Scol Cacique Macuarima – Concierto “Give Love a Chance”|url=https://masnoticia.com/na-beneficio-di-teatro-di-seri-noka-y-scol-cacique-macuarima-concierto-give-love-a-chance-14-di-februari-proximo/|website=Mas Noticia|date=2 February 2020|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=“Give LOVE a chance” tabata un anochi magnifico (donacion pa Cacique Macuarima)|url=https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/09/35/43/02458/02-18-2020.pdf|website=Solo di Pueblo (Archivo Nacional Aruba)|date=18 February 2020|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> Edjean ta conoci pa haci hopi trabao voluntario durante aña, tur aña. Contribuyendo na un lista largo di fundacion y organisacion Arubano. Door di "Haci donacion cu su talento", pero tambe promoviendo importancia di y aprecio pa arte y creatividad. Fomentando aprecio pa Aruba su herencia cultural. Pa Edjean semper e tabata importante pa duna bek na comunidad, pa inspira y pa compromete su mes na continuamente construi un nacion poderoso. Desde 1994 e ta activo como voluntario y asina aporta y canta pa varios actividad cultural, celebracion- y eventonan special; canta pa instancianan caritativo<ref>https://web.archive.org/web/20190528200646/https://www.diario.aw/2017/06/e-musical-high-tea-di-womens-club-of-aruba-tabata-uno-fabuloso/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201210/http://earubianonews.com/fundacionpa-nos-comunidad-tene-su-celebracion-di-pasco-pa-su-clientenan/</ref>, skolnan, organisacion cultural, social y deportivo riba nos isla. E lista ta mucho largo pa menciona. Desde aña 2014 Edjean ta activo cu su propio conciertonan riba e barco [https://en.wikipedia.org/wiki/Freewinds Freewinds], pa yuda recauda fondo pa numeroso fundacion riba nos isla. For di augustus 2014 te cu februari 2020, el a yuda recauda mas cu Afl. 450.000,- <ref>https://web.archive.org/web/20190603154014/http://earubianonews.com/25-anaimpresionantedi-excelencia-como-cantante-y-embahador-cultural-edjean-semeleer-a-ricibihomenahe-y-reconocemento-bon-mereci/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=facebook</ref> cu su conciertonan y presentacionnan pa causanan y fundacionnan importante riba nos isla manera [https://web.archive.org/web/20190603154252/https://www.animalrightsaruba.org/ Animal Rights Foundation], Scol Cacique Macuarima, [http://fhmd.org.aw/en Fundacion pa hende muher den dificultad], [http://fada.org.aw/en FADA]<ref>https://web.archive.org/web/20190528195439/https://24ora.com/fada-cu-christmas-charity-concert-dia-28-di-november/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528200010/https://www.diario.aw/2018/10/dia-28-di-november-tin-christmas-charity-concert-riba-freewinds-pa-recauda-fondo-pa-fada/</ref>, [http://svga.aw/pasadia-briyo-di-solo/ Pasadia Briyo di Solo], [https://www.newlifeforpaws.org/ New Life for Paws Foundation]<ref>https://www.facebook.com/VibrationPR/photos/a.210204279028064/1144977798884036/?type=1&theater</ref>, damnificadonan di Horcan Irma na St. Maarten<ref>https://web.archive.org/web/20190528195457/https://www.awemainta.com/%3Fp%3D31759/</ref>, Go Cultura Foundation<ref>https://web.archive.org/web/20190528195644/http://earubianonews.com/e-arubiano-video-recaudacion-di-fondo-pa-go-cultura-riba-freewinds-un-exito-total/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201039/http://earubianonews.com/hobennan-local-sumamente-talentoso-buscando-apoyo/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201204/http://earubianonews.com/mas-talento-hoben-ta-uni-nan-mes-na-e-causa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201110/http://earubianonews.com/magnifico-concierto-riba-e-barco-freewinds/</ref>, Fundacion Zinnia, [[Women's Club of Aruba]], Fundacion Frank Polanco<ref>https://masnoticia.com/gobernador-di-aruba-pa-2019-ta-un-ana-di-respet-integridad-y-di-proteccion/</ref>, damnificadonan di horcan Dorian na Bahamas, recauda fondo pa hobennan musico manera Chris Kross y Jonathan Croes<ref>https://web.archive.org/web/20190528201207/http://earubianonews.com/fundacion-go-cultura-apoyando-otro-hoben-ehemplar-jonathan-croes-cu-concierto-riba-freewinds/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528200916/https://www.diario.aw/2018/07/jonathan-croes-y-amigonan-cu-concierto-riba-barco-freewinds/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528195847/https://www.diario.aw/2018/08/tremendo-concierto-wardami-riba-freewinds-di-jonathan-croes-friends/</ref> por sigui cu nan estudio den exterior y hopi hopi mas. Desde Januari 2019, e ta colabora y ta miembro voluntario y activo di e comision consultativo di "Oranjestad Aruba Sister Cities Association" (OASCA) pa asina asisti den crea mas oportunidad pa Aruba su ciudadanonan via e plataforma mundial di [https://en.wikipedia.org/wiki/Sister_Cities_International Sister Cities International]<ref>https://web.archive.org/web/20190528201109/http://earubianonews.com/e-arubiano-video-edjean-semeleer-a-keda-nombra-como-miembro-nobo-di-oranjestad-aruba-sister-cities-association-aoc/</ref>. ==== Ser'i Noka ==== Na comienso di September 2019, Edjean a anuncia un proyecto historico cu ta inicio di e esfuersonan pa e hazaña di rescate, restauracion y renobacion di e monumental teatro di [https://facebook.com/serodinoka Ser’i Noka]. Un noticia cu a wordo ricibi cu un recepcion hopi positivo door di henter comunidad Arubano. Via Edjean, fundacion Go Cultura a ricibi autorisacion for di Parokia di Santa Cruz encabeza pa Pastoor Jairo Maduro, pa cuminsa cu e trabaonan urgente y necesario di rescate di e amfitheater encantador aki cu a wordo inaugura riba 8 di December na aña 1963. Semeleer ta purba continuamente na conscientisa cu mester traha na e pilarnan di un comunidad nobo pa medio di arte, cultura y creatividad. Cu su expresionnan varios bes e ta purba pone un spiel dilanti di comunidad y pa cada ken puntra nan mes, "ken nos ta, di unda nos a bin, unda nos ta para den actualidad y ki rumbo nos kier scohe pa cana ariba." == Bida personal == Na augustus 2017, Semeleer a subi riba lista di e partido POR como candidato, hibando tambe un mensahe habri riba igualdad y respet den comunidad.<ref>{{cite web|title=Edjean Semeleer a wordo lansa oficialmente como candidato di POR|url=https://coleccion.aw/show/fulltext/?BNA-DIG-BONDIA-2017-08-10=|website=Bon Dia Aruba (archivo digital)|date=10 August 2017|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> Algun tempo despues el a retira for di politica. Na 2020, Semeleer y su pareha Arthur Loefstok a presenta un caso pa permiti ''ondertrouw'' y reconocimento civil di parehanan di mesun sexo a traves di nan abogado Doris Canwood; e sentencia di e huez cu a urgi Parlamento pa haci su trabou, a keda documenta den prensa local.<ref>{{cite web|title=Pareha di mesun sexo no por apela riba Codigo Civil nobo aproba: Huez ta urgi Parlamento pa haci su trabou|url=https://www.bondia.com/pareha-di-mesun-sexo-no-por-apela-riba-codigo-civil-nobo-aproba-huez-ta-urgi-parlamento-pa-haci-su-trabou/|website=Bon Dia Aruba|date=22 October 2020|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> Riba 12 di Juli 2024, ''Hoge Raad'' (Corte Supremo di Hulanda) a confirma e desicionnan di Corte comun (06-12-2022), habriendo matrimonio pa personanan di mesun sexo na Aruba y Corsou; e comunicado oficial ta cla riba e website di Hoge Raad.<ref>{{cite web|title=Hoge Raad: beslissing hof om in Aruba en Curaçao huwelijk open te stellen… blijft in stand|url=https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2024/juli/hoge-raad-beslissing-hof-aruba-curacao-huwelijk-open-stellen-personen/|website=Hoge Raad der Nederlanden|date=12 July 2024|language=nl|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=ECLI:NL:HR:2024:977 (Aruba)|url=https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI%3ANL%3AHR%3A2024%3A977|website=Rechtspraak.nl|date=12 July 2024|language=nl|access-date=8 September 2025}}</ref> Riba 25 di Februari 2025, Semeleer y Loefstok a casa na Aruba; e anuncio y cobertura social di e boda ta publico.<ref>https://www.facebook.com/share/p/1B5PF9htEo/</ref>[https://www.facebook.com/share/p/17CJs7uXZ8/] == Legado == Edjean ta wordo considera como un artista, embahador cultural y ser humano talentoso, inspirativo, influyente, independiente, determina, comprometi, creativo y optimista cu a haci un diferencia den bida di miles di persona.<ref>https://masnoticia.com/edjean-semeleer-celebrando-25-ana-den-e-industria-di-entretenimento/</ref> Banda di su rol como artista, Semeleer a desaroya un perfil como arkitecto cultural local: productor di plataformanan pa talento nobo, promotor di patrimonio (p.e. rescate y uzo di Ser’i Noka, promocion di Stadhuis como monumento), y co-diseñador di politicanan y programanan pa ancra e [[Industrianan Cultural y Kreativo|Industrianan Cultural y Creativo]] den e desaroyo sostenibel di Aruba (CreActivo, mapping CCI).<ref>{{cite web|title=Go Cultura: Encuesta pa mapea e sector kreativo|url=https://www.bondia.com/go-cultura-encuesta-pa-mapea-e-sector-kreativo/|website=Bon Dia Aruba|date=12 April 2024|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Go Cultura presenta resulta di mapping CCI 2024–2025|url=https://www.diario.aw/2025/04/go-cultura-presenta-resulta-di-mapping-di-industria-cultural-y-kreativo-di-aruba-2024-2025/|website=Diario|date=20 April 2025|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> == Reconocemento y logronan == * 1994: Cantante Infantil y Hubenil mas popular – "Den Ambiente Awards" *1994: Cantante Infantil di aña - "Den Ambiente Awards" *1994: 3 september ganador absoluto Festival Nacional Infantil y Hubenil di Mariachi & Cantante mas popular * 1994: 29 di december, plakaat di reconocemento como "Cantante Hubenil di Aña" – Matutino DIARIO *1994: 31 december, reconocemento di "Cantante infantil di Aña" - Canal 90 fm * 1995 & 1996: Cantante Hubenil di Aña – "Premio Mo Tito y Rufo Wever" * 1995: Album Musical mas popular di Aña "Cantando pa su Pueblo" – "Den Ambiente Awards" *1995: Cantante Hubenil di aña - "Den Ambiente Awards" * 1997: Cantante Hubenil mas Popular - "Den Ambiente Awards" * 1997: Cantante Hubenil di Aña - "Premio Mo Tito y Rufo Wever" * 2001: Ganador Absoluto Festival "Un Canto na nos Himno y Bandera" * 2004: Ganador Absoluto Festival "Un Canto na nos Himno y Bandera" * 2004: Rey di Dande * 2005: Album Musical di Aña "Mi Pais" – Prensa Local * 2003 – 2008: Cantante Solista di Aña (Varios medio local) * 2007: Cantante di Aña – Revista Focus * 2007: Personalidad Xclusivo di Aña – Revista Xclusivo * 2007: Artista Local di Aña – Top 95 FM/Canal 90 FM * 2008: Premio Cultural/Personahe di Aña, Centro di Bario Playa Pabao * 2009: Focus Magazine Ruby Award for the achievement of 15 years in the Entertainment Business * 2011 – Rey di Dande<ref>https://web.archive.org/web/20190528195831/https://www.diario.aw/2011/12/marelene-van-der-linde-ta-e-reina-y-edjean-semeleer-ta-e-rey-di-dande-2011/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201909/https://www.diario.aw/2011/12/resultado-di-festival-di-dande-2011/</ref> * 2013 – Rey di Reynan di Dande (''King of Kings'').<ref>{{cite web|title=Rey y Reina di Dande y Rey di Reynan 2013|url=https://online.flipbuilder.com/toms/qdcd/basic-files/page0003.html|website=Bon Dia Aruba (ed. impreso)|date=30 December 2013|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> * 2018 – Rey di Dande<ref>{{cite web|title=Edjean y Sharella Lopez: Rey y Reina di Dande 2018|url=https://www.noticiacla.com/news/14688|website=NoticiaCla|date=5 January 2018|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> * 2019: 20 di mei Edjean ta wordo reconoci y homenahea door di Biblioteca Nacional di Aruba, Departamento di Cultura y Gestor Cultural Sr. Mirto lacle, pa su 25 añanan den e industria di entretenimento<ref>https://web.archive.org/web/20190528195435/http://earubianonews.com/25-anaimpresionantedi-excelencia-como-cantante-y-embahador-cultural-edjean-semeleer-a-ricibihomenahe-y-reconocemento-bon-mereci/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190528201055/http://earubianonews.com/e-arubiano-video-edjean-semeler-a-ricibi-reconocemento-pa-su-25-ana-den-mundo-di-farandula/</ref> *2019: 13 di juli Edjean ta wordo reconoci un bes mas. E biaha aki door di maestronan local cu "Premio di Cultura" como "Mihor artista y personahe cultural" den Renaissance Convention Center. Esaki pa conmemora su celebracion di 25 aña como cantante y promotor cultural. *2019: 12 di november, durante e programa "E Strea di Fin di Aña", Edjean ta wordo sorprendi cu un "Strea Musical" door di presentadora Sandra Croes como homenahe y reconocemento pa su 25 añanan como cantante y baluarte cultural. *2019 – Reconocemento oficial pa 25 aña di carera (Gobierno di Aruba / Ministerio di Cultura) durante ''Hey… ta Pasco!'' na Ser’i Noka.<ref>{{cite web|title=Reconocemento Gobierno di Aruba na Edjean Semeleer|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOZWmSqeN-E|website=YouTube|publisher=Ministerio di Cultura Aruba|date=December 2019|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Gobierno di Aruba a honra Edjean durante “Hey... ta Pasco!”|url=https://awe24.com/23872/|website=Awe24|date=8 January 2020|language=pap|access-date=8 September 2025}}</ref> *2019: 31 di december Edjean ta haya otro reconocemento pa su 25 aña di carera artistico y tambe su esfuerzo y dedicacion na ehecuta proyectonan cu tin impacto positivo riba muchanan y hobennan di Aruba. E reconocemento aki a wordo duna door di Stichting Stylo Aruba cu ta haci numeroso proyectonan na beneficio di hubentud di e isla. ----------- Yes, this draft is very detailed, but it’s too narrative and heavy for an encyclopedic article. A more compact version should: * Remove anecdotes and personal details (e.g. birthday concerts, family moves). * Group activities into clear sections (*Early life*, *Music career*, *Television*, *Philanthropy*, *Go Cultura Foundation*). * Highlight only milestones, awards, leadership roles, and recognized contributions. * Cut repetitions (e.g. first album is described twice). * Replace flowery praise with factual, sourced achievements. Here’s a **compact, more encyclopedic draft** of the same text: --- ### Edjean Semeleer **Edjean Azzeddin Semeleer** (10 December 1983) is an Aruban singer, television presenter, producer, cultural entrepreneur, and philanthropist. With a career spanning over 25 years, he is recognized as a leading cultural figure in Aruba. He is co-founder and vice-president of the **Go Cultura Foundation**, dedicated to the development of Aruba’s cultural and creative industries. --- ### Early life Semeleer grew up in Dakota and Paradijswijk, Oranjestad. From an early age he was active in music and performing arts, making his first public appearances in school and church events, as well as on local television. --- ### Career #### Music Semeleer began his musical career in 1994 at the Voz-I-Landia festival, followed by the release of his first single *Mami Pordona Mi*. At the age of 12 he released his debut album, noted as the first solo child album on compact disc in the Caribbean. Over the years he released several albums, including the holiday series *Hey… ta Pasco!*, and performed in numerous sold-out concerts in venues such as Cas di Cultura and Renaissance Convention Center. He has collaborated with local and international artists, among them Padu Lampe, Izaline Calister, Randal Corsen, Tania Kross, and Mariachi Vargas de Tecalitlán. Semeleer has been crowned **Rey di Dande** multiple times (2004, 2011, 2013, 2018, 2023, 2024). #### Television and media Since 2005 Semeleer has been active as a television presenter, including programs such as *Simplemente Aruba* and cultural reports for stations in Curaçao and the Netherlands. In 2021 he launched his vodcast *Na cas cu Edjean*, focusing on culture and identity. #### Philanthropy and cultural initiatives Semeleer’s concerts frequently support social and cultural causes, raising more than Afl. 450,000 between 2014 and 2020 for organizations in Aruba and abroad. He organized benefit projects such as *Give Love a Chance* (2020) and anniversary concerts for local charities. In 2017 he co-founded the **Go Cultura Foundation**, which develops cultural and creative industries in Aruba through conferences, mapping studies, and partnerships with institutions such as the Aruba Tourism Authority. The foundation also manages the restoration project of the historic **Ser’i Noka Theater**. --- ### Personal life In 2017 Semeleer ran as a candidate for the POR party in the Aruban parliamentary elections but withdrew from politics thereafter. Together with his partner Arthur Loefstok, he filed a legal case for same-sex marriage in Aruba. In 2024 the Dutch Supreme Court confirmed marriage equality in Aruba and Curaçao, and in February 2025 the couple married in Aruba. --- Would you like me to also **build a short table** of his albums / major concerts (like we did for *Mazurka* and *Wals antiano*) to make the article more reader-friendly? ---------- {{Variante|a}} {{Infobox musico | variante = a | imagen = Edjean Headshot.jpg | descripcion = Edjean Semeleer na 2021 | nomber completo = Edjean Azzeddin Semeleer | fecha nacemento = [[10 di desèmber|10 di december]] [[1983]] | luga nacemento = {{ABW}} | aña activo = [[1994]]–presente | ofishi = Cantante, presentador di television, productor, empresario cultural, filantropo | asociacion = Go Cultura Foundation (co-fundado, 2017) | estilo = | genero = | website = }} '''Edjean Azzeddin Semeleer''' (☆ [[10 di desèmber|10 di december]] [[1983]]) ta un cantante, presentador di television, productor, empresario cultural y filantropo [[Aruba]]no. E tin un carera artistico cu ta span mas cu 25 ana y wordo reconoce como un di e figuranan cultural sobresaliente den Aruba di siglo 21. Semeleer ta co-fundado y vicepresidente di [[Go Cultura Foundation]], un organisacion cu ta contribui na desaroyo di e industria cultural y creativo di Aruba. == Bida == === Infancia y hubentud === Edjean Semeleer ta e prome yiu di Edmundo (Eddy) Semeleer (Boneiro, 1953) y Rosaura (Chichi) Semeleer-Quandt (Aruba, 1955), y a lanta den e bario [[Dakota (Aruba)|Dakota]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Na 1993 e famia a muda pa e bario di Paradijswijk. Desde chikito, el a mustra inclinacion pa musica y entretenimiento. Riba su di tres cumpleaños, el a duna un “mini-concierto” espontáneo, cantando y tocando un mini-cuatro. El a sigui canta regularmente na celebracionnan familiar y escolar, y na 1993 tabata solista durante misa di Proma Santa Comunion na parochia Fatima di Dakota. Su prome aparicion na television tabata na 1989, den e programa Showtime di Tico Kuiperi na Telearuba, bailando den un grupo hunto cu cantante Silviene Semerel.\[1] ===Bida personal y abogacia === Den eleccion 2017 pa [[parlamento di Aruba]], Semeleer tabata candidato riba lista di [[Pueblo Orguyoso y Respeta|partido POR]]; despues di no sali eligi el a retira di politica. Na 2020, Semeleer y su pareha Arthur Loefstok a presenta un caso pa matrimonio igualitario na Aruba. E proceso a yega te na [[Corte di Casacion di Reino Hulandes|Corte di Casacion]] (''Hoge Raad'') na [[Hulanda]], cu na 2024 a confirma [[matrimonio di mesun sexo]] pa parehanan na Aruba y [[Kòrsou|Corsou]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2528600-mensen-van-hetzelfde-geslacht-mogen-trouwen-op-aruba-en-curacao Mensen van hetzelfde geslacht mogen trouwen op Aruba en Curaçao], nos.nl (12 di juli 2024)</ref> Dia 25 februari 2025, Semeleer y Loefstok a casa na Aruba. == Carera == === Cantante === Edjean Semeleer su carera musical a cuminsa dia 13 di maart 1994, ora el a representa su scol Pius X di Dakota den [[festival Voz-I-Landia]], cantando e composicion ''Respeta mi'' pa crea conciencia contra abuso di menor. El a termina den di 3 luga den categoria bos y di dos luga den cancion.<ref> Winnaars Voz-i-Landia. "Amigoe". Curaçao, 29-03-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644589:mpeg21:p005</ref> Menos di dos luna despues, el a lansa e cancion ''Mami Pordona mi'', pa [[Dia di Mama]], cual a bira un exito grandi na radio-emisoranan di Aruba.<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean&coll=ddd&identifier=ddd%3A010644589%3Ampeg21%3Aa0114&resultsidentifier=ddd%3A010644589%3Ampeg21%3Aa0114</ref><ref>{{cite web|title=Edjean Semeleer: Celebrando 25 aña den e industria di entretenimiento|url=https://masnoticia.com/edjean-semeleer-celebrando-25-ana-den-e-industria-di-entretenimento/|website=MasNoticia|date=2019-04-12|access-date=8 September 2025}}</ref> Na 1995, na edad di 12 aña, Semeleer a lansa su prome album, un compilacion di cantica di varios componisitor y misico local. Esaki a keda registra como e prome disco compacto solista infantil den henter Caribe.<ref>https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Edjean&coll=ddd&identifier=ddd%3A010645064%3Ampeg21%3Aa0108&resultsidentifier=ddd%3A010645064%3Ampeg21%3Aa0108</ref><ref>Sr. Tony van Veen, [https://www.discmakers.com/ Disc Makers], New Jersey. </ref> Durante e mesun aña (1994) Semeleer a lansá un komposishon di Junior de Freitas, *San Nicolaas, please corda riba mi*, ku musicalisashon di Hildward Croes i Erin Croes komo productor ehecutivo. E tema aki a abre kaminda pa su **proyekto di album**. Ku sosten di *Pueblo Food Center*, riba 3 di juni 1995 Semeleer a presentá su prome album, un kompilashon di varios komponistnan i músikonan lokal. Esaki a keda registrá komo e **prome disco compacto solista infantil den henter Caribe**.\[5] Na 1997 Semeleer a tuma lesnan intensivo di kant’é ku Mayra Kock Garrido i despues ku Tica Giel, pa desaroyá su kapasidat vokal. Ocho aña despues di su debut, riba **28 di november 2003**, el a lansá su di dos album, *Hey… ta Pasco!*, ku a duna nashida na un tradicion di **albumnan di fin di aña**, ku tur aña ta keda lansá ku sosten di madrina i padrino eshonor. For di 2006 Semeleer a forma su propio orkestra bao direkshon di Hildward Croes i a kuminsá presentá konsertonan grandi den Cas di Cultura i Renaissance Convention Center, hopi biaha *sold out*. E konsertonan di fin di aña i evento pa benefisio di fundashon lokal a bira parti esencial di su identidat artistiko.\[7] Den maart 2005 Semeleer a lansá un album dediká na Aruba, *Mi Pais*, pa stimula orguyo nacional. Den mesun aña el a keda presentador di programa televisivo *Simplemente Aruba*, ku mas tarde el a sigui ku reportahenan pa *Nos Pais TV* (Kòrsou) i *NOS* (Hulanda). E ta konosí tantu pa su repertoar romantiko komo pa kantika alegre i popular di fin di aña. For di 2006 te keda el a duna mas ku **70 konserto**, inkluso den lugarnan historiko manera Stadhuis di Oranjestad, teatro Ser’i Noka, Lagoen di Klip i *Casa Mathias*.\[8]\[9]\[10] Semeleer tambe a kanta i kompartí escenario ku un lista largu di artistanan lokal i internashonal, inkluso Padu Lampe, Edwin Abath, Gloria Vega, Dave Benton, Izaline Calister, Randal Corsen, Tania Kross i *Mariachi Vargas de Tecalitlán*. Na 2010 el a debutá komo promotor di evento ku un show di Henry Stephen di Venezuela, sigui ku otro artistanan Latinos i Karibense. Semeleer a gana e titulo di Rey di Dande na 2004 y 2011, y den 2013 el a bira Rey di Reynan. El a keda coroná di nobo na 2018 y, mas resientemente, na 2023 y 2024 a sirbi como figura central y organizador di e Paranda Nacional di Dande, na colaboracion cu institucionnan manera Aruba Tourism Authority y UNOCA. ==== Presentado ==== E mesun periodo Semeleer a hasi su debut komo **presentador** den programa radial *Nos Muchanan* (kanal 90), i pronto despues den varios programa televisivo di karnaval, grasia na su habilidad di komunikashon ku tabata ripará door di Ruben Garcia i Emily Hudson. Den e añanan ku sigui, grandi promótornan manera Ruben Garcia, Erin Croes, Jan Poets, Mavis Albertina i Don Tico Kuiperi a duna Semeleer oportunidadnan riba televisión i konsertonan grandi. El a kanta duo ku artista internashonal manera Pedro Fernández (na Aruba i Kòrsou) i ku *Mariachi Vargas de Tecalitlán*. E popularidat di Semeleer a krece na Aruba, Boneiru i Kòrsou, i el a risibí premionan manera *Premio Motito y Rufo Wever* i *Den Ambiente Awards*.\[6] For di 2005, Semeleer a presenta programa cu TeleAruba, incluyendo Simplemente Aruba. Desde 2021, el a lanzá su propio vodcast, Na cas cu Edjean, enfoká riba cultura, identidad y industriannan creativo-cultural. ==== Filantropo ==== Na 2019, Edjean a celebra 25 aña den e mundo di entretenimento cu un serie di conciertonan na beneficio di fundacionnan arubano. E aniversario tabata tambe un momento pa intensificá su aporte social, estimulando un sentido di pertenencia y consciencia riba e rol positivo cu cada ciudadano por tin den desaroyo sostenibel di Aruba. Un di e iniciativa importante tabata su cooperacion cu Parokia di Santa Cruz y Go Cultura Foundation pa rescata y restaurá e anfiteatro historico di Ser’i Noka, anuncio na september 2019. Na november di mesun aña, Edjean a anuncia e regreso di su popular concierto **"Hey... ta Pasco!"** despues di cinco aña di pausa. E concierto, programa pa 19 di december den teatro di Ser’i Noka, tabata "sold out" den dos siman despues di e anuncio. Pero e proyecto a bai mas leu cu un solo show: inclui presentacionnan den casnan di ancianonan, pa organizacionnan manera FAVI y Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba, asina como un concierto dedica na alumnonan y maestronan di Maria School y Colegio San Hose. E gran concierto den Ser’i Noka tabata acompaña pa un orkesta bao direccion di Ivan Quandus y cu invitadonan special manera Jaylon Machado, Georvin Angela, Jeanedy Semeleer, Maryann Rodriguez y "Buddy Love" Jeanchris Jair Vesprey. Durante e anochi, Xiomara Maduro, minister di Finansa, Asuntonan Economico y Cultura, a entrega un homenaje special na Semeleer pa 25 aña di excelencia artistico. Riba 23 di december, e concierto editá a wordo transmití simultaneamente riba Canal 22, DiarioTV y TeleAruba. E proyecto “Hey… ta Pasco!” a logra no solamente un exito cultural, sino tambe un medio pa recauda fondo pa e restauracion y renobacion di e teatro historico di Ser’i Noka. Na 2017, Semeleer a co-funda Go Cultura Foundation, un organisacion non-profit pa formalisá y desaroyá e industriannan cultural y creativo di Aruba. Go Cultura ta conoci pa su programanan, activacionnan y aliansanan strategico (p.e. cu Aruba Tourism Authority y Impact Hub Aruba), asina como investigacion y colecta data riba e sector. Entre su proyectonan: *CreActivo – conferencia anual cu ta reuni artista, empresario, ser creativo y policy-makers (2024). *Mapping CCI – investigacion y mapeo di industriannan cultural y creativo (2024–2025). Den 2024–2025, Semeleer a representa Go Cultura como miembro di hurado pa AHATA Impact Awards. Semeleer a produci evento di beneficio manera Give Love a Chance (2020), y ta conoci pa su trabou voluntario y colaboracion cu fundacionnan social y cultural. Entre 2014 y 2020, su conciertonan – incluso na bordo di e barco Freewinds – a recauda mas cu Afl. 450.000 pa organizacionnan manera Animal Rights Foundation, FADA, Fundacion Zinnia, New Life for Paws, fundacionnan pa damnifica di huracan Irma (St. Maarten) y Dorian (Bahamas), entre hopi otro. Semeleer ta miembro voluntario di e Oranjestad Aruba Sister Cities Association (OASCA) for di 2019. *Ser’i Noka Na 2019, Semeleer – via Go Cultura – a ricibi autorisacion pa rescate y restauracion di e Teatro Ser’i Noka (inaugura 1963). E proyecto a wordo ricibi cu gran apoyo, y simbolisa su compromiso pa pone arte y cultura como pilar di desaroyo sostenibel. {{Appendix}} ----------------- cjydml7aag24y44u2etsp0kjq31ijcq Cicilia 0 13697 188374 176027 2026-04-22T16:22:27Z Kallmemel 14000 -kategoria 188374 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Cicilia''' por referi na: == Hende == * [[Anjelica Cicilia]], polítiko di [[Boneiru]] * [[Avelino Cicilia]], sindikalista i polítiko di [[Boneiru]] * [[Ayrton Cicilia]], futbolista di [[Boneiru]] * [[Diangelo Cicilia]], kitarista di [[Kòrsou]] * [[Kenneth Cicilia]], futbolista hulandes-kurasoleño * [[Luisana Cicilia]], Miss Aruba 2005 * [[Regino Cicilia]], futbolista hulandes-kurasoleño * [[Wendrick Cicilia]], polítiko di [[Aruba]] {{Dp}} {{Appendix}} odab4jzirgcczm9rulxi6esljhu2y7n Dumfries 0 13699 188369 176061 2026-04-22T16:20:05Z Kallmemel 14000 188369 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Dumfries''' por referí na: == Hende == * [[Denzel Dumfries]], futbolista hulandes * [[Pearl Dumfries]], kantante i músiko hulandes {{Dp}} {{Appendix}} ka5a544fuq0c95b3fpy6mtfx7dl10pc Bislip 0 13750 188372 177318 2026-04-22T16:21:30Z Kallmemel 14000 -kategoria 188372 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Bislip''' por referi na: == Hende == * [[Carlos Bislip]] (1961), músiko i perkusionista di [[Aruba]] * [[Dechi Bislip|Mario (Dechi) Bislip]] (1950), futbolista [[aruba]]no<ref>{{citeer web|titel=De Arubaanse Voetbal Bond huldigde dinsdagavond drie voetballers|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-02-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-12-24|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998545:mpeg21:p005}}</ref> * [[Marco Bislip]], polítiko di Aruba * [[Pedro Bislip]] (1937-2007), polítiko di Aruba {{Dp}} {{Appendix}} slxqbl8jc1w3qeltp1g4mdyyr4m0xyw Malchi:Infobox obra arte 10 13972 188438 183841 2026-04-23T09:54:18Z Kallmemel 14000 188438 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #e3e3e3 | kop = {{{titulo|}}} | main1 = {{{multi_imagen|}}} | image = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} }} | caption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{Afbeelding gewenst}}}} | caption = {{#ifeq:{{{stop_imagen|}}}|si||{{#if:{{{imagen|}}}|{{{descripcion|}}}|{{#if:{{#invoke:wd|qualifier|P18|P2096}}|{{#invoke:wd|qualifier|P18|P2096}}}}}}}} | stopafbeelding = {{{stop_imagen}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Artista | item1_1 = {{if empty|{{{artista|}}}|{{wikidata|property|linked|P170}}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|}}}|Funda|Fundá}} | item1_2 = {{#if:{{{stop_funda|}}}||{{if empty|{{{funda|}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P571}}}}}} | head1_3 = Apertura | item1_3 = {{if empty|{{{apertura|}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P1619}}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Localisacion|Lokalisahon}}&nbsp; | item1_5 = {{if empty|{{{localisa_na|}}}|{{wikidata|property|linked|P276}}}}{{#if:{{{localisa_na|}}}{{#property:P276}}| {{#if: {{{luga|}}}{{#property:P131}}|, {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|property|linked|P131}}}} }} | {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|property|linked|P131}}}} }} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Adres|Adrès}} | item1_6 = {{if empty|{{{adres|}}}|{{wikidata|property|linked|P6375}}}} | head1_7 = {{var|{{{variante|}}}|Coordinato|Koordinato}} | item1_7 = {{#if:{{#property:P625}}|{{WikidataCoord|display=inline}}}} | head1_8 = {{var|{{{variante|}}}|Conmemora|Konmemorá}} | item1_8 = {{if empty|{{{dedica_na|}}}|{{wikidata|property|linked|P547}}}} | head2_1 = Tipo | item2_1 = {{{tipo|}}} | head2_2 = Suheto | item2_2 = {{if empty|{{{suheto_principal|}}}|{{wikidata|property|linked|P921}}}} | head2_3 = Material | item2_3 = {{if empty|{{{material|}}}|{{wikidata|properties|linked|P186}}}} | head2_4 = {{var|{{{variante|}}}|Hanchura|Anchura}} | item2_4 = {{if empty|{{#if: {{{hanchura|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{hanchura}}}}} | {{{hanchura}}} cm | {{#ifexpr: {{{hanchura}}} < 1000 | {{{hanchura}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{hanchura}}}/100}}|nl}} m}} }} }}|{{#if:{{#property:P2049}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2049}}|nl}}&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2049}}}}}} | head2_5 = Largura | item2_5 = {{#if: {{{diameter|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{diameter}}}}} | {{{diameter}}} cm | {{#ifexpr: {{{diameter}}} < 1000 | {{{diameter}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{diameter}}}/100}}|nl}} m}} }} }} | head2_6 = {{var|{{{variante|}}}|Haltura|Altura}} | item2_6 = {{if empty|{{#if: {{{haltura|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{haltura}}}}} | {{{haltura}}} cm | {{#ifexpr: {{{haltura}}} < 1000 | {{{haltura}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{haltura}}}/100}}|nl}} m}} }} }}|{{#if:{{#property:P2048}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2048}}|nl}}&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2048}}}}}} | head2_7 = Peso | item2_7 = {{formatnum|{{if empty|{{{peso|}}}|{{wikidata|property|raw|linked|P2067}}}}|nl}}{{#if:{{#property:P2067}}|&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2067}}}} | kop3 = {{var|{{{variante|}}}|Reconocemento|Rekonosementu}} | head3_5 = {{var|{{{variante|}}}|Status|Státus}} monumental | item3_5 = {{{status_monumento|}}} | head3_6 = Number | item3_6 = {{{id|}}}<!--{{#if:{{{complexnummer|}}}| [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/complexen/{{{complexnummer|}}} {{{complexnummer|}}}]}} {{#if:{{wikidata|property|P359}}|[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/{{#invoke:wikidata|claim|P359}} {{#invoke:wikidata|claim|P359}}]|{{#if:{{{monumentnummer|}}}|{{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer|}}}|label={{{monumentnummer|}}}}}}}{{#if:{{{monumentnummer2|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer2|}}}|label={{{monumentnummer2|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer3|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer3|}}}|label={{{monumentnummer3|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer4|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer4|}}}|label={{{monumentnummer4|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer5|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer5|}}}|label={{{monumentnummer5|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer6|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer6|}}}|label={{{monumentnummer6|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer7|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer7|}}}|label={{{monumentnummer7|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer8|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer8|}}}|label={{{monumentnummer8|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer9|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer9|}}}|label={{{monumentnummer9|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer10|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer10|}}}|label={{{monumentnummer10|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer11|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer11|}}}|label={{{monumentnummer11|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer12|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer12|}}}|label={{{monumentnummer12|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer13|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer13|}}}|label={{{monumentnummer13|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer14|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer14|}}}|label={{{monumentnummer14|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer15|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer15|}}}|label={{{monumentnummer15|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer16|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer16|}}}|label={{{monumentnummer16|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} {{#if:{{wikidata|property|P1764}}|[https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/{{#invoke:wikidata|claim|P1764}} {{#invoke:wikidata|claim|P1764}}]}}--> | kop9 = Mapa | breed9 = {{#if:{{#property:P625}}|{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=262 |type=point|marker=monument|zoom={{{zoom|8}}} }}}} | otherkop = {{#if:{{#property:P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|}}}|#default=Website&nbsp;oficial|c=Wèpsait&nbsp;ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|}}}|#default=Website&nbsp;oficial|c=Wèpsait&nbsp;ofisial}}]|}}}} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obra arte/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{Documentation}}[[Kategoria:infobox templates|obra arte]]</noinclude> sa2zr263xry28f2y9uzmkw0xrsf6gkb 188439 188438 2026-04-23T09:56:05Z Kallmemel 14000 188439 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = whitesmoke | kop = {{{titulo|}}} | main1 = {{{multi_imagen|}}} | image = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} }} | caption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{Afbeelding gewenst}}}} | caption = {{#ifeq:{{{stop_imagen|}}}|si||{{#if:{{{imagen|}}}|{{{descripcion|}}}|{{#if:{{#invoke:wd|qualifier|P18|P2096}}|{{#invoke:wd|qualifier|P18|P2096}}}}}}}} | stopafbeelding = {{{stop_imagen}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Artista | item1_1 = {{if empty|{{{artista|}}}|{{wikidata|property|linked|P170}}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|}}}|Funda|Fundá}} | item1_2 = {{#if:{{{stop_funda|}}}||{{if empty|{{{funda|}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P571}}}}}} | head1_3 = Apertura | item1_3 = {{if empty|{{{apertura|}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P1619}}}} | head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Localisacion|Lokalisahon}}&nbsp; | item1_5 = {{if empty|{{{localisa_na|}}}|{{wikidata|property|linked|P276}}}}{{#if:{{{localisa_na|}}}{{#property:P276}}| {{#if: {{{luga|}}}{{#property:P131}}|, {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|property|linked|P131}}}} }} | {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|property|linked|P131}}}} }} | head1_6 = {{var|{{{variante|}}}|Adres|Adrès}} | item1_6 = {{if empty|{{{adres|}}}|{{wikidata|property|linked|P6375}}}} | head1_7 = {{var|{{{variante|}}}|Coordinato|Koordinato}} | item1_7 = {{#if:{{#property:P625}}|{{WikidataCoord|display=inline}}}} | head1_8 = {{var|{{{variante|}}}|Conmemora|Konmemorá}} | item1_8 = {{if empty|{{{dedica_na|}}}|{{wikidata|property|linked|P547}}}} | head2_1 = Tipo | item2_1 = {{{tipo|}}} | head2_2 = Suheto | item2_2 = {{if empty|{{{suheto_principal|}}}|{{wikidata|property|linked|P921}}}} | head2_3 = Material | item2_3 = {{if empty|{{{material|}}}|{{wikidata|properties|linked|P186}}}} | head2_4 = {{var|{{{variante|}}}|Hanchura|Anchura}} | item2_4 = {{if empty|{{#if: {{{hanchura|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{hanchura}}}}} | {{{hanchura}}} cm | {{#ifexpr: {{{hanchura}}} < 1000 | {{{hanchura}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{hanchura}}}/100}}|nl}} m}} }} }}|{{#if:{{#property:P2049}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2049}}|nl}}&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2049}}}}}} | head2_5 = Largura | item2_5 = {{#if: {{{diameter|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{diameter}}}}} | {{{diameter}}} cm | {{#ifexpr: {{{diameter}}} < 1000 | {{{diameter}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{diameter}}}/100}}|nl}} m}} }} }} | head2_6 = {{var|{{{variante|}}}|Haltura|Altura}} | item2_6 = {{if empty|{{#if: {{{haltura|}}} | {{#iferror: {{#expr:{{{haltura}}}}} | {{{haltura}}} cm | {{#ifexpr: {{{haltura}}} < 1000 | {{{haltura}}} cm | {{formatnum|{{#expr:{{{haltura}}}/100}}|nl}} m}} }} }}|{{#if:{{#property:P2048}}|{{formatnum|{{wikidata|property|raw|P2048}}|nl}}&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2048}}}}}} | head2_7 = Peso | item2_7 = {{formatnum|{{if empty|{{{peso|}}}|{{wikidata|property|raw|linked|P2067}}}}|nl}}{{#if:{{#property:P2067}}|&nbsp;{{wikidata|property|unit|linked|P2067}}}} | kop3 = {{var|{{{variante|}}}|Reconocemento|Rekonosementu}} | head3_5 = {{var|{{{variante|}}}|Status|Státus}} monumental | item3_5 = {{{status_monumento|}}} | head3_6 = Number | item3_6 = {{{id|}}}<!--{{#if:{{{complexnummer|}}}| [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/complexen/{{{complexnummer|}}} {{{complexnummer|}}}]}} {{#if:{{wikidata|property|P359}}|[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/{{#invoke:wikidata|claim|P359}} {{#invoke:wikidata|claim|P359}}]|{{#if:{{{monumentnummer|}}}|{{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer|}}}|label={{{monumentnummer|}}}}}}}{{#if:{{{monumentnummer2|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer2|}}}|label={{{monumentnummer2|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer3|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer3|}}}|label={{{monumentnummer3|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer4|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer4|}}}|label={{{monumentnummer4|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer5|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer5|}}}|label={{{monumentnummer5|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer6|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer6|}}}|label={{{monumentnummer6|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer7|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer7|}}}|label={{{monumentnummer7|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer8|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer8|}}}|label={{{monumentnummer8|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer9|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer9|}}}|label={{{monumentnummer9|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer10|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer10|}}}|label={{{monumentnummer10|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer11|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer11|}}}|label={{{monumentnummer11|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer12|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer12|}}}|label={{{monumentnummer12|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer13|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer13|}}}|label={{{monumentnummer13|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer14|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer14|}}}|label={{{monumentnummer14|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer15|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer15|}}}|label={{{monumentnummer15|}}}}}{{#if:{{{monumentnummer16|}}}|, {{Link rijksmonument|id={{{monumentnummer16|}}}|label={{{monumentnummer16|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} {{#if:{{wikidata|property|P1764}}|[https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/{{#invoke:wikidata|claim|P1764}} {{#invoke:wikidata|claim|P1764}}]}}--> | kop9 = Mapa | breed9 = {{#if:{{#property:P625}}|{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=262 |type=point|marker=monument|zoom={{{zoom|8}}} }}}} | otherkop = {{#if:{{#property:P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|}}}|#default=Website&nbsp;oficial|c=Wèpsait&nbsp;ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|}}}|#default=Website&nbsp;oficial|c=Wèpsait&nbsp;ofisial}}]|}}}} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox obra arte/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{Documentation}}[[Kategoria:infobox templates|obra arte]]</noinclude> 3zrd1h78jbo1nqxgf67dxf05m81lcrc Willem de Regt 0 14009 188435 181602 2026-04-22T23:35:30Z Caribiana 8320 /* Retiro i elekshon */ 188435 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox politico| variante = c | nomber completo = Willem William van Strij de Regt | fecha nacemento = [[8 di yüni]] [[1906]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento = [[16 di yanüari]] [[1994]] | partido = [[Partido Demokrat]] | ofishi = sikiatra, kolumnista, polítiko }} '''Willem William van Strij de Regt''' (☆ [[8 di yüni]] [[1906]] na [[Rotterdam]] - † [[16 di yanüari]] [[1994]] na [[Hulanda]]), miho konosí komo Dr. De Regt, tabata un sikiatra, kolumnista i polítiko aktivo na [[Kòrsou]] durante e promé mita di [[siglo 20|siglo binti]]. El a hunga un ròl signifikativo den e desaroyo di kuido sikiátriko na [[Kòrsou i Dependensianan|kolonia Kòrsou]] i den e formashon inisial di e paisahe polítiko demokrátiko di [[Kòrsou]]. == Biografia == De Regt a nase na Rotterdam dia 8 di yüni 1906. Durante [[Prome Guera Mundial|Guera Mundial I]] el a biba na [[Rumania]], unda e tabata refugiá for di okupashon [[Alemania|aleman]].<ref>{{Citeer web|titel=Curaçao de Candidatenlijsten|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-08-02|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210890:mpeg21:p002}}</ref> Despues di regresa Hulanda, el a studia medisina na [[Universidat di Leiden]] i seguidamente a spesialisá den neurologia i sikiatria. Entre 1934 i 1938 el a traha komo neurólogo na Middelburg. Na 1938, De Regt a muda pa Kòrsou, kaminda el a wòrdu nombrá sikiatra di gobièrnu i direktor médiko di Rustoord,<ref>{{nl}}{{citeer web|titel=Nieuw geneesheer Groot Kwartier|werk=[[Amigoe]]|datum=1938-06-15| bezochtdatum=2026-01-31|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281589:mpeg21:p003}}</ref> un institushon sikiátriko nashonal ku a habrí na [[Groot Kwartier]] na 1936, pa sirbi henter komunidat di [[Karibe Hulandes]].<ref>[https://web.archive.org/web/20161120173503/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=370&lang= Geestelijke gezondheidszorg], Encyclopedie van Curaçao</ref> E institushon aki ta konosí awendia komo [[Klínika Capriles]]. E desaroyo i ekspanshon di Rustoord a sosodé bou di supervishon di De Regt. E tabata biba riba e tereno di e institushon huntu ku su famia. Durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], De Regt, komo sikiatra di gobièrnu, tabata parsialmente responsabel pa e bienestar mental di internado i detenidonan, inkluyendo personanan detení den [[kampamentu di internamentu|kampamentunan]] na [[Boneiru]]. Entre esakinan tabatin e pamfletista i aktivista [[Medardo de Marchena]].<ref name=:"1">[[Aart Broek]], [https://klasse-oplossingen.nl/2018/10/nieuws/zulk-een-ambtenaar-is-niet-te-handhaven/ Zulk een ambtenaar is niet te handhaven] (13 di oktober 2018)</ref> Korespondensia entre De Regt i De Marchena a wòrdu preservá i ta wòrdu konsiderá di gran balor histó­riko. Na 1943, el a wòrdu nombrá eksperto ofisial pa asesorá e instansianan di hustisia riba e estado mental di sospechoso i akusadonan den kasonan penal. === Aktividat públiko === Den e mesun periodo, De Regt tabata miembro di e ''Curaçaose Vereniging van Luchtbescherming'', fundá na 1939 pa prepara e [[poblashon]] di e isla pa posibel atakenan aéreo.<ref>{{citeer web|titel=Vergadering voorlopig Bestuur|werk=[[Amigoe]]|datum=1941-03-05|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010400795:mpeg21:p002}}</ref> Mas aleu, De Regt tabata miembro di direktiva di ''Curacaose Radio Vereniging'' ([[Curom]]) i tabata enkargá di e redakshon di e ''Curomgids''.<ref>{{citeer web|titel=Het nieuwe Curombestuur|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-04-18|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403081:mpeg21:p003}}</ref> === Aktividat polítiko === De Regt tabata estrechamente asosiá ku e formashon di [[Partido Demokrat]] (DP), fundá ofisialmente dia [[8 di desèmber]] [[1944]]. Na 1945 el a wòrdu elegí miembro di direktiva di e partido.<ref>{{citeer web|titel=Bestuur van de Democratische Partij gekozen|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-06-04|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210384:mpeg21:p003}}</ref> For di su promé edishon e tabata kontribuí regular­mente na e semanario ''Curaçao''<ref>Nòmber ofisial ''Het Weekblad voor de Staatkundige, Economische en Culturele Belangen van het Gebiedsdeel Curaçao''</ref> komo kolumnista i ideólogo di partido DP. Pa e elekshonnan dia [[5 di novèmber]] [[1945]] di ''Staten van Gebiedsdeel Curaçao'', De Regt tabata kandidato nr. 2 riba e lista di DP.<ref>{{nl}}{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-10-31|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210749:mpeg21:p004}}</ref> E tabata konosí pa su krítika fuerte kontra hipokresia den gobernashon, spesialmente ora e tabata kombiná ku influensia religioso, en partikular di [[Iglesia Catolico Romano|iglesia katóliko-romano]]. Durante un reunion elektoral dia 24 di ougùstus 1945, De Regt a pronunsiá un diskurso krítiko kontra liderato polítiko i religioso.<ref>{{nl}}{{citeer web|titel=Wartaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-08-27|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210965:mpeg21:p002}}</ref> E diskurso aki a kulminá den su retiro komo amtenar, komo ku un funshonario públiko no tabata permití pa ekspresá opinion polítiko abiertamente.<ref name=:"1"/> ==== Retiro i elekshon ==== Dia 15 di òktober 1945, De Regt a keda retira al instante, pero ku honor, dor di [[Piet Kasteel|gobernador Kasteel]].<ref>{{nl}}{{citeer web|titel=Dr. De Regt ontslagen|werk=[[Amigoe]]|datum-1945-10-15|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210732:mpeg21:p002}}</ref> Segun su propio deklarashon, e retiro tabata relashoná ku krítika ku el a ekspresá riba e gobernashon tokante devaluashon monetario i salario mínimo. Su trato a wòrdu kritiká, komo no a permití De Regt pa haya asistensia di un abogado durante kontaktonan ku e outoridatnan hudi­sial. Fin di òktober 1945, De Regt a bandoná Kòrsou pa regresa Hulanda. Oun asina, el a permanesé kandidato di DP pa e elekshonnan binidero. E partido a organisá un despedida amplio, ku diskurso,, poesia na [[Papiamentu]], entre otro di [[Guillermo Rosario]], i un album konmemorativo ku firma di polítikonan prominente.<ref name=:"1"/> Den e elekshonnan di novèmber 1945, DP a resulta e partido mas grandi. De Regt a obtené 66 voto personal i a logra un asiento, apesar ku e no tabata físikamente presente na Kòrsou.<ref>{{citeer web|titel=Curaçao|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-10-20|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210738:mpeg21:p001}}</ref> E ta aseptá formalmente su miembresia komo parlamentario,<ref>{{citeer web|titel=De Staten van Curaçao vergaderen|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-11-23|bezochtdatum=2026-01-31|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210771:mpeg21:p002}}</ref> sinembargo, debí na e echo ku su "geloofsbrief" no a wòrdu risibí na tempu, su asiento a keda vakante i e siguiente kandidato riba e lista, Pieter H. (Goengoe) Maal, a bira miembro di Staten.<ref>{{citeer web|titel=Pieter H. Maal Lid van de Staten|werk=[[Amigoe]]|datum=1946--02-15|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401982:mpeg21:p003}}</ref> ==== Kontroversia ==== E retiro di De Regt a lanta kontroversia den e komunidat. E kaso a trese na kla e tenshon entre e ròl di empleado públiko i libertat di ekspreshon polítiko, ya ku otro miembronan di DP, yu di Kòrsou, ku tabata expresando krítika similar no a wòrdu sanksioná.<ref name=:"1"/> Durante un reunion di Staten, e miembro [[Jan Hendrik (Shon Henny) Eman]] a puntra su mes si amtenar no mester tin e mesun derechonan sivil ku otro siudadanonan, indikando ku De Regt tabata papia den interes general.<ref>{{citeer web|titel=Curaçao wie is de gelukkige?|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-10-18|bezochtdatum=2026-01-31|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210736:mpeg21:p002}}</ref> == Bida personal == Willem de Regt tabata kasá ku Janna Hendrika Schuurkamp, médiko i lider komunitario. Durante Guera Mundial II, Janna de Regt-Schuurman tabata aktivo ku rekoudamento di fondo; entre otro den su funshon komo presidente di ''Vrouwen Organisatie Curaçao'' (VOC) a kolektá US$4.500 pa ayudo humanitario pa Hulanda liberá, via ''Vrouwen Vrijwilligers Hulp Korps'' (VVHK).<ref>{{citeer web|titel= Hare Majesteit dankt Mr. Brons|[[Amigoe]]|datum=1944-09-12|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405731:mpeg21:p002}}</ref> E pareha tabatin sinku yu, di kua dos a nase na Kòrsou. De Regt a bolbe kasa na fin di añanan 1960 i a fayesé dia 16 di yanüari 1994 na Hulanda na edat di 87 aña.<ref>{{Citeer web|titel=Familiebericht|werk=Algemeen Dagblad|datum=1994-01-19|bezochtdatum=2026-01-31|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003117015:mpeg21:p00016}}</ref> == Mira tambe == * [[Klínika Capriles]] * [[Medardo de Marchena]] * [[Partido Demokrat]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Regt, Willem de}} [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Polítiko di Kòrsou]] hx5jn7llxjkog4yi09sphmbrj8chd9q Usuario:Caribiana/Sandbox/Cultura - Carnaval 2 14072 188452 183756 2026-04-23T11:30:29Z Caribiana 8320 188452 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Roadmarch]] - [[Asambeho]] - [[Benjamin Wefer]] - [[Jouvert Morning]] - [[Rey di Momo]] -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Asambeho''', tambe conoci como '''Caribbean brassband''', ta un estilo di musica tipico di Aruba cu a surgi den añanan 1960 y cu ta particularmente popular durante temporada di [[Carnaval]]. E genero a wordo desaroya na [[San Nicolas]] door di musiconan Arnold Beyde y Samuel Hodge, y a bira un simbolo di identidad cultural Arubano. == Origen y desaroyo == Musica di brassband tabata presente na Aruba desde 1930, ora e prome brassband Arubano, Aruba Refinery Brassband, a wordo funda na San Nicolas. Sinembargo, e estilo Europeo tradicional di brassband no tabata completamente adecua pa e atmosfera di baile y jump-up di Carnaval. Den añanan 1960, Arnold Beyde y Samuel Hodge a kuminsá eksperimento ku ritmonan nobo pa adaptá banda di brasa na un estilo mas bailable. Nan a combina elemento di samba, [[calypso]] y ritmonan di marcha. E resultado tabata un sonido energetico, cu ritmo fuerte i beat adekuá pa parada y baile di caya. E estilo a haci su debut oficial na 1967 ora e banda a acompaña e grupo di Carnaval Goldfinger Fan Club. E nomber Asambeho no a wordo skohe te 1985, despues di un concurso. E palabra ta un combinacion di e nomber di su desaroyadornan: '''A'''rnold '''SAM'''uel '''BE'''yde '''HO'''dge. == Carakteristicanan musical == Asambeho ta un forma di banda di brasa karibeño kaminda tambornan tin un rol sentral. ==Instrumentashon == *Melodía: Trompèt, Trombon, Saksofòn *Ritmo:Tambor baho (bass drum), Tambor lihé, Snare drum Un instrumento tradicional tambe ta e [[Chapi (instrumento musikal)|chapi]], ku ta wordo tene na man i toka ku un barra di fieru pa marka ritmo. E instrumento aki tambe ta uza den músika di tambu. Diferente di banda di brasa europeo, unda instrumentonan di biento ta dominante, den Asambeho e tambornan ta hopi mas prominente i ta definí e energia di e sonido. == Estilo i influensianan == Originalmente, Asambeho tabata basa riba samba, calypso i ritmonan di marcha. Ku paso di tempu, e estilo a integra otro influensianan karibeño i moderno, inkluyendo: Merengue Soca Tambu Tumba Elementonan di R&B, hip-hop i pop E ritmonan ta generalmente energétiko i enfoká riba baile i partisipashon kolektivo. == Bandanan importante == Den añanan 1960 y 1970, varios banda a yuda popularisá Asambeho, entre nan: * YMCA Brassband (bou di liderato di Arnold Beyde) * Academy Brassband * Rufo Odor Brassband * All Stars Brassband * Excelsior Brass Band * San Fernando Brothers Nan a forma e base di e tradicion di banda di brasa arubiano. == Identidat kultural == Asambeho a wordo abrazá pa henter komunidat arubiano i awor ta konsiderá un simbolo musikal di identidat nashonal, semejante na Papiamento komo idioma propio. Durante varios evento ofisial i temporada di Carnaval, Asambeho ta rekonosé komo un ekspreshon autentiko di herensia arubiano. Revitalisashon moderno Den añanan reciente, tin esfuerso pa revitalisá i promové Asambeho. Durante Carnaval 71, Autoridad di Turismo di Aruba (A.T.A.) en kolaborashon ku Go Cultura Foundation a lansa un inisiativa kultural pa celebrá Asambeho, inkluyendo presentashonnan di un banda grandi di brasa ku mas di 30 músiko. Un di e grupo mas aktivo den renasimentu moderno ta Massive Brass Band, fundá na 2015 bou di liderato di Roderich Lopez. E grupo aki a representá Aruba tanto lokalmente komo internashonalmente, inkluyendo presentashonnan na Rotterdam i otro festivalnan. Situashon aktual Aunque banda di brasa no tin e mesun popularidat masivo ku durante e auge di añanan 1960–1980, Asambeho ainda ta un elemento fundamental di Carnaval di Aruba. E estilo ta sigui evolushoná, ku músikonan moderno ta mesklá su elemento tradicional ku sonidonan kontemporáneo. Signifikashon Asambeho ta: Un género musikal originario di Aruba Un adaptashon karibeño di banda di brasa Un simbolo di identidat nashonal Un elemento sentral di Carnaval di Aruba Stichting Asambeho School Roderich Lopez ta duna les di musica asambeho. enfocando riba e generacionnan mas hoben. Creando embahadornan cultural y di e musica di Asambeho. Hopi exito na Roderich y su ekipo! Sra Emmeline Lopez-Boekhoudt ta elabora un poco a ariba “ Stichting Asambeho School Roderich Lopez y e lesnan “Pro Line” cu ta cuminsa. ------------ '''Asambeho''', tambe conoci como "Caribbean Brassband", ta un estilo di [[músika|musica]] na Aruba, cu ta popular den temporada di Carnaval. El a wordo crea pa Arnold Samuel y Beyde Hodge den añanan sesenta di [[siglo 20]]. == Historia == Asambeho a haci su debut na 1967 ora e banda a acompaña e grupo di carnaval di Goldfinger Fan Club. E nomber pa e musica nobo aki, sinembargo, no a wordo scoge te cu varios aña despues, door di un concurso na 1985. Asambeho ta resultá di un kombinashon di e autornan nombernan -- Arnold SAMUEL BEyde HOdge. E hecho ku tur Arubano a aseptá e Asambeho a hasi e músika un símbolo nobo di identidat nashonal. Asambeho ta combina e musica di samba, [[calypso]], y e banda pa marcha, nan a crea un musica di brass band cu un sonido, ritmo y ritmo cu ta adecua pa baila. E melodia di e Asambeho ta wòrdu presentá dor di instrumentonan di biento: trompèt, trombon y saksofòn, mientras cu e ritmo ta wòrdu presentá dor di un tambor baho, un tambor lihé y un tambor di cuerda snare.<ref>Razak, Victoria, [file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Issues%20of%20identity%20in%20festival,%20song,%20and%20social%20discourse%20on%20Aruba,%20Dutch%20Caribbean.pdf Issues of Identity in festival, song and social discourse on Aruba, Dutch Caribbean] (1998)</ref> Un "Caribbean brassband" ta un banda di tambor cu por ta komplementá cu instrumentonan di biento y/òf bailadónan exotico. E musica aki a surgi na San Nicolas, Aruba y su sonido ta hopi diferente di e musica tradicional di banda di brasa Europeo. Ounke e palabra brass ta referí na brasa di brasa, den e forma di orkesta aki e tambornan ta hopi importante. E ritmonan ta generalmente energétiko. E músika ku e tipo di banda di brasa aki ta toka ta wòrdu yamá asambeho, un abreviashon di e nòmbernan Arnold Beyde i Samuel Hodge. Den añanan 60 di siglo 20 nan a desaroyá un estilo musikal pa e banda di brasa, ku tabata apropia pa partisipashon na e parada i jump-ups durante e temporada di karnaval. 1] Banda di brasa popular di e tempu ei tabata banda di brasa YMCA (dirigí pa Arnold Beyde), banda di brasa Academy, banda di brasa Rufo Odor i banda di brasa All Stars. E estilo ta un mescla di diferente estilo di musica Caribense, na principio samba, calypso cu ritmonan di marcha. Mas despues a usa merengue, soca, tambu i tumba i tambe beats for di numbernan konosí di bubbling, R&B, hiphop i pop. E brassband na Aruba ta toca un tipo di ritmo cu ta wordo yama Aruban Asambeho, cu a wordo nombra despues di e desaroyadornan Arnold Beyde y Samuel Hodge (Aronold Samuel Beyde Hodge). Nan a combina e musica di samba, calypso y marching band pa produci musica di brassband cu un sonido, ritmo y beat adecua pa baila, specialmente como acompañacion musical pa e parada di carnaval di Aruba. E ritmo di brassband ta ser creá dor di tamburanan pisá kombiná ku tamburanan lihé i snare, i e melodia ta ser creá dor di instrumentonan di bientu, por ehèmpel trompèt, trombon i saksofòn. E sonido di e brassband ta fenomenal i e músika awendia ta ser mirá komo un símbolo nobo di identidat nashonal. Lamentablemente, e banda di brass a pèrdè un parti di nan popularidat awe, pero e banda di brass ku ainda ta eksistí ta ofresé un gran show. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=}} {{References}} }} Asambeho is a traditional Aruban musical genre characterized by lively rhythms and vibrant brass band performances. Originating in the 1960s, it has become an integral part of Aruba's cultural heritage, especially prominent during carnival celebrations.​ Masnoticia.com Historical Context The genre was pioneered in the 1960s by Arnold Beide, Alfonso 'Bulto' Gibs, and Samuel Hodge. Their innovative approach laid the foundation for Asambeho, leading to the formation of numerous brass bands that embraced and expanded this musical style. Groups such as Excelsior Brass Band, YMCA Brassband, Brass Explosion, and San Fernando Brothers played pivotal roles in popularizing Asambeho across the island. ​ Masnoticia.com Modern Revival and Recognition In recent years, there has been a concerted effort to revitalize and honor Asambeho. During Carnival 71, the Aruba Tourism Authority (A.T.A.) collaborated with Go Cultura Foundation to launch a cultural initiative celebrating Asambeho. This project featured a 35-member brass band delivering spectacular performances, aiming to resonate with both locals and visitors by highlighting Aruba's rich musical traditions. ​ Masnoticia.com +1 Masnoticia.com +1 Massive Brass Band, established in 2015 under the leadership of Roderich Lopez, has been instrumental in this revival. Recognized for their dedication to Asambeho, they have graced numerous local festivals and carnival parades. Notably, they have also showcased Asambeho on international stages, performing at events like the Ahoy Rotterdam Arena and the Zomer Carnaval in Rotterdam, thereby elevating Aruba's cultural profile globally. ​ Masnoticia.com Contemporary Adaptations Artists continue to draw inspiration from Asambeho, blending its traditional elements with modern sounds. For instance, the track "Far Away" by Whewhe featuring Asambe Bee is available on Amazon Music, exemplifying how contemporary musicians are incorporating Asambeho influences into their work. ​ Amazon Music Unlimited Online Presence For those interested in exploring Asambeho music further, platforms like SoundCloud host tracks that capture the essence of this genre. Notably, Massive Brass Band has shared performances such as "Asambeho Jam 2016," offering listeners a taste of authentic Aruban brass band music. ​ Masnoticia.com +2 SoundCloud +2 Masnoticia.com +2 Through these efforts, Asambeho continues to thrive, symbolizing Aruba's enduring commitment to preserving and celebrating its unique musical heritage.​ [[:Category:Músika]] [[:Category:Aruba]] Since the 1960s, carnival has danced to the beat of the Aruban brassband music known as “Asambeho.” Traditional brassband music has been played on Aruba since the formation of the first Aruban brassband at the Pan-Am Club of San Nicolas in 1930. On March 7 th of that year, the Aruba Refinery Brassband was established with between 20 and 25 musicians. Ixxvi This music was not particularly suited for dancing in carnival, so two San Nicolas musicians -- Arnold Beyde and his colleague Samuel Hodge -- began to experiment with different rhythms. They wanted to develop a sound for the brassband that would provide a fitting musical accompaniment for jump-ups and parades. Blending the music of the samba, calypso, and the marching band, they created a brassband music with a sound, rhythm and beat suitable for dancing. The melody of the Asambeho is carried by wind instruments -- the trumpet, trombone, and saxophone, while the beat is carried by a bass drum, a light drum, and a snare drum.<ref>Razak, Victoria, [file:///C:/Users/l_de_/Downloads/Issues%20of%20identity%20in%20festival,%20song,%20and%20social%20discourse%20on%20Aruba,%20Dutch%20Caribbean.pdf Issues of Identity in festival, song and social discourse on Aruba, Dutch Caribbean] (1998)</ref> The infectious music made its debut in 1967 when the band accompanied the Goldfinger Fan Club carnival group. The name for this novel music, however, was not chosen until several years later through a 1985 contest. Asambeho derives from a combination of the authors names -- Arnold SAMuel BEyde HOdge. The fact that the Asambeho has been embraced by all Arubans has made the music a new symbol of national identity. A recent comment by the Minister for Health, Sport and Culture, Dr. Lili Beke, states that: One of the treasures [of our Island] is the rhythm born here, Asambeho, which will finally receive its place. Information on the Asambeho has been compiled and will be distributed to all official channels. It will become another identity of Aruba, just like our language, Papiamento [Lili Beke]. Chapi: The head of a garden hoe commonly used as a percussion instrument. Held in one hand with the thumb through the handle cavity, it is struck with a single iron rod rhythmically. This instrument is used in Aruban Asambeho music, and in tambu music, a drum and song festival that is part of the New Year celebrations in the ABC Islands. nl.wiki Caribische brassband; Een Caribische brassband is een drumband die mogelijk kan worden aangevuld met blaasinstrumenten en/of exotische danseressen. Deze muziek is ontstaan in San Nicolas, Aruba en klinkt heel anders dan de traditionele Europese brassbandmuziek. Alhoewel het Engelse woord brass verwijst naar koperblazers, zijn bij deze orkestvorm vooral de drums erg belangrijk. De ritmes zijn meestal energiek. De muziek die wordt gespeeld door dit type brassband wordt asambeho genoemd, een afkorting van de namen Arnold Beyde en Samuel Hodge. In de jaren zestig van de 20ste eeuw ontwikkelden zij voor de brassband een muziekstijl, die passend was voor deelname aan de parades en jump-ups tijdens het carnavalseizoen.[1] Populaire brassbands uit die tijd waren de YMCA-brassband (onder leiding van Arnold Beyde), Academy brassband, Rufo Odor brassband en All Stars brassband. De stijl is een mengeling van verschillende Caribische muziekstijlen, aanvankelijk samba, calypso met marsritmes. Later werden merengue, soca, tambu en tumba gebruikt en ook beats uit bekende bubbling-, R&B-, hiphop- en popnummers. arubawiki.com; The brassbands on Aruba play a type of rhythm that is called Aruban Asambeho, named after the developers Arnold Beyde and Samuel Hodge (Aronold Samuel Beyde Hodge). They combined the music of the samba, the calypso and marching bands to produce brassband music with a sound, rhythm and beat suitable for dancing, especially made as a musical accompaniment for the Aruban Carnival Parades. The rhythm of the brassbands is created by heavy drums combined with lighter drums and snare, and the tune is created by wind instruments, for example trumpets, trombones, and saxophone. The sound of the brassbands is phenomenal and the music is nowadays seen as a new symbol of national identity. Unfortunately, the brassbands today have lost some of their popularity, but the brassbands that still exist offer a great show. ------------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = Benjamin Wefer | alias = Shon Benchi }} '''Benjamin Wefer''', miho konosi komo Shon Benchi, (☆ ± 1932) ta un eks-komediante di e duo "Benchi i Frankie" i a Curaçaoan cultural figure widely regarded as one of the most influential pioneers of **Carnival** on the island. Better known locally as **“Shon Benchi”**, he played a central role in transforming Carnival from scattered social club festivities into the **street-parade tradition** celebrated across Curaçao today. He is revered as a living legend and contributor to Curaçao’s cultural heritage. ([curacaochronicle.com][1]) ==Early Life and Background== Benjamin Wefer, known by his nickname *Shon Benchi*, was born and raised in Curaçao. Details about his early years are sparse, but he became active in community events and performances during the mid-20th century, with a reputation as a comedian and organizer long before his involvement with Carnival. ([curacaochronicle.com][1]) ==Role in Curaçao Carnival== In the early **1960s**, Carnival on Curaçao was very different from the large street celebration known today. Before that time, festivities largely took place indoors within social clubs, such as the Sürnamese, Portuguese and Chinese clubs, and involved masked balls rather than public parades. ([naam.cw][2]) According to oral history and cultural accounts, in **1961** Shon Benchi was one of the key figures who **revived and reimagined Carnival as a public celebration** open to all residents of the island. Together with others such as Elias Bronswinkel, he helped establish renewed interest in street-based Carnival events during a period when public participation had declined following experiences in the 1950s. ([Curaçao Karnaval][3]) Shon Benchi worked to secure permits and encourage participation across different community groups. He advocated for a parade that anyone could join, rather than private events restricted to members of social clubs. When one permit was initially rejected, he decided to proceed anyway — an act that led to his arrest but ultimately helped establish the format of the first major Carnival promenade. ([curacaochronicle.com][1]) Carnival under his influence began to incorporate elements such as themed costume groups, music, and later the feature known as **tumba** and organized parades through major neighborhoods. The parade route and Carnival structure continued to evolve, but many inhabitants credit Shon Benchi’s early initiatives with laying the groundwork for the festival’s modern form. ([Curaçao Karnaval][3]) * De de jaren 1960 trad het komiekenduo Benchi & Frenki regelmatig op met de goochelaar Heroudini. * 1961: Na aña 1961 Benjamin “Shon Benchi” Wefer a trese Karnaval den kayanan di Kòrsou. * 1965: Carnavalscomite 1965 ta skoge Benjamin Wefer komo Prins Carnaval cu e titulo Baron Miliionario Alegria.<ref>Shon Benchi is Prins Carnaval. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-02-1965, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462545:mpeg21:p002</ref> * 1968: miembro di directiva di Carnavalscomite 1968 ==Legacy and Recognition== Shon Benchi is widely remembered as the **“godfather of Curaçao Carnival”** — a title reflecting his status as an inspiring figure in the festival’s history. Locals describe him as passionate, visionary and determined to transform Carnival into a people’s celebration that truly represented the island’s diversity and spirit. ([curacaochronicle.com][1]) His contribution continues to be recognized within the community. In **Carnival 2026**, for example, the symbolic Carnival figure *Rei Momo* was dedicated to him, and traditional rituals such as the burning of the Momo effigy were altered out of respect for his ongoing influence. ([Caribisch Netwerk | Caribisch Netwerk][4]) ==Other Contributions== Beyond Carnival, Shon Benchi was instrumental in the **founding of the Wabi Club**, Curaçao’s oldest antique car club, in **1961**. The club became known for its vintage vehicles and public appearances during celebrations, further embedding his role in island cultural life beyond Carnival. ([tcobcur.com][5]) On oktober 31, 1965 he was cofounder, with H. Celestina, and the first president of the club.<ref>Wabi-club na 25 jaar terecht in eigen gebouw. "Amigoe". Curaçao, 08-04-1991, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644475:mpeg21:p003</ref> Cultural Impact== For many Curaçaoans, Shon Benchi is not only synonymous with Carnival but also with the island’s broader cultural identity. Researchers and commentators note that Carnival fulfilled a role in **bridging social divisions** on Curaçao — bringing together people of different backgrounds in shared celebration, a phenomenon he helped promote from the early years of public Carnival history. ([Caribisch Netwerk | Caribisch Netwerk][6]) ==References == 1. *The Godfather of Curacao Carnival*, Curaçao Chronicle — on the life and contributions of Shon Benchi. ([curacaochronicle.com][1]) 2. *‘During Carnaval there is briefly no rich or poor’*, Caribisch Netwerk — on Benchi as a cultural legend. ([Caribisch Netwerk | Caribisch Netwerk][6]) 3. History of Curaçao Carnival — on the role of Benjamin Wefer (and Elias Bronswinkel) in rekindling Carnival parades in 1961. ([Curaçao Karnaval][3]) 4. *Carnaval 2026 nieuwsbrief*, nu.CW — on the dedication and honor to Shon Benchi in modern Carnival rituals. ([Caribisch Netwerk | Caribisch Netwerk][4]) 5. Wabi Club history — founding by Benjamin 'Shon Benchi' Wefer Sr. and its cultural presence. ([tcobcur.com][5]) --- [1]: https://www.curacaochronicle.com/post/local/the-godfather-of-curacao-carnival/?utm_source=chatgpt.com "The Godfather of Curacao Carnival - Curaçao Chronicle" [2]: https://naam.cw/nl/2015/01/08/karnaval-i-t-trahe-di-karnaval/?utm_source=chatgpt.com "Carnaval en Carnavalskostuum – National Archaeological – Anthropological Memory Management" [3]: https://www.curacaokarnaval.com/en/carnival/about-us/history/?utm_source=chatgpt.com "History - Curaçao Karnaval" [4]: https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/02/20/weekoverzicht-curacaose-carnavalsvierders-eisen-popverbranding-tinkebell-schildert-met-asfalt-van-shell-en-aruba-schittert-op-new-york-fashion-week/?utm_source=chatgpt.com "Weekoverzicht: Curaçaose carnavalsvierders eisen popverbranding, Tinkebell schildert met asfalt van Shell en Aruba schittert op New York Fashion Week | Caribisch Netwerk" [5]: https://tcobcur.com/ver5/60th-anniversary-wabi-club-antique-car-of-curacao/?utm_source=chatgpt.com "60th Anniversary Wabi Club, Antique Car of Curacao – The Chronicles of Boost" [6]: https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/02/19/tijdens-karnaval-bestaat-even-geen-arm-of-rijk/?utm_source=chatgpt.com "‘Tijdens Karnaval bestaat er even geen arm of rijk’ | Caribisch Netwerk" ----- Facebook: Mr. Benjamin Wever, better known as 𝗦𝗵𝗼𝗻 𝗕è𝗻𝗰𝗵𝗶. You may know him as a comedian, the founder of Wabi Club Curacao, initiator and founder of Curacao Carnival and much more. 😎 Shon Bènchi is a man that is always happy, laughing and enjoying life. He always wants happiness for the people of Curacao. At a young age he studied at Hendrikschool that was located in Punda. 61 years ago Shon Bènchi decided to come to 𝗱𝘂𝘀𝗵𝗶 𝗣𝘂𝗻𝗱𝗮 because everybody was coming to do business in Downtown. This is when he came with his local restaurant '𝗖𝘂𝗰𝗵𝗮𝗿𝗮 𝗔𝗹𝗲𝗴𝗿𝗲' in Dempel Punda, the only and first at that time and known for the Curacao Soup. Across his restaurant you can find the round market which used to be a large pool of water where the Waaigat ran all the way through. He moored his boat 'Rock & Roll' right in front of the business and he lived in the alley behind the restaurant in Prinsenstraat where he had a fruit shop at home. Back in the days 'Cuchara Alegre' was always full of customers, he even had more than 10 employees that worked shifts weekly to attend to all customers. He used to sell food and drinks but unfortunately the restaurant is no longer what it once was. Nowadays it's a meeting place for various acquaintances, who drop in to have a chat or to buy refreshments. He used to travel a lot, and saw that many places around the world had Carnival, such as Trinidad & Tobago, Brazil, Aruba, etc. He thought it was a great idea to also bring this to Curacao. His biggest dream was to make the Carnival walk from Roodeweg (Otrobanda) to the Punda area, after quite a few setbacks, including his arrest he accomplished this ------- '''Benjamin Wefer''' is 93 jaar oud en beter bekend als Shon Benchi. Hij is een begrip op het eiland en speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling <ref>https://nu.cw/2026/02/20/video-benjamin-wefer-de-man-die-carnaval-naar-iedereen-op-curacao-bracht/</ref> * https://www.facebook.com/MaduroLibrary.org/photos/benjamin-wefer-better-known-as-shon-benchi-was-a-key-contributor-to-the-cura%C3%A7aoa/912745253481124/?_rdr * https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/02/24/curacao-viert-50-jaar-carnaval-je-wist-niet-of-je-met-de-vijand-danste-of-mooi-meisje/ * [https://www.norberthendrikse.nl/carnaval.pdf. Jubileum Carnaval en Tumba Festival 2020] * https://www.nationaalarchief.cw/educatie/1ste-carnavalsoptocht ----- {{Databox}} {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | align = right | caption_align = center | image1 = Jab Jab.jpg | image2 = | image3 = | caption2 = | caption1 = | footer = Jouvert na Korsou | footer_align = center }} '''Jouvert na Kòrsou''' ta un evento di mainta tempran ku forma parti di temporada di Carnaval di Kòrsou. Manera den otro islanan Karibeño, e ta kuminsá den oranan promé di mainta, usualmente rond di 4:00 a.m., i ta sigui te salida di solo. == Karakterístikanan == Na Kòrsou, Jouvert ta mas structura y organisá como un parada formal den kalènder oficial di carnaval. Partisipantenan generalmente: * ta inskribí komo parti di un grupo * ta bisti kostüm koordiná * ta sigui un ruta ofisial ku permisunan Musika dominante ta roadmarch, soca i banda di tumba moderno. Diferente di Aruba, unda Jouvert tin un karakter mas espontáneo, na Kòrsou e evento ta integrá mas formalmente den organisashon di carnaval. == Ambiente == E atmosfera ta vibrante pero mas regulá. Seguridad, barrikada i organisashon ta hopi mas visibel. Jouvert na Kòrsou ta atraé tanto komunidat lokal komo bishitante. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karnaval]] -------------------- {{Databox}} '''Jouvert na Boneiru''' ta un evento mas chikí i mas intimista kompará ku Aruba i Kòrsou. E ta forma parti di Carnaval di Boneiru, ku ta karakterisá pa su escala mas personal i komunidat-serka. Origen i influensia Manera na Aruba, Jouvert na Boneiru tin influensia afro-karibeño, pero su desaroyo a keda mas modesto. E evento ta kuminsá mainta tempran i ta inkluí: Baile den caya Musika di banda lokal Ambiente informal i amigabel Karakter Na Boneiru, Jouvert ta menos komersialisá i mas basa riba partisipashon di bario i komunidat. E atmosfera ta familiar, ku ménos enfoke riba spektákulo grandi i mas riba union sosial. Diferensianan entre e islanan ABC Isla Karakter Nivel di organizashon Atmosfera Aruba Espontáneo, “parada di pajama” Menos formal Liberashon, humor, union komunidat Kòrsou Organisá, parte formal di carnaval Alto Energia fuerte, mas regulá Boneiru Intimista, komunidat-serka Medio-bao Familiar, amigabel Diferensia kultural prinsipal Aruba: Jouvert ta simbolo di espontaneidat i partisipashon habrí; tur hende por uni sin obligashon di grupo. Kòrsou: Jouvert ta integrá den struktura ofisial di carnaval ku grupo formal i ruta definí. Boneiru: Jouvert ta mas chikí i mas basa riba komunidat, ku ambiente serka i ménos masivo. Si bo kier, mi por: Hasi un vershon mas akademiko ku referensianan historiko. Of hasi un artikulo general “Jouvert den islanan ABC” ku subseccion pa kada isla. O ampliá ku konparashon ku Trinidad & Tobago (kaminda Jouvert tin su origen moderno). Nos ta creando un serie bonito riba identidad cultural di e ABC — esaki por bira un seccion fuerte den Wikipedia Papiamento 🎭🥁✨ --- {{Databox}} '''Roadmarch''' ta un género musikal i un tradicion karnavalesko cu ta forma un parti sentral di Carnaval den hopi isla di Karibe. E término ta referí tantu na e estilo di músika como na e kantika cu mas popularidat durante e paradanan di carnaval di un sierto aña. Roadmarch ta karakterisá pa ritmo rápido, repetitivo i bailabel, diseñá pa anima marchanan, paradanan i multitudnan riba caya. <ref>{{Cite web |title=Road march (music) |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Road_march_(music) |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=Calypso music |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Calypso_music |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=Soca music |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Soca_music |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=Carnival in Trinidad and Tobago |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Carnival_in_Trinidad_and_Tobago |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=Carnival in the Caribbean |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Carnival_in_the_Caribbean |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref> Roadmarch ta un género musikal i un tradicion karnavalesko cu ta forma un parti sentral di Carnaval den hopi isla di Karibe.<ref>{{Cite web |title=Road march (music) |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Road_march_(music) |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref> Roadmarch ta íntimamente ligá na desaroyo di calypso i mas tarde soca.<ref>{{Cite web |title=Calypso music |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Calypso_music |website=Wikipedia |access-date=2026-02-02}}</ref> Na Aruba, roadmarch a bira un parti integral di Carnaval, presente den festivalnan local como Aruba Caiso & Soca Monarch Festival.<ref>{{Cite web |title=Aruba Carnival Returns With Roadmarch Competitions |url=https://visitaruba.com/blog/aruba-carnival-roadmarch-competitions/ |website=VisitAruba.com |access-date=2026-02-02}}</ref> E término road march a surgi originalmente na Trinidad i Tobago, kaminda e ta indiká e kantika cu a domina e paradanan di carnaval durante un temporada espesífiko. For di ei, e concepto a wordu adopta i adapta den otro paisnan i isla di Karibe, inkluíndo Aruba, Kòrsou i Boneiru. == Origen y desaroyo == Roadmarch ta íntimamente ligá na desaroyo di calypso i mas tarde soca. Mientras calypso tradicionalmente ta enfoká riba comentario sosial i político, roadmarch ta pone mas énfasis riba ritmo, repetishon i energia, pa fasilitá baile i participashon masal. Na Trinidad, e premio di Road March ta wordu otorgá anualmente na e kantika cu a wordu mas toka i kanta durante e paradanan ofisial di carnaval. E tradishon ei a bira un modelo pa otro isla, aunke kada lugar a desaroya su propio interpretashon i kriterio. Karakterístikanan musikal Roadmarch ta rekonosé pa: un tempo rápido i konstante; letra kortiku i repetitivo, fasil pa kanta en grupo; un ritmo dominante di perkushon; un enfoke fuerte riba energia, fiesta i movimiento. Den hopi kaso, roadmarch ta representá e espíritu general di Carnaval di un aña spesífiko. Roadmarch na Aruba Introdukshon i evolushon Roadmarch a wordu introducí na Aruba principalmente durante e añanan 1970, bou di influensia di músikonan i imigrantenan for di Trinidad i otro parti di Karibe. Pronto, músikonan Arubano a adapta e estilo na konteksto lokal, mesklando calypso i soca ku ritmonan propio manera ritmo kombiná, influensia Latino i idioma Papiamentu.<ref>{{Cite web |title=Tsunami wins Band of the Year 2024 at Aruba Carnival |url=https://24ora.com/tsunami-wins-band-of-the-year-2024/ |website=24ora Aruba |access-date=2026-02-02}}</ref> Na decadanan siguiente, Aruba a desaroya un roadmarch distintivo, cu un sonoridat propio i un fuerte relashon ku e paradanan grandi di carnaval. == Roadmarch i Carnaval == Den Carnaval di Aruba, roadmarch ta ocupa un lugá sentral. E kantikanan mas popular ta wordu repití constantemente durante:<ref>{{Cite web |title=Aruba Carnival Returns With Roadmarch Competitions |url=https://visitaruba.com/blog/aruba-carnival-roadmarch-competitions/ |website=VisitAruba.com |access-date=2026-02-02}}</ref> * paradanan grandi, * marchanan di grupo karnavalesko, * evento musikal i festivalnan. Tradishonalmente, e término roadmarch na Aruba ta referí tanto na e género musikal como na e kantika cu a domina temporada di carnaval. == Kompetishonnan i premio == Te na 2013, e kompetishon musikal di carnaval tabata konosí komo Aruba Calypso & Roadmarch Contest. Despues di esei, e evento a wordu reorganisá bou di e nomber Aruba Caiso & Soca Monarch Festival. Den e marco ei, e premio di Road March Champion a wordu introducí oficialmente, basa riba un kombinashon di evaluashon di hurado i votonan di públiko durante e paradanan.<ref>{{Cite web |title=Official Aruba Carnival Music Awards (Aruba Caiso & Soca Monarch) |url=https://www.arubacarnival.com/music-awards/ |website=ArubaCarnival.com |access-date=2026-02-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=History & Winners of Aruba Caiso & Soca Monarch Festival |url=https://bonaire.nu/nieuws/culture/xxx-aruba-caiso-soca-monarch-history/ |website=Bonaire.nu |access-date=2026-02-02}}</ref> E premio di roadmarch na Aruba ta popularmente konosí tambe komo roadjam, un término informal cu ta indiká e kantika cu mas impacto i popularidat riba caya durante Carnaval. == Roadmarch i bandanan == Roadmarch na Aruba ta fuertemente asosiá ku bandanan di carnaval, ku ta aktua en bibo riba camionnan i plataforma durante paradanan. Bandanan manera Tsunami, Le Groove, Bula Band i otro agrupashonnan a hunga un rol importante den popularisashon i evolushon di roadmarch moderno na Aruba. Den e siglo bintiun, roadmarch Arubano a bira mas variá, inkluyendo influensianan di soca rápido, merengue i ritmo urbano, sin pèrdè su funshon principal: anima e multitud i defini e atmosfera di carnaval. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karnaval]] NOTES Jeon su mensahe ta bay mas leu cu e pretension inicial y ta trece un splicacion mas amplio di con generonan nobo ta surgi. El a enfatisa cu generonan musical no ta ser crea door di institucionnan di un dia pa otro, pero mas bien ta desaroya organicamente den transcurso di tempo a traves di uso consistente door di artistanan y aceptacion di publico. Segun el a sigui splica, un di e pasonan mas importante pa establece un genero nobo ta scoge un nomber y us’e consistentemente riba plataformanan manera servicio di streaming, rednan social, materialnan di prensa y entrevistanan. Ora e nomber ey ser adopta y ripiti pa otronan, eventualmente e por haya reconocemento manera un genero musical. E publicacion a lanta discusion tocante generonan di musica y a renoba atencion riba soca, un genero di musica Caribense bon estableci cu su nomber ta bini di e frase “Soul of Calypso.” Soca a origina na Trinidad y Tobago na comienso di añanan 1970 y for di e tempo ey a bira un zonido definitivo di celebracionnan di carnaval den henter Caribe y su diaspora. E genero ta conoci pa su temponan rapido, ritmonan di energia halto, y uso pisa di instrumentonan sintetisa, diseña pa encurasha baile. Mientras cu soca ta mas estrechamente asocia cu temporada di carnaval, e ta ser toca tambe henter aña na radio, den clubnan y na festivalnan. Den contraste, roadmarch no ta un genero como tal, ainda, sino un titulo di competencia dentro di cultura di carnaval y como un parti esencial di carnaval, Jeon a tuma iniciativa pa formalisa registra roadmarch oficialmente como un genero musical pa e sigui biba den carnaval pa futuro generacionnan. El a declara cu e no ta bay sigui debati riba e tema y a dicidi firmemente pa registra e zonido y estilo di musica di carnaval mas brasa na Aruba como “roadmarch.” El a argumenta cu generonan musical semper a evoluciona for di otro, señalando cu soca a desaroya directamente fordi calypso, cu riba su mes a origina for di generonan anterior. For di su perspectiva, e progresion natural aki ta hustifica e creacion di un nomber di genero nobo, y e ta sostene cu niun hende no por strob’e di registra y usa roadmarch como un genero musical nobo, expresando confiansa den su posicion a pesar di puntonan di bista opuesto.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260203.pdf Segun cantante Jeon, e aña aki roadmarch lo ser registra como un genero musical mundialmente], BDA (3 di februari 2026)</ref> -------------- {{Databox}} == Rey Momo di Aruba == Diadomingo awor despues di Carnaval Grandi Oranjestad, pueblo lo dispidi di e Carnaval 72 cu e kimamento di Rey Momo. Un tradicion cu semper a forma parti di nos cultura di Carnaval, e kimamento di e popchi ta integral den e dispidido di e temporada festivo y ta marca e comienso di temporada di cuaresma. Pero ken ta e personahe di Momito, y kico ta su rol clave den temporada di Carnaval? Ademas, pakico mester kim’e? Aki un les chikito splicando e Kimamento di Momo y Momito na Aruba. E Momo a keda introduci pa prome biaha na Aruba na 1954 door di Henry Bethencourt (alias Heroudini), tres aña despues di su introduccion na Corsou. Segun Heroudini, e storia di rey Momo ta referi back na e tempo Biblico di Jonas y e bayena, durante un tempo unda pica tabata plaga mundo.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260214.pdf Ken ta Rey Momo y Momito?], BDA (14 di februari 2026)</ref> Dios a laga cla na hende cu e lo destrui e ciudad a menos cu nan arepenti y stop di comete pica. Y pues asina prome cu hende a cuminsa ayuna, a dicidi cu mester tin un sorto di parada pa clausura e era. Den e parada, un rey cu mascara a ser mira ta cana banda di e publico, un figura representando pica humano. Na final di e parada, a kima e rey aki, simbolisando e fin di un era yen di pica. Aki na Aruba, a adapta e storia Biblico aki den e folklore di Rey Momo y Momito durante temporada di Carnaval. Maske e no tin tanto aspecto religioso, e kimamento di e rey si ta representa un fin na e dos luna di celebracion, y e comienso di un ciclo spiritual nobo riba e isla. E kimamento di Momo ta tuma lugar net despues di e Parada Grandi, y net prome cu Cuaresma. Pa despedi di temporada di Carnaval, pueblo ta presencia dos kimamento di rey: Prome, e Momito, cu a tuma lugar diadomingo ultimo despues di parada di mucha San Nicolas. Momito ta representa e clausura di festividadnan di mucha. Momo ta e version adulto di Momito, y su kimamento ta tuma lugare mesun dia despues di e Parada Grandi na Oranjestad. E weekend aki nos ta bay conclui temporada di Carnaval cu e dos Parada Grandi na San Nicolas y Oranjestad, sigui pa e kimamento di Momo, asina clausurando Aruba su grandioso Carnaval 72! Fuente: National Archeological Anthropological Memory Management --------- 3pcji8z6lp1qpmm2cob9d1hu08f0g06 Capriles 0 14082 188373 182398 2026-04-22T16:22:10Z Kallmemel 14000 -kategoria 188373 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Capriles''' por referi na: == Hende == * [[David Ricardo Capriles]] (1837-1902), médiko, eskritor i aktivista sosial di [[Kòrsou]] * I.H. Capriles, polítiko di [[Kòrsou]] * [[Henrique Capriles Radonski]], polítiko [[Venezuela|venezolano]]. * [[Lio Capriles]] (1933-2017), bankero di Kòrsou; su yu: ** [[Michèle Russel-Capriles]], polítiko, artista visual di Kòrsou. == Otro == *[[Klínika Capriles]], hospital sikiátriko general na [[Willemstad]], Kòrsou. {{Dp}} {{Appendix}} 2qw2bp6c6neuxyazytnx21of0ai1zae Heyliger 0 14130 188376 183682 2026-04-22T16:23:14Z Kallmemel 14000 -kategoria 188376 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Heyliger''' por referi na: == Hende == * [[Eddy Pieters Heyliger]] (1927-2012), outor di teatro [[saba]]no-[[Kòrsou|kurasoleño]].<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Eddy_Pieters_Heyliger Eddy Pieters Heyliger], theaterencyclopedie.nl</ref> * [[Glenda Heyliger]], artista visual di [[Aruba]]. * [[Grisha Heyliger-Marten]], polítiko di [[Sint Maarten]]. * [[Theo Heyliger]], polítiko di [[Sint Maarten]]. * [[Willys Heyliger]] (1926-2002), futbolista di Kòrsou i atleta olímpiko. {{Dp}} {{Appendix}} l2zhi4v7t3rl8hw9327l2ve1el3hcyj Aanholt 0 14131 188363 183680 2026-04-22T16:00:24Z Kallmemel 14000 -kategoria 188363 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Aanholt''' por referi na: == Hende == * [[Cor van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko; su yu: ** [[Just van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko. ** [[Odile van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko. ** [[Philipine van Aanholt]], atleta di bela di [[Kòrsou]] i atleta olímpiko. * [[Patrick van Aanholt]], futbolista [[Hulanda|hulandes]] di origen [[Kòrsou|kurasoleño]]. {{Dp}} 6cby8m0sjhg2mjs61iid6xtxomde04q Howell 0 14132 188382 183688 2026-04-22T16:30:55Z Kallmemel 14000 -kategoria 188382 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Howell''' ta un fam di origen [[ingles]] ku presensia den [[Karibe Hulandes]]. E por referi na: == Hende == * Alvin Alfonso (Alan) Howell, polítiko [[Aruba]]no; su yu: ** [[Shanayah Howell]], siklista BMX di [[Aruba]] i atleta olímpiko. * [[Sherry Howell]], sòftbolista di [[Kòrsou]]. {{Dp}} 2r419mipc70xe7mxylxt4422wzgt56t Arends 0 14170 188371 184563 2026-04-22T16:21:15Z Kallmemel 14000 -kategoria 188371 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Arends''' por referi na: == Hende == * Jacobo Eloy Maria (Loy) Arends (1893-1960), médiko di [[Aruba]]. * [[Coco Arends|Jacobo Rudolf (Coco) Arends]] (1892-1965), médiko i polítiko di [[Aruba]]. * Eric (Tushi) Arends (1908-1959), ámtenar i gezaghebber interino di Aruba. * [[Richard Arends]], polítiko di [[Aruba]]. * [[Ursell Arends]], polítiko di [[Aruba]]. * [[Jennifer Arends-Reyes]], polítiko di [[Aruba]]. * [[Maybelline Arends-Croes]], dosente di músika, direktor di koro i aktivista kultural [[aruba]]no == Otro == * [[Cas Veneranda|Cas di Machi Arends]] * [[Stadhuis di Oranjestad|Cas Eloy Arends]] * Caya Dr. J.R. (Coco) Arends * Caya Dr. J.E.M. (Loy) Arends * Rudolf Arendsstraat {{Dp}} {{Appendix}} 2fpn1958r9wkhj3m47qxt2tmxij8o4l Seru di Ararat 0 14239 188412 188288 2026-04-22T20:23:58Z Caribiana 8320 188412 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox sero|variante=c | nomber = Seru di Ararat | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 1/2 |border = infobox |image1 = Curacao - Consulate Office Building - 1982 - DPLA - f0e5439ccbdb0bb583bdcfafc729ef3f.jpg | caption1 = Kas di F.D. Roosevelt, konsulado general di Merka |image2 = Landhuis, voorgevel - 20652410 - RCE.jpg |image3 = Interieur landhuis - 20652409 - RCE.jpg |footer = Lanthùis Ararat |footer_align=center }} | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Willemstad]] | zoom = 9 }} '''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://web.archive.org/web/20250717183455/https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref> E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Scharloo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará e estatua di La Birgen Maria, kreá pa e eskultor spaño Antonio Rodriguez de Villar i develá na 1954. E estatua monumental aki ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e planta di televishon [[Telecuracao]] ta situá riba e seru. Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente. Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla. Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]]. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam * {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3 }} [[Kategoria:Seru na Kòrsou]] mxopv9uhbhngdexvv7by7274o91k0sa Salon di Fama di Deporte (Kòrsou) 0 14297 188430 188126 2026-04-22T22:47:06Z Caribiana 8320 188430 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' (SdF) ta un galeria di honor dediká na deportista, entrenadó, dirigente i otro personanan ku a kontribuí signifikativamente na desaroyo di deporte na [[Kòrsou]]. E salon di fama ta atministrá pa [[Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou]] (FDOK), ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF). E promé grupo di miembronan a wordo instalá na 1985, ku e meta di duna rekonosementu públiko na figuranan ku a laga un marka duradero den deporte lokal i internashonal. == Historia == E inisiativa pa krea un salon di fama na Kòrsou a surgi den añanan 1980 bou di liderasgo di Curaçao Sport Federatie (CSF). Bou di presidensia di Franklin Mathilda a instalá e promé dies baluartenan deportivo na 1985. Desde esei, e salon di fama a sigui ekspandé pa inkluí deportistanan ku a logra prestashon sobresaliente, manera partisipashon [[Weganan Olimpico|olímpiko]], kampeonato internashonal i kontribushonnan importante na komunidat deportivo. Na 2017, FDOK a asumí e organisashon di e salon di fama. Di e 38 federashon ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> Na desèmber 2020, dies miembro nobo a wòrdu agregá, elevando e total na 85 persona (10 dama i 75 hòmber). Di esnan, un parti importante a wòrdu honrá postumamente. Den añanan resiente, FDOK a introdusí reglanan pa permití rekonosementu póstumo, pa asina preservá legado di figura históriko di deporte, loke a resulta ku den aña 2024 tur 10 miembro nobo a wòrdu honrá postumamente.<ref>[https://nu.cw/2024/12/03/postume-eer-voor-curacaose-sporthelden/ Posthume eer voor Curaçaose sporthelden], nu.cw (3 di desèmber 2024)</ref> == Organisashon == FDOK ta responsabel pa e proseso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha huntu ku federashonnan deportivo afiliá pa proponé i evaluá kandidato, basá riba nan logro deportivo, influensia i kontribushon na deporte. == Nifikashon == E Salon di Fama tin varios funshon: * preservá historia deportivo di Kòrsou * inspirá generashonnan hóben di deportista * duna rekonosementu formal na kontribushonnan sobresaliente E lista di miembronan ta inkluí representante di diferente deporte, manera futbòl, beisbòl, atletismo, landamentu, [[karate]] i otro disiplinanan. == Lista di miembro == {| class="wikitable sortable" width="97%" ! Aña !! width="35%"| Nòmber !! align= center width="12%" | Na bida: !! width="17%"| Deporte !! Remarke |- | bgcolor=BB9000 rowspan="10" | '''1985''' || [[Antoine Maduro]] ||1909–1997 || [[futbol|Futbòl]] || |- | [[Myrna Anselma]] ||1936–2008 || [[Esgrima]] || |- | [[Ergilio Hato]] ||1926–2003 || Futbòl || | portero legendario |- | Ernest Smith || || [[Beisbòl]] || |- | Guillermo (Shon Haseth) Haseth ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1995|| Futbòl || |- | Hector Rosario ||1925-2008 || -- || prensa |- | [[Juan Isa]] ||1913-1993 || Beisbòl || dirigente (FEBEKO, NAOC, FIBA) |- | [[Mordy Maduro]] ||1921-1982 || Futbòl || dirigente (NAVU, FFK, [[FIFA]]); póstumo |- | Wilfred (Willie) Pieters || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1978 || [[Beisbòl]]|| póstumo |- | Juan (Benny) Leito ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1986|| Landamentu || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1986''' || [[Bèto Adriana]] || 1926–2003 || Futbòl || |- | [[Iyo Pimentel]] || 1933-2017 || Tènis || |- | Clovis Lodewijks ||1930-2021|| Sòftbòl || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1987''' || Hector Publio Curiel || 1936-2022 || Hisamentu di peso || |- | Julio Rooi || 1918-† || Atletismo || |- | Guillaume Samuel (Buntin) Hanson || ||[[Beisbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1988/1989''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1990''' || Guillermo Pardo || || Futbòl || |- | [[Walter van Rosberg]] || 1921-2001 ||[[futbol|Futbòl]] || árbitro i dirigente (CVB, CBVS) |- | Pedro Odulio (Doe) Willems || || [[futbol|Futbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1991''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1992''' || [[Enith Brigitha]] || || Landamentu || medayista olímpiko |- | Marcel José Betrian || || Hisamentu di peso || |- | José Maria (Jo) Mathilda || || Futbòl || |- | rowspan="1" | '''1993''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1994''' || Edmundo (Sol) Confesor || ||Futbòl || |- | Henry Prince ||1920-2018|| Atletismo || |- | Rafael (Raffy) Josefa || || [[Beisbòl]] || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1995''' || Edgardo (Dito) Ravenstein || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | [[Randy Wiel|Urnic (Randy) Wiel]] || 1951-2025 ||Basketbòl || |- | [[Jan Boutmy]] || || [[Esgrima]] || |- | rowspan="1" | '''1996''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1997''' || Geoffrey Goede || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Romoldo Martis || || Futbòl || |- | [[Wilhelm Canword]] || || Futbòl || |- | '''1998/2008''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1">[https://www.deportekorsou.com/posts/historia-di-salon-di-fama-di-deporte-di-korsou Historia di Salon di Fama di Deporte di Kòrsou], deportekorsou.com</ref> |- | bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2009''' || Soraida Juliana || || Sòftbòl || |- | Julius Hellburg || || Sòftbòl || |- | Ricardo Elhage || 1931-2014 ||[[Beisbòl]] || |- | Niels Liberia || || Basketbòl || |- | Errol Rooi || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | '''2010/2013''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1"/> |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2014''' || Anthony (Tonchi) Minguel || || Atletismo || |- | [[Cor van Aanholt]] || || Bela || |- | Esther (Jet) Jansen || || Sòftbòl || |- | Dudley Josepa || || [[Karate]] || |- | Marguerite (Maggy) Sprock-de Rooy || || Tènis di mesa || |- | Andres Constancia || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Edwin Leonard (Eddy) Solomon ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2025||Landamentu || |- | Heraclio M.P. (Aco) Henriquez ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018||[[Beisbòl]] || |- | Hubert (Ibi) Schoop || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Victor Antonio Copra ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2022|| Bodybuilding || |- | bgcolor=BB9000 | '''2015''' || Maximo Rufino (Max) Paula ||1933-2017|| Tènis || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="8" | '''2016''' || Alvin (Fichi) Fléming || ||[[Beisbòl]] || |- | Celsio Victor Polinet ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018|| [[Futbol|Futbòl]] || |- | Franklin Wilfred Mathilda || ||Tènis di mesa|| dirigente (CSF); yu di José Mathilda |- | Harold Daniel Laurens ||1940-2018 || Tiru|| póstumo |- | Johnny Hellmund || || Biyar || |- | Raymond Rafael (Remo) Martha || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | Wendell Prince || || Atletismo || yu di Henry Prince |- | Wilhelm (Wim) Keman || || Landamentu || entrenadó i árbitro |- | bgcolor=BB9000 rowspan="9" | '''2017''' || Antonio Pedro Keller || ||[[Beisbòl]] || |- | Antonio José (Papy) Martina || ||[[Futbol|Futbòl]] || |- | Efigenio Adriano (Penpen) Braafhart || || Yudo || |- | Francisco Romualdo (Shon Ma) Gomez || 1933-2020 || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Gladwin Lumeno de Lanoi || || Landamentu || |- | Lupe Acasia Leito || || Bodybuilding || |- | [[Pedro Matrona|Pedro Basiano Matrona]] || 1927-2019 || Futbòl || |- | Stanley Maria Francisca || || Bodybuilding || |- | Orlando Felipe Cuales || ||-- || prensa |- | rowspan="1" | '''2018''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2019''' || Renato G. (Nato) Anasagasti || ||[[Beisbòl]]|| |- | Sylvanie Elaine Clarke || || Sòftbòl || |- | Henk (Henky) d’Arnault || ||[[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Wenfrid (Wenny) Jakoba || || [[Beisbòl]] || |- | Hubert Dominicus Jansen || || Futbòl || dirigente (CVB, NAOC) |- | Nazario Martijn || 1958-2019 || Landamentu || póstumo |- | Eric Ogenia || || Vòlibòl || dirigente |- | Eva Marie Tujeehut-Suriel || || [[Taekwondo]] || |- | Gilbert (Gibi) Snijders || || Bowling || |- | Hubert (Ibi) Zimmerman || || Bòkseo || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="11" | '''2020''' || [[William Millerson]] || 1953-2020 || [[Karate]] || |- | Raoul Alias || || Dam || |- | Michael Arvelo || || Biyar || |- | Marcel Brigitha || || [[Beisbòl]] || |- | Wilfrido Coffi || || Futsal || |- | Philip Saad (Lipo) Elhage || 1952-2022 || [[Beisbòl]] || |- | Magdalena Faneyt || || Sòftbòl || |- | Eelco Gonet || || Basketbòl || |- | Gustavo (Taffy) de Jongh || || Sòftbòl || |- | Erwin Martis || || Atletismo || |- | Ivonne Leito-Senff || ||Karate || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="7" | '''2021''' || [[Jeanne-Yvette Lopes]] || || Tiru || |- | Aminta Sprockel || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Frits Meursing || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Anthony Leito || || [[Karate]] || |- | Seichnar Djaoen || || Lantamentu || |- | Hubert Janzen || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Sherry Howell || || Sòftbòl || |- | rowspan="1" | '''2022'''|| align=center colspan=4| no tin dato |- |bgcolor=BB9000 rowspan="6" | '''2023''' || [[Laicam How]] || || Karate || |- | Stanley Coffy || || Futbòl || dirigente (CVB, FFK, CSF) |- | Stanley Ignacio || || Paso fino || |- | Alejandra (Ninita) Rumai || || Bodybuilding || |- | Norma Boeldak-Carolina || ||Sòftbòl || |- | Mirro Sabina || || Hisamentu di peso || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2024''' || Adelbert (Adel) Toppenberg || || [[Futbol|Futbòl]] || rowspan="10" | póstumo |- | Hubert Fleming || || Beisbòl |- | Henry Jones || || Beisbòl |- | [[Jaime Felipa|Jaime (Giant) Felipa]] ||1944-2011 || Yudo |- | Antonius Jessurun || || [[Esgrima]] |- | [[Roberto Lindeborg|Roberto (Chikitín) Lindeborg]] || 1942-2016 || Hisamentu di peso |- | Corva Nebra Lourens || 1955-2021 || Sòftbòl |- | [[Robert Hosé]] || 1949-2023 || Tènis di mesa |- |Edwin (Fighting Mack) Alberto || 1946-2023 || Bòkseo |- | Theodorus (Ted) Koetsier || 1926-2015 || Futbòl |- |bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2025''' || Franklin Veeris || || Bodybuilding || |- | Grada Gosepa || || Sòftbòl || |- | Samir Daou || || Bowling || |- | Renick Malcolm Jamanika || || [[Karate]] || |- | Ulvic Jamanika || || Karate || |} == Miembro segun deporte == {| class="wikitable sortable" ! !!Deporte !! Total !! Femenino !! Maskulino |- | [[File:Flag Football pictogram.svg|25px]] ||[[Futbol|Futbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 |- |[[File:Baseball pictogram.svg|25px]] || [[Beisbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 |- | [[File:Softball pictogram.svg|25px]] || Sòftbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;11 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Karate pictogram.svg|25px]]||[[Karate]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] || [[Volleyball|Vòlibòl]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 |- |[[File:Swimming pictogram.svg|25px]] || Landamentu ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Bodybuilding pictogram.svg|25px]] || Bodybuilding ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- | [[File:Athletics pictogram.svg|25px]] || Atletismo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- |[[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] ||Hisamentu di peso ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;4 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4 |- | [[File:Fencing pictogram.svg|25px]] || Esgrima ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Table tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis di mesa ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Basketball pictogram.svg|25px]] || Basketbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Judo pictogram.svg|25px]] || Yudo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Boxing pictogram.svg|25px]] || Bòkseo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Bowling pictogram.svg|25px]] || Bowling ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Shooting pictogram.svg|25px]] || Tiru ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- |[[File:Billiards pictogram.svg|25px]] || Biyar || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] || Taekwondo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 |- | [[File:Sailing pictogram.svg|25px]] || Bela ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Equestrian pictogram.svg|25px]] || Paso fino || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Draughts pictogram.svg|25px]] || Dam || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Futsal pictogram.svg|25px]] || Futsal ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | || ''Prensa'' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | || '''Total''' ||'''123''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''18''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''105''' |} {{Appendix|refs|=2 {{references}} ;Lista di fuente * [https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ Lista ofisial di miembronan – FDOK] }} [[Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ll69bn65yvphnd9b8qb6j8ot0785q54 188431 188430 2026-04-22T22:57:09Z Caribiana 8320 188431 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' (SdF) ta un galeria di honor dediká na deportista, entrenadó, dirigente i otro personanan ku a kontribuí signifikativamente na desaroyo di deporte na [[Kòrsou]]. E salon di fama ta atministrá pa [[Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou]] (FDOK), ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF). E promé grupo di miembronan a wordo instalá na 1985, ku e meta di duna rekonosementu públiko na figuranan ku a laga un marka duradero den deporte lokal i internashonal. == Historia == E inisiativa pa krea un salon di fama na Kòrsou a surgi den añanan 1980 bou di liderasgo di Curaçao Sport Federatie (CSF). Bou di presidensia di Franklin Mathilda a instalá e promé dies baluartenan deportivo na 1985. Desde esei, e salon di fama a sigui ekspandé pa inkluí deportistanan ku a logra prestashon sobresaliente, manera partisipashon [[Weganan Olimpico|olímpiko]], kampeonato internashonal i kontribushonnan importante na komunidat deportivo. Na 2017, FDOK a asumí e organisashon di e salon di fama. Di e 38 federashon ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> Na desèmber 2020 e kantidad total di miembro tabata 85 persona (10 dama i 75 hòmber). Di esnan, un parti importante a wòrdu honrá postumamente. Den añanan resiente, FDOK a introdusí reglanan pa permití rekonosementu póstumo, pa asina preservá legado di figura históriko di deporte, loke a resulta ku den aña 2024 tur 10 miembro nobo a wòrdu honrá postumamente.<ref>[https://nu.cw/2024/12/03/postume-eer-voor-curacaose-sporthelden/ Posthume eer voor Curaçaose sporthelden], nu.cw (3 di desèmber 2024)</ref> == Organisashon == FDOK ta responsabel pa e proseso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha huntu ku federashonnan deportivo afiliá pa proponé i evaluá kandidato, basá riba nan logro deportivo, influensia i kontribushon na deporte. == Nifikashon == E Salon di Fama tin varios funshon: * preservá historia deportivo di Kòrsou * inspirá generashonnan hóben di deportista * duna rekonosementu formal na kontribushonnan sobresaliente E lista di miembronan ta inkluí representante di diferente deporte, manera [[futbol|futbòl]], [[beisbòl]], atletismo, landamentu, [[karate]] i otro disiplinanan. Dos miembro di prensa a wòrdu honrá pa nan kontribushon profeshonal na deporte. == Lista di miembro == {| class="wikitable sortable" width="97%" ! Aña !! width="35%"| Nòmber !! align= center width="12%" | Na bida: !! width="17%"| Deporte !! Remarke |- | bgcolor=BB9000 rowspan="10" | '''1985''' || [[Antoine Maduro]] ||1909–1997 || [[futbol|Futbòl]] || |- | [[Myrna Anselma]] ||1936–2008 || [[Esgrima]] || |- | [[Ergilio Hato]] ||1926–2003 || Futbòl || | portero legendario |- | Ernest Smith || || [[Beisbòl]] || |- | Guillermo (Shon Haseth) Haseth ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1995|| Futbòl || |- | Hector Rosario ||1925-2008 || -- || prensa |- | [[Juan Isa]] ||1913-1993 || Beisbòl || dirigente (FEBEKO, NAOC, FIBA) |- | [[Mordy Maduro]] ||1921-1982 || Futbòl || dirigente (NAVU, FFK, [[FIFA]]); póstumo |- | Wilfred (Willie) Pieters || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1978 || [[Beisbòl]]|| póstumo |- | Juan (Benny) Leito ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1986|| Landamentu || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1986''' || [[Bèto Adriana]] || 1926–2003 || Futbòl || |- | [[Iyo Pimentel]] || 1933-2017 || Tènis || |- | Clovis Lodewijks ||1930-2021|| Sòftbòl || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1987''' || Hector Publio Curiel || 1936-2022 || Hisamentu di peso || |- | Julio Rooi || 1918-† || Atletismo || |- | Guillaume Samuel (Buntin) Hanson || ||[[Beisbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1988/1989''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1990''' || Guillermo Pardo || || Futbòl || |- | [[Walter van Rosberg]] || 1921-2001 ||[[futbol|Futbòl]] || árbitro i dirigente (CVB, CBVS) |- | Pedro Odulio (Doe) Willems || || [[futbol|Futbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1991''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1992''' || [[Enith Brigitha]] || || Landamentu || medayista olímpiko |- | Marcel José Betrian || || Hisamentu di peso || |- | José Maria (Jo) Mathilda || || Futbòl || |- | rowspan="1" | '''1993''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1994''' || Edmundo (Sol) Confesor || ||Futbòl || |- | Henry Prince ||1920-2018|| Atletismo || |- | Rafael (Raffy) Josefa || || [[Beisbòl]] || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1995''' || Edgardo (Dito) Ravenstein || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | [[Randy Wiel|Urnic (Randy) Wiel]] || 1951-2025 ||Basketbòl || |- | [[Jan Boutmy]] || || [[Esgrima]] || |- | rowspan="1" | '''1996''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1997''' || Geoffrey Goede || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Romoldo Martis || || Futbòl || |- | [[Wilhelm Canword]] || || Futbòl || |- | '''1998/2008''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1">[https://www.deportekorsou.com/posts/historia-di-salon-di-fama-di-deporte-di-korsou Historia di Salon di Fama di Deporte di Kòrsou], deportekorsou.com</ref> |- | bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2009''' || Soraida Juliana || || Sòftbòl || |- | Julius Hellburg || || Sòftbòl || |- | Ricardo Elhage || 1931-2014 ||[[Beisbòl]] || |- | Niels Liberia || || Basketbòl || |- | Errol Rooi || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | '''2010/2013''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1"/> |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2014''' || Anthony (Tonchi) Minguel || || Atletismo || |- | [[Cor van Aanholt]] || || Bela || |- | Esther (Jet) Jansen || || Sòftbòl || |- | Dudley Josepa || || [[Karate]] || |- | Marguerite (Maggy) Sprock-de Rooy || || Tènis di mesa || |- | Andres Constancia || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Edwin Leonard (Eddy) Solomon ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2025||Landamentu || |- | Heraclio M.P. (Aco) Henriquez ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018||[[Beisbòl]] || |- | Hubert (Ibi) Schoop || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Victor Antonio Copra ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2022|| Bodybuilding || |- | bgcolor=BB9000 | '''2015''' || Maximo Rufino (Max) Paula ||1933-2017|| Tènis || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="8" | '''2016''' || Alvin (Fichi) Fléming || ||[[Beisbòl]] || |- | Celsio Victor Polinet ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018|| [[Futbol|Futbòl]] || |- | Franklin Wilfred Mathilda || ||Tènis di mesa|| dirigente (CSF); yu di José Mathilda |- | Harold Daniel Laurens ||1940-2018 || Tiru|| póstumo |- | Johnny Hellmund || || Biyar || |- | Raymond Rafael (Remo) Martha || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | Wendell Prince || || Atletismo || yu di Henry Prince |- | Wilhelm (Wim) Keman || || Landamentu || entrenadó i árbitro |- | bgcolor=BB9000 rowspan="9" | '''2017''' || Antonio Pedro Keller || ||[[Beisbòl]] || |- | Antonio José (Papy) Martina || ||[[Futbol|Futbòl]] || |- | Efigenio Adriano (Penpen) Braafhart || || Yudo || |- | Francisco Romualdo (Shon Ma) Gomez || 1933-2020 || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Gladwin Lumeno de Lanoi || || Landamentu || |- | Lupe Acasia Leito || || Bodybuilding || |- | [[Pedro Matrona|Pedro Basiano Matrona]] || 1927-2019 || Futbòl || |- | Stanley Maria Francisca || || Bodybuilding || |- | Orlando Felipe Cuales || ||-- || prensa |- | rowspan="1" | '''2018''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2019''' || Renato G. (Nato) Anasagasti || ||[[Beisbòl]]|| |- | Sylvanie Elaine Clarke || || Sòftbòl || |- | Henk (Henky) d’Arnault || ||[[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Wenfrid (Wenny) Jakoba || || [[Beisbòl]] || |- | Hubert Dominicus Jansen || || Futbòl || dirigente (CVB, NAOC) |- | Nazario Martijn || 1958-2019 || Landamentu || póstumo |- | Eric Ogenia || || Vòlibòl || dirigente |- | Eva Marie Tujeehut-Suriel || || [[Taekwondo]] || |- | Gilbert (Gibi) Snijders || || Bowling || |- | Hubert (Ibi) Zimmerman || || Bòkseo || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="11" | '''2020''' || [[William Millerson]] || 1953-2020 || [[Karate]] || |- | Raoul Alias || || Dam || |- | Michael Arvelo || || Biyar || |- | Marcel Brigitha || || [[Beisbòl]] || |- | Wilfrido Coffi || || Futsal || |- | Philip Saad (Lipo) Elhage || 1952-2022 || [[Beisbòl]] || |- | Magdalena Faneyt || || Sòftbòl || |- | Eelco Gonet || || Basketbòl || |- | Gustavo (Taffy) de Jongh || || Sòftbòl || |- | Erwin Martis || || Atletismo || |- | Ivonne Leito-Senff || ||Karate || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="7" | '''2021''' || [[Jeanne-Yvette Lopes]] || || Tiru || |- | Aminta Sprockel || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Frits Meursing || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Anthony Leito || || [[Karate]] || |- | Seichnar Djaoen || || Lantamentu || |- | Hubert Janzen || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Sherry Howell || || Sòftbòl || |- | rowspan="1" | '''2022'''|| align=center colspan=4| no tin dato |- |bgcolor=BB9000 rowspan="6" | '''2023''' || [[Laicam How]] || || Karate || |- | Stanley Coffy || || Futbòl || dirigente (CVB, FFK, CSF) |- | Stanley Ignacio || || Paso fino || |- | Alejandra (Ninita) Rumai || || Bodybuilding || |- | Norma Boeldak-Carolina || ||Sòftbòl || |- | Mirro Sabina || || Hisamentu di peso || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2024''' || Adelbert (Adel) Toppenberg || || [[Futbol|Futbòl]] || rowspan="10" | póstumo |- | Hubert Fleming || || Beisbòl |- | Henry Jones || || Beisbòl |- | [[Jaime Felipa|Jaime (Giant) Felipa]] ||1944-2011 || Yudo |- | Antonius Jessurun || || [[Esgrima]] |- | [[Roberto Lindeborg|Roberto (Chikitín) Lindeborg]] || 1942-2016 || Hisamentu di peso |- | Corva Nebra Lourens || 1955-2021 || Sòftbòl |- | [[Robert Hosé]] || 1949-2023 || Tènis di mesa |- |Edwin (Fighting Mack) Alberto || 1946-2023 || Bòkseo |- | Theodorus (Ted) Koetsier || 1926-2015 || Futbòl |- |bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2025''' || Franklin Veeris || || Bodybuilding || |- | Grada Gosepa || || Sòftbòl || |- | Samir Daou || || Bowling || |- | Renick Malcolm Jamanika || || [[Karate]] || |- | Ulvic Jamanika || || Karate || |} == Miembro segun deporte == {| class="wikitable sortable" ! !!Deporte !! Total !! Femenino !! Maskulino |- | [[File:Flag Football pictogram.svg|25px]] ||[[Futbol|Futbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 |- |[[File:Baseball pictogram.svg|25px]] || [[Beisbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 |- | [[File:Softball pictogram.svg|25px]] || Sòftbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;11 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Karate pictogram.svg|25px]]||[[Karate]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] || [[Volleyball|Vòlibòl]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 |- |[[File:Swimming pictogram.svg|25px]] || Landamentu ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Bodybuilding pictogram.svg|25px]] || Bodybuilding ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- | [[File:Athletics pictogram.svg|25px]] || Atletismo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- |[[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] ||Hisamentu di peso ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;4 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4 |- | [[File:Fencing pictogram.svg|25px]] || Esgrima ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Table tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis di mesa ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Basketball pictogram.svg|25px]] || Basketbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Judo pictogram.svg|25px]] || Yudo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Boxing pictogram.svg|25px]] || Bòkseo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Bowling pictogram.svg|25px]] || Bowling ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Shooting pictogram.svg|25px]] || Tiru ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- |[[File:Billiards pictogram.svg|25px]] || Biyar || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] || Taekwondo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 |- | [[File:Sailing pictogram.svg|25px]] || Bela ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Equestrian pictogram.svg|25px]] || Paso fino || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Draughts pictogram.svg|25px]] || Dam || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Futsal pictogram.svg|25px]] || Futsal ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | || ''Prensa'' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | || '''Total''' ||'''123''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''18''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''105''' |} {{Appendix|refs|=2 {{references}} ;Lista di fuente * [https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ Lista ofisial di miembronan – FDOK] }} [[Kategoria:Deporte na Kòrsou]] 7s3jyf6x7pblcozv5s99o94ujliqjvy 188433 188431 2026-04-22T23:03:12Z Caribiana 8320 188433 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' (SdF) ta un galeria di honor dediká na deportista, entrenadó, dirigente i otro personanan ku a kontribuí signifikativamente na desaroyo di deporte na [[Kòrsou]]. E salon di fama ta atministrá pa [[Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou]] (FDOK), ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF). E promé grupo di miembronan a wordo instalá na 1985, ku e meta di duna rekonosementu públiko na figuranan ku a laga un marka duradero den deporte lokal i internashonal. == Historia == E inisiativa pa krea un salon di fama na Kòrsou a surgi den añanan 1980 bou di liderasgo di Curaçao Sport Federatie (CSF). Bou di presidensia di Franklin Mathilda a instalá e promé dies baluartenan deportivo na 1985. Desde esei, e salon di fama a sigui ekspandé pa inkluí deportistanan ku a logra prestashon sobresaliente, manera partisipashon [[Weganan Olimpico|olímpiko]], kampeonato internashonal i kontribushonnan importante na komunidat deportivo. Na 2017, FDOK a asumí e organisashon di e salon di fama. Di e 38 federashon ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> Na desèmber 2020 e kantidad total di miembro tabata 85 persona (10 dama i 75 hòmber). Di esnan, un parti importante a wòrdu honrá postumamente. Den añanan resiente, FDOK a introdusí reglanan pa permití rekonosementu póstumo, pa asina preservá legado di figura históriko di deporte, loke a resulta ku den aña 2024 tur 10 miembro nobo a wòrdu honrá postumamente.<ref>[https://nu.cw/2024/12/03/postume-eer-voor-curacaose-sporthelden/ Posthume eer voor Curaçaose sporthelden], nu.cw (3 di desèmber 2024)</ref> == Organisashon == FDOK ta responsabel pa e proseso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha huntu ku federashonnan deportivo afiliá pa proponé i evaluá kandidato, basá riba nan logro deportivo, influensia i kontribushon na deporte. == Nifikashon == E Salon di Fama tin varios funshon: * preservá historia deportivo di Kòrsou * inspirá generashonnan hóben di deportista * duna rekonosementu formal na kontribushonnan sobresaliente E lista di miembronan ta inkluí representante di diferente deporte, manera [[futbol|futbòl]], [[beisbòl]], atletismo, landamentu, [[karate]] i otro disiplinanan. Tambe dos miembro di prensa a wòrdu honrá pa nan kontribushon profeshonal na deporte. == Lista di miembro == {| class="wikitable sortable" width="97%" ! Aña !! width="35%"| Nòmber !! align= center width="12%" | Na bida: !! width="17%"| Deporte !! Remarke |- | bgcolor=BB9000 rowspan="10" | '''1985''' || [[Antoine Maduro]] ||1909–1997 || [[futbol|Futbòl]] || |- | [[Myrna Anselma]] ||1936–2008 || [[Esgrima]] || |- | [[Ergilio Hato]] ||1926–2003 || Futbòl || | portero legendario |- | Ernest Smith || || [[Beisbòl]] || |- | Guillermo (Shon Haseth) Haseth ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1995|| Futbòl || |- | Hector Rosario ||1925-2008 || -- || prensa |- | [[Juan Isa]] ||1913-1993 || Beisbòl || dirigente (FEBEKO, NAOC, FIBA) |- | [[Mordy Maduro]] ||1921-1982 || Futbòl || dirigente (NAVU, FFK, [[FIFA]]); póstumo |- | Wilfred (Willie) Pieters || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1978 || [[Beisbòl]]|| póstumo |- | Juan (Benny) Leito ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1986|| Landamentu || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1986''' || [[Bèto Adriana]] || 1926–2003 || Futbòl || |- | [[Iyo Pimentel]] || 1933-2017 || Tènis || |- | Clovis Lodewijks ||1930-2021|| Sòftbòl || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1987''' || Hector Publio Curiel || 1936-2022 || Hisamentu di peso || |- | Julio Rooi || 1918-† || Atletismo || |- | Guillaume Samuel (Buntin) Hanson || ||[[Beisbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1988/1989''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1990''' || Guillermo Pardo || || Futbòl || |- | [[Walter van Rosberg]] || 1921-2001 ||[[futbol|Futbòl]] || árbitro i dirigente (CVB, CBVS) |- | Pedro Odulio (Doe) Willems || || [[futbol|Futbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1991''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1992''' || [[Enith Brigitha]] || || Landamentu || medayista olímpiko |- | Marcel José Betrian || || Hisamentu di peso || |- | José Maria (Jo) Mathilda || || Futbòl || |- | rowspan="1" | '''1993''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1994''' || Edmundo (Sol) Confesor || ||Futbòl || |- | Henry Prince ||1920-2018|| Atletismo || |- | Rafael (Raffy) Josefa || || [[Beisbòl]] || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1995''' || Edgardo (Dito) Ravenstein || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | [[Randy Wiel|Urnic (Randy) Wiel]] || 1951-2025 ||Basketbòl || |- | [[Jan Boutmy]] || || [[Esgrima]] || atleta olímpiko |- | rowspan="1" | '''1996''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1997''' || Geoffrey Goede || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Romoldo Martis || || Futbòl || |- | [[Wilhelm Canword]] || || Futbòl || |- | '''1998/2008''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1">[https://www.deportekorsou.com/posts/historia-di-salon-di-fama-di-deporte-di-korsou Historia di Salon di Fama di Deporte di Kòrsou], deportekorsou.com</ref> |- | bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2009''' || Soraida Juliana || || Sòftbòl || |- | Julius Hellburg || || Sòftbòl || |- | Ricardo Elhage || 1931-2014 ||[[Beisbòl]] || |- | Niels Liberia || || Basketbòl || |- | Errol Rooi || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | '''2010/2013''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1"/> |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2014''' || Anthony (Tonchi) Minguel || || Atletismo || |- | [[Cor van Aanholt]] || || Bela || |- | Esther (Jet) Jansen || || Sòftbòl || |- | Dudley Josepa || || [[Karate]] || |- | Marguerite (Maggy) Sprock-de Rooy || || Tènis di mesa || |- | Andres Constancia || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Edwin Leonard (Eddy) Solomon ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2025||Landamentu || |- | Heraclio M.P. (Aco) Henriquez ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018||[[Beisbòl]] || |- | Hubert (Ibi) Schoop || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Victor Antonio Copra ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2022|| Bodybuilding || |- | bgcolor=BB9000 | '''2015''' || Maximo Rufino (Max) Paula ||1933-2017|| Tènis || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="8" | '''2016''' || Alvin (Fichi) Fléming || ||[[Beisbòl]] || |- | Celsio Victor Polinet ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018|| [[Futbol|Futbòl]] || |- | Franklin Wilfred Mathilda || ||Tènis di mesa|| dirigente (CSF); yu di José Mathilda |- | Harold Daniel Laurens ||1940-2018 || Tiru|| póstumo |- | Johnny Hellmund || || Biyar || |- | Raymond Rafael (Remo) Martha || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | Wendell Prince || || Atletismo || yu di Henry Prince |- | Wilhelm (Wim) Keman || || Landamentu || entrenadó i árbitro |- | bgcolor=BB9000 rowspan="9" | '''2017''' || Antonio Pedro Keller || ||[[Beisbòl]] || |- | Antonio José (Papy) Martina || ||[[Futbol|Futbòl]] || |- | Efigenio Adriano (Penpen) Braafhart || || Yudo || |- | Francisco Romualdo (Shon Ma) Gomez || 1933-2020 || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Gladwin Lumeno de Lanoi || || Landamentu || |- | Lupe Acasia Leito || || Bodybuilding || |- | [[Pedro Matrona|Pedro Basiano Matrona]] || 1927-2019 || Futbòl || |- | Stanley Maria Francisca || || Bodybuilding || |- | Orlando Felipe Cuales || ||-- || prensa |- | rowspan="1" | '''2018''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2019''' || Renato G. (Nato) Anasagasti || ||[[Beisbòl]]|| |- | Sylvanie Elaine Clarke || || Sòftbòl || |- | Henk (Henky) d’Arnault || ||[[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Wenfrid (Wenny) Jakoba || || [[Beisbòl]] || |- | Hubert Dominicus Jansen || || Futbòl || dirigente (CVB, NAOC) |- | Nazario Martijn || 1958-2019 || Landamentu || póstumo |- | Eric Ogenia || || Vòlibòl || dirigente |- | Eva Marie Tujeehut-Suriel || || [[Taekwondo]] || |- | Gilbert (Gibi) Snijders || || Bowling || |- | Hubert (Ibi) Zimmerman || || Bòkseo || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="11" | '''2020''' || [[William Millerson]] || 1953-2020 || [[Karate]] || |- | Raoul Alias || || Dam || |- | Michael Arvelo || || Biyar || |- | Marcel Brigitha || || [[Beisbòl]] || |- | Wilfrido Coffi || || Futsal || |- | Philip Saad (Lipo) Elhage || 1952-2022 || [[Beisbòl]] || |- | Magdalena Faneyt || || Sòftbòl || |- | Eelco Gonet || || Basketbòl || |- | Gustavo (Taffy) de Jongh || || Sòftbòl || |- | Erwin Martis || || Atletismo || |- | Ivonne Leito-Senff || ||Karate || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="7" | '''2021''' || [[Jeanne-Yvette Lopes]] || || Tiru || |- | Aminta Sprockel || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Frits Meursing || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Anthony Leito || || [[Karate]] || |- | Seichnar Djaoen || || Lantamentu || |- | Hubert Janzen || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Sherry Howell || || Sòftbòl || |- | rowspan="1" | '''2022'''|| align=center colspan=4| no tin dato |- |bgcolor=BB9000 rowspan="6" | '''2023''' || [[Laicam How]] || || Karate || |- | Stanley Coffy || || Futbòl || dirigente (CVB, FFK, CSF) |- | Stanley Ignacio || || Paso fino || |- | Alejandra (Ninita) Rumai || || Bodybuilding || |- | Norma Boeldak-Carolina || ||Sòftbòl || |- | Mirro Sabina || || Hisamentu di peso || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2024''' || Adelbert (Adel) Toppenberg || || [[Futbol|Futbòl]] || rowspan="10" | póstumo |- | Hubert Fleming || || Beisbòl |- | Henry Jones || || Beisbòl |- | [[Jaime Felipa|Jaime (Giant) Felipa]] ||1944-2011 || Yudo |- | Antonius Jessurun || || [[Esgrima]] |- | [[Roberto Lindeborg|Roberto (Chikitín) Lindeborg]] || 1942-2016 || Hisamentu di peso |- | Corva Nebra Lourens || 1955-2021 || Sòftbòl |- | [[Robert Hosé]] || 1949-2023 || Tènis di mesa |- |Edwin (Fighting Mack) Alberto || 1946-2023 || Bòkseo |- | Theodorus (Ted) Koetsier || 1926-2015 || Futbòl |- |bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2025''' || Franklin Veeris || || Bodybuilding || |- | Grada Gosepa || || Sòftbòl || |- | Samir Daou || || Bowling || |- | Renick Malcolm Jamanika || || [[Karate]] || |- | Ulvic Jamanika || || Karate || |} == Miembro segun deporte == {| class="wikitable sortable" ! !!Deporte !! Total !! Femenino !! Maskulino |- | [[File:Flag Football pictogram.svg|25px]] ||[[Futbol|Futbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 |- |[[File:Baseball pictogram.svg|25px]] || [[Beisbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 |- | [[File:Softball pictogram.svg|25px]] || Sòftbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;11 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Karate pictogram.svg|25px]]||[[Karate]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] || [[Volleyball|Vòlibòl]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 |- |[[File:Swimming pictogram.svg|25px]] || Landamentu ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Bodybuilding pictogram.svg|25px]] || Bodybuilding ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- | [[File:Athletics pictogram.svg|25px]] || Atletismo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- |[[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] ||Hisamentu di peso ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;4 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4 |- | [[File:Fencing pictogram.svg|25px]] || Esgrima ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Table tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis di mesa ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Basketball pictogram.svg|25px]] || Basketbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Judo pictogram.svg|25px]] || Yudo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Boxing pictogram.svg|25px]] || Bòkseo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Bowling pictogram.svg|25px]] || Bowling ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Shooting pictogram.svg|25px]] || Tiru ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- |[[File:Billiards pictogram.svg|25px]] || Biyar || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] || Taekwondo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 |- | [[File:Sailing pictogram.svg|25px]] || Bela ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Equestrian pictogram.svg|25px]] || Paso fino || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Draughts pictogram.svg|25px]] || Dam || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Futsal pictogram.svg|25px]] || Futsal ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | || ''Prensa'' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | || '''Total''' ||'''123''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''18''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''105''' |} {{Appendix|refs|=2 {{references}} ;Lista di fuente * [https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ Lista ofisial di miembronan – FDOK] }} [[Kategoria:Deporte na Kòrsou]] qyah07prxvpaxifijym9nycj1pi3ame 188434 188433 2026-04-22T23:07:17Z Caribiana 8320 /* Lista di miembro */ 188434 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' (SdF) ta un galeria di honor dediká na deportista, entrenadó, dirigente i otro personanan ku a kontribuí signifikativamente na desaroyo di deporte na [[Kòrsou]]. E salon di fama ta atministrá pa [[Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou]] (FDOK), ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF). E promé grupo di miembronan a wordo instalá na 1985, ku e meta di duna rekonosementu públiko na figuranan ku a laga un marka duradero den deporte lokal i internashonal. == Historia == E inisiativa pa krea un salon di fama na Kòrsou a surgi den añanan 1980 bou di liderasgo di Curaçao Sport Federatie (CSF). Bou di presidensia di Franklin Mathilda a instalá e promé dies baluartenan deportivo na 1985. Desde esei, e salon di fama a sigui ekspandé pa inkluí deportistanan ku a logra prestashon sobresaliente, manera partisipashon [[Weganan Olimpico|olímpiko]], kampeonato internashonal i kontribushonnan importante na komunidat deportivo. Na 2017, FDOK a asumí e organisashon di e salon di fama. Di e 38 federashon ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> Na desèmber 2020 e kantidad total di miembro tabata 85 persona (10 dama i 75 hòmber). Di esnan, un parti importante a wòrdu honrá postumamente. Den añanan resiente, FDOK a introdusí reglanan pa permití rekonosementu póstumo, pa asina preservá legado di figura históriko di deporte, loke a resulta ku den aña 2024 tur 10 miembro nobo a wòrdu honrá postumamente.<ref>[https://nu.cw/2024/12/03/postume-eer-voor-curacaose-sporthelden/ Posthume eer voor Curaçaose sporthelden], nu.cw (3 di desèmber 2024)</ref> == Organisashon == FDOK ta responsabel pa e proseso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha huntu ku federashonnan deportivo afiliá pa proponé i evaluá kandidato, basá riba nan logro deportivo, influensia i kontribushon na deporte. == Nifikashon == E Salon di Fama tin varios funshon: * preservá historia deportivo di Kòrsou * inspirá generashonnan hóben di deportista * duna rekonosementu formal na kontribushonnan sobresaliente E lista di miembronan ta inkluí representante di diferente deporte, manera [[futbol|futbòl]], [[beisbòl]], atletismo, landamentu, [[karate]] i otro disiplinanan. Tambe dos miembro di prensa a wòrdu honrá pa nan kontribushon profeshonal na deporte. == Lista di miembro == {| class="wikitable sortable" width="97%" ! Aña !! width="35%"| Nòmber !! align= center width="12%" | Na bida: !! width="17%"| Deporte !! Remarke |- | bgcolor=BB9000 rowspan="10" | '''1985''' || [[Antoine Maduro]] ||1909–1997 || [[futbol|Futbòl]] || |- | [[Myrna Anselma]] ||1936–2008 || [[Esgrima]] || atleta olímpiko |- | [[Ergilio Hato]] ||1926–2003 || Futbòl || | portero legendario |- | Ernest Smith || || [[Beisbòl]] || |- | Guillermo (Shon Haseth) Haseth ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1995|| Futbòl || |- | Hector Rosario ||1925-2008 || -- || prensa |- | [[Juan Isa]] ||1913-1993 || Beisbòl || dirigente (FEBEKO, NAOC, FIBA) |- | [[Mordy Maduro]] ||1921-1982 || Futbòl || dirigente (NAVU, FFK, [[FIFA]]); póstumo |- | Wilfred (Willie) Pieters || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1978 || [[Beisbòl]]|| póstumo |- | Juan (Benny) Leito ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-1986|| Landamentu || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1986''' || [[Bèto Adriana]] || 1926–2003 || Futbòl || atleta olímpiko |- | [[Iyo Pimentel]] || 1933-2017 || Tènis || |- | Clovis Lodewijks ||1930-2021|| Sòftbòl || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1987''' || Hector Publio Curiel || 1936-2022 || Hisamentu di peso || |- | Julio Rooi || 1918-† || Atletismo || |- | Guillaume Samuel (Buntin) Hanson || ||[[Beisbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1988/1989''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1990''' || Guillermo Pardo || || Futbòl || |- | [[Walter van Rosberg]] || 1921-2001 ||[[futbol|Futbòl]] || árbitro i dirigente (CVB, CBVS) |- | Pedro Odulio (Doe) Willems || || [[futbol|Futbòl]]|| |- | rowspan="1" | '''1991''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1992''' || [[Enith Brigitha]] || || Landamentu || atleta olímpiko, medayista olímpiko |- | Marcel José Betrian || || Hisamentu di peso || |- | José Maria (Jo) Mathilda || || Futbòl || |- | rowspan="1" | '''1993''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1994''' || Edmundo (Sol) Confesor || ||Futbòl || |- | Henry Prince ||1920-2018|| Atletismo || |- | Rafael (Raffy) Josefa || || [[Beisbòl]] || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="3" | '''1995''' || Edgardo (Dito) Ravenstein || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | [[Randy Wiel|Urnic (Randy) Wiel]] || 1951-2025 ||Basketbòl || |- | [[Jan Boutmy]] || || [[Esgrima]] || atleta olímpiko |- | rowspan="1" | '''1996''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="3" | '''1997''' || Geoffrey Goede || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Romoldo Martis || || Futbòl || |- | [[Wilhelm Canword]] || || Futbòl || |- | '''1998/2008''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1">[https://www.deportekorsou.com/posts/historia-di-salon-di-fama-di-deporte-di-korsou Historia di Salon di Fama di Deporte di Kòrsou], deportekorsou.com</ref> |- | bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2009''' || Soraida Juliana || || Sòftbòl || |- | Julius Hellburg || || Sòftbòl || |- | Ricardo Elhage || 1931-2014 ||[[Beisbòl]] || |- | Niels Liberia || || Basketbòl || |- | Errol Rooi || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | '''2010/2013''' || align=center colspan=4| no tabatin ingreso den SdF<ref name=:"1"/> |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2014''' || Anthony (Tonchi) Minguel || || Atletismo || |- | [[Cor van Aanholt]] || || Bela || atleta olímpiko |- | Esther (Jet) Jansen || || Sòftbòl || |- | Dudley Josepa || || [[Karate]] || |- | Marguerite (Maggy) Sprock-de Rooy || || Tènis di mesa || |- | Andres Constancia || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Edwin Leonard (Eddy) Solomon ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2025||Landamentu || |- | Heraclio M.P. (Aco) Henriquez ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018||[[Beisbòl]] || |- | Hubert (Ibi) Schoop || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Victor Antonio Copra ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2022|| Bodybuilding || |- | bgcolor=BB9000 | '''2015''' || Maximo Rufino (Max) Paula ||1933-2017|| Tènis || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="8" | '''2016''' || Alvin (Fichi) Fléming || ||[[Beisbòl]] || |- | Celsio Victor Polinet ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-2018|| [[Futbol|Futbòl]] || |- | Franklin Wilfred Mathilda || ||Tènis di mesa|| dirigente (CSF); yu di José Mathilda |- | Harold Daniel Laurens ||1940-2018 || Tiru|| póstumo |- | Johnny Hellmund || || Biyar || |- | Raymond Rafael (Remo) Martha || || [[Volleyball|Vòlibòl]]|| |- | Wendell Prince || || Atletismo || yu di Henry Prince |- | Wilhelm (Wim) Keman || || Landamentu || entrenadó i árbitro |- | bgcolor=BB9000 rowspan="9" | '''2017''' || Antonio Pedro Keller || ||[[Beisbòl]] || |- | Antonio José (Papy) Martina || ||[[Futbol|Futbòl]] || |- | Efigenio Adriano (Penpen) Braafhart || || Yudo || |- | Francisco Romualdo (Shon Ma) Gomez || 1933-2020 || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Gladwin Lumeno de Lanoi || || Landamentu || |- | Lupe Acasia Leito || || Bodybuilding || |- | [[Pedro Matrona|Pedro Basiano Matrona]] || 1927-2019 || Futbòl || |- | Stanley Maria Francisca || || Bodybuilding || |- | Orlando Felipe Cuales || ||-- || prensa |- | rowspan="1" | '''2018''' || align=center colspan=4| no tin dato |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2019''' || Renato G. (Nato) Anasagasti || ||[[Beisbòl]]|| |- | Sylvanie Elaine Clarke || || Sòftbòl || |- | Henk (Henky) d’Arnault || ||[[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Wenfrid (Wenny) Jakoba || || [[Beisbòl]] || |- | Hubert Dominicus Jansen || || Futbòl || dirigente (CVB, NAOC) |- | Nazario Martijn || 1958-2019 || Landamentu || póstumo |- | Eric Ogenia || || Vòlibòl || dirigente |- | Eva Marie Tujeehut-Suriel || || [[Taekwondo]] || |- | Gilbert (Gibi) Snijders || || Bowling || |- | Hubert (Ibi) Zimmerman || || Bòkseo || |- | bgcolor=BB9000 rowspan="11" | '''2020''' || [[William Millerson]] || 1953-2020 || [[Karate]] || |- | Raoul Alias || || Dam || |- | Michael Arvelo || || Biyar || |- | Marcel Brigitha || || [[Beisbòl]] || |- | Wilfrido Coffi || || Futsal || |- | Philip Saad (Lipo) Elhage || 1952-2022 || [[Beisbòl]] || |- | Magdalena Faneyt || || Sòftbòl || |- | Eelco Gonet || || Basketbòl || |- | Gustavo (Taffy) de Jongh || || Sòftbòl || |- | Erwin Martis || || Atletismo || |- | Ivonne Leito-Senff || ||Karate || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="7" | '''2021''' || [[Jeanne-Yvette Lopes]] || || Tiru || |- | Aminta Sprockel || || [[Volleyball|Vòlibòl]] || |- | Frits Meursing || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Anthony Leito || || [[Karate]] || |- | Seichnar Djaoen || || Lantamentu || |- | Hubert Janzen || || [[Futbol|Futbòl]] || |- | Sherry Howell || || Sòftbòl || |- | rowspan="1" | '''2022'''|| align=center colspan=4| no tin dato |- |bgcolor=BB9000 rowspan="6" | '''2023''' || [[Laicam How]] || || Karate || |- | Stanley Coffy || || Futbòl || dirigente (CVB, FFK, CSF) |- | Stanley Ignacio || || Paso fino || |- | Alejandra (Ninita) Rumai || || Bodybuilding || |- | Norma Boeldak-Carolina || ||Sòftbòl || |- | Mirro Sabina || || Hisamentu di peso || |- | bgcolor=DB9000 rowspan="10" | '''2024''' || Adelbert (Adel) Toppenberg || || [[Futbol|Futbòl]] || rowspan="10" | póstumo |- | Hubert Fleming || || Beisbòl |- | Henry Jones || || Beisbòl |- | [[Jaime Felipa|Jaime (Giant) Felipa]] ||1944-2011 || Yudo |- | Antonius Jessurun || || [[Esgrima]] |- | [[Roberto Lindeborg|Roberto (Chikitín) Lindeborg]] || 1942-2016 || Hisamentu di peso |- | Corva Nebra Lourens || 1955-2021 || Sòftbòl |- | [[Robert Hosé]] || 1949-2023 || Tènis di mesa |- |Edwin (Fighting Mack) Alberto || 1946-2023 || Bòkseo |- | Theodorus (Ted) Koetsier || 1926-2015 || Futbòl |- |bgcolor=BB9000 rowspan="5" | '''2025''' || Franklin Veeris || || Bodybuilding || |- | Grada Gosepa || || Sòftbòl || |- | Samir Daou || || Bowling || |- | Renick Malcolm Jamanika || || [[Karate]] || |- | Ulvic Jamanika || || Karate || |} == Miembro segun deporte == {| class="wikitable sortable" ! !!Deporte !! Total !! Femenino !! Maskulino |- | [[File:Flag Football pictogram.svg|25px]] ||[[Futbol|Futbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;35 |- |[[File:Baseball pictogram.svg|25px]] || [[Beisbòl]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;15 |- | [[File:Softball pictogram.svg|25px]] || Sòftbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;11 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;8 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Karate pictogram.svg|25px]]||[[Karate]] ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] || [[Volleyball|Vòlibòl]] || &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 |- |[[File:Swimming pictogram.svg|25px]] || Landamentu ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;6 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- | [[File:Bodybuilding pictogram.svg|25px]] || Bodybuilding ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- | [[File:Athletics pictogram.svg|25px]] || Atletismo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 5||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;5 |- |[[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] ||Hisamentu di peso ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;4 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 4 |- | [[File:Fencing pictogram.svg|25px]] || Esgrima ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Table tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis di mesa ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Basketball pictogram.svg|25px]] || Basketbòl ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3 |- |[[File:Judo pictogram.svg|25px]] || Yudo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Tennis pictogram.svg|25px]] || Ténis ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Boxing pictogram.svg|25px]] || Bòkseo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Bowling pictogram.svg|25px]] || Bowling ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Shooting pictogram.svg|25px]] || Tiru ||&nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- |[[File:Billiards pictogram.svg|25px]] || Biyar || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] || Taekwondo ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0 |- | [[File:Sailing pictogram.svg|25px]] || Bela ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0|| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Equestrian pictogram.svg|25px]] || Paso fino || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Draughts pictogram.svg|25px]] || Dam || &nbsp;&nbsp;&nbsp; 1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | [[File:Futsal pictogram.svg|25px]] || Futsal ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1 |- | || ''Prensa'' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; 0||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;2 |- | || '''Total''' ||'''123''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''18''' ||&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''105''' |} {{Appendix|refs|=2 {{references}} ;Lista di fuente * [https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ Lista ofisial di miembronan – FDOK] }} [[Kategoria:Deporte na Kòrsou]] qht8qlkzdmt83zn5bjk90a2gldyip0v Monumento pa victimanan di guera (Aruba) 0 14305 188325 188322 2026-04-22T12:18:11Z Kallmemel 14000 parameter 188325 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox edificio | variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa victimanan di guera na Aruba | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Adrian Laclé Boulevard | cercania = | status = | funcion_original = monumento conmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = 1962-1963 | fecha_funda = | inaugura = 1963 | haltura = | area = | diseñador = H. Dongen | zoom = 14 }} '''Monumento pa victimanan di guera na Aruba''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento conmemorativo]] situa na Adrian Laclé Boulevard na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. E monumento ta dedica na 129 victima di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] cu a fayece durante e periodo 1940–1945 como resultado di actonan di guera.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> E monumento ta parti di un serie di monumento conmemorativo instala riba cada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakkaat di brons identico,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> cu e inscripcion ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nomber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] cu a perde nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Segunda Guera Mundial]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou|Corsou]] "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", cu e meta pa conmemora e victimanan Antiano di Segundo Guera Mundial cu un monumento riba cada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na 1957, e plakkaat conmemorativo di Aruba a wordo coloca na pia di e [[Fort Zoutman|Toren di Willem III]] na Oranjestad. Na 1963, esaki a wordo traslada pa su luga actual na Adrian Laclé Boulevard, caminda un monumento nobo a wordo construi. E iniciativa pa e monumento nobo a bini di Aruba Lions Club como regalo na comunidad pa su di tres lustro (di 15 aniversario) na 1963.<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen|werk=[[Amigoe]]|datum=1962-11-19|bezochtdatum=2026-04-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006}}</ref> E diseño tabata di H. Dongen di [[NV Elmar]], mientras e artista Italiano, Angelo Sella, tabata encarga cu e construccion. E monumento ta consisti di piedra natural di Aruba y marmer, cu e plakkaat di brons coloca riba un forma di piramida plat, cu un baki di mata na su parti patras.<ref name=:"1"/> Permiso pa construccion a wordo otorga na 1962, y e monumento a wordo inaugura na 1963. E area unda e monumento ta para a haya despues e nomber "Plaza di Defensornan di Aruba".<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34015 Diadomingo awo ceremonia di conmemoracion: Honrando e herencia di libertad y sacrificio], NoticiaCla (2 di mei 2025)</ref> == Victimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wordo publica.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nomber, manera ta inscribi riba e plakkaat. Despues mas victima a bira conoci, y estimacionnan ta indica cu e total historico posiblemente ta mas halto (alrededor di 166).<ref>{{citeer web|werk=curaçao.nu|url= https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat|titel=Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat|datum=2022-05-05|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Algun di e victimanan tabata di origen Arubano of a fayece riba e isla.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> E mayoria di e victimanan tabata navegante di flota comercial cu a muri durante atakenan riba tankeronan den Lama Caribe durante e [[Bataya den Laman Karibe|Bataya di Caribe]]. Ademas, tambe tabatin soldanan Antiano cu a muri, y algun persona Antiano cu a participa den resistencia na [[Oropa|Europa]] of a fayece den campamentonan di concentracion. Na februari 1942, submarinonan Aleman a [[Atake riba Aruba|ataca Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. Cuater militar Hulandes a muri den un incidente na Aruba cu tabata envolvi un torpedo cu no a explota. == Conmemoracion == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia Conmemorativo]]), ta conmemora e victimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E conmemoracion ta encera hisamento di bandera halfstengel, ceremonia oficial y dos minut di silencio. Na Aruba e ceremonia a tuma luga prome dilanti di Toren Willem III y for di 1963 na Adrian Laclé Boulevard.<ref>{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-04-29|bezochtdatum=2026-04-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643937:mpeg21:p005}}</ref> Durante e ceremonia, ta pone krans pa honra e victimanan di guera.<ref>{{citeer web|url=https://www.gobierno.aw/nl/dodenherdenking-op-4-mei-2025|titel=Dodenherdenking op 4 mei 2025|datum=2025-05-05|bezochtdatum=2026-04-20|werk=gobierno.aw}}</ref> E dos minuut di silencio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref>[[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|160px|Monumento pa ''Schutterij'' i ''Vrijwilligerskorps Aruba'' na Adrian Laclé Boulevard, Aruba]] == Monumento pa solda Arubano == Den cercania di e monumento, tin otro monumento relaciona cu Segunda Guera Mundial, dedica na e soldanan Arubano di ''Schutterij'' i ''Vrijwilligerskorps Aruba''. E monumento aki ta consisti di un estatua di un solda riba un pedestal.<ref>[https://www.lago-colony.com/WORLD_WAR_II/THOSE_WHO_DIED/WAR_monuments.htm Monuments to those who died in World War II], lago-colony.com</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Di Dos Guera Mundial|Segunda Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe|Bataya den Lama Caribe]] * [[Atake riba Aruba]] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] iot2sdbychjuexagqjcalqo1d9psbco 188328 188325 2026-04-22T12:19:27Z Kallmemel 14000 188328 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox edificio | variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa victimanan di guera na Aruba | nomber2 = Monument voor de Antilliaanse Gevallenen | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Adrian Laclé Boulevard | cercania = | status = | funcion_original = monumento conmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = 1962-1963 | fecha_funda = | inaugura = 1963 | haltura = | area = | diseñador = H. Dongen | zoom = 14 }} '''Monumento pa victimanan di guera na Aruba''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento conmemorativo]] situa na Adrian Laclé Boulevard na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. E monumento ta dedica na 129 victima di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] cu a fayece durante e periodo 1940–1945 como resultado di actonan di guera.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> E monumento ta parti di un serie di monumento conmemorativo instala riba cada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakkaat di brons identico,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> cu e inscripcion ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', sigui pa un lista di nomber di [[Antias Hulandes|Antianonan]] cu a perde nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Segunda Guera Mundial]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba iniciativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou|Corsou]] "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", cu e meta pa conmemora e victimanan Antiano di Segundo Guera Mundial cu un monumento riba cada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na 1957, e plakkaat conmemorativo di Aruba a wordo coloca na pia di e [[Fort Zoutman|Toren di Willem III]] na Oranjestad. Na 1963, esaki a wordo traslada pa su luga actual na Adrian Laclé Boulevard, caminda un monumento nobo a wordo construi. E iniciativa pa e monumento nobo a bini di Aruba Lions Club como regalo na comunidad pa su di tres lustro (di 15 aniversario) na 1963.<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen|werk=[[Amigoe]]|datum=1962-11-19|bezochtdatum=2026-04-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006}}</ref> E diseño tabata di H. Dongen di [[NV Elmar]], mientras e artista Italiano, Angelo Sella, tabata encarga cu e construccion. E monumento ta consisti di piedra natural di Aruba y marmer, cu e plakkaat di brons coloca riba un forma di piramida plat, cu un baki di mata na su parti patras.<ref name=:"1"/> Permiso pa construccion a wordo otorga na 1962, y e monumento a wordo inaugura na 1963. E area unda e monumento ta para a haya despues e nomber "Plaza di Defensornan di Aruba".<ref>[https://www.noticiacla.com/news/34015 Diadomingo awo ceremonia di conmemoracion: Honrando e herencia di libertad y sacrificio], NoticiaCla (2 di mei 2025)</ref> == Victimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wordo publica.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nomber, manera ta inscribi riba e plakkaat. Despues mas victima a bira conoci, y estimacionnan ta indica cu e total historico posiblemente ta mas halto (alrededor di 166).<ref>{{citeer web|werk=curaçao.nu|url= https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat|titel=Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat|datum=2022-05-05|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Algun di e victimanan tabata di origen Arubano of a fayece riba e isla.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> E mayoria di e victimanan tabata navegante di flota comercial cu a muri durante atakenan riba tankeronan den Lama Caribe durante e [[Bataya den Laman Karibe|Bataya di Caribe]]. Ademas, tambe tabatin soldanan Antiano cu a muri, y algun persona Antiano cu a participa den resistencia na [[Oropa|Europa]] of a fayece den campamentonan di concentracion. Na februari 1942, submarinonan Aleman a [[Atake riba Aruba|ataca Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. Cuater militar Hulandes a muri den un incidente na Aruba cu tabata envolvi un torpedo cu no a explota. == Conmemoracion == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia Conmemorativo]]), ta conmemora e victimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E conmemoracion ta encera hisamento di bandera halfstengel, ceremonia oficial y dos minut di silencio. Na Aruba e ceremonia a tuma luga prome dilanti di Toren Willem III y for di 1963 na Adrian Laclé Boulevard.<ref>{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-04-29|bezochtdatum=2026-04-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643937:mpeg21:p005}}</ref> Durante e ceremonia, ta pone krans pa honra e victimanan di guera.<ref>{{citeer web|url=https://www.gobierno.aw/nl/dodenherdenking-op-4-mei-2025|titel=Dodenherdenking op 4 mei 2025|datum=2025-05-05|bezochtdatum=2026-04-20|werk=gobierno.aw}}</ref> E dos minuut di silencio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref>[[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|160px|Monumento pa ''Schutterij'' i ''Vrijwilligerskorps Aruba'' na Adrian Laclé Boulevard, Aruba]] == Monumento pa solda Arubano == Den cercania di e monumento, tin otro monumento relaciona cu Segunda Guera Mundial, dedica na e soldanan Arubano di ''Schutterij'' i ''Vrijwilligerskorps Aruba''. E monumento aki ta consisti di un estatua di un solda riba un pedestal.<ref>[https://www.lago-colony.com/WORLD_WAR_II/THOSE_WHO_DIED/WAR_monuments.htm Monuments to those who died in World War II], lago-colony.com</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Di Dos Guera Mundial|Segunda Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe|Bataya den Lama Caribe]] * [[Atake riba Aruba]] {{Appendix}} [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] is9f1mvd0klcua4stxqvvyvcava003f Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru) 0 14313 188326 188320 2026-04-22T12:18:34Z Kallmemel 14000 parameter 188326 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = | localisa_na = {{BON}} | adres = Wilhelminaplein, [[Kralendijk]] | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá den Wilhelminapark na [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia Konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 5kb3fimp6kg5tzhogz4acztfegfpvf2 188327 188326 2026-04-22T12:19:05Z Kallmemel 14000 188327 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru | nomber2 = Monument voor de Antilliaanse Gevallenen | imagen = | descripcion = | pais = | localisa_na = {{BON}} | adres = Wilhelminaplein, [[Kralendijk]] | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá den Wilhelminapark na [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (33), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia Konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] ihts9yyxrmp1mk921p9obij6mizbzir 188355 188327 2026-04-22T13:16:45Z Caribiana 8320 188355 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = monumento | nomber = Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru | nomber2 = Monument voor de Antilliaanse Gevallenen | imagen = | descripcion = | pais = | localisa_na = {{BON}} | adres = Wilhelminaplein, [[Kralendijk]] | cercania = Pier Chicu Mercelina | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = 8,55 | area = | diseñador = Lucio Emerenciana | zoom = 15 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá den Wilhelminapark na [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E monumento ta parti di un seri di monumento konmemorativo instalá riba kada un di e seis isla di loke antes tabata [[Antias Hulandes]]. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Kralendijk ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Deskripshon == E monumento ta un eskultura monumental den forma di un obelisko levemente inkliná di 8,55 meter altu, flankeá pa dos forma mas chikí. E struktura ta pará riba un base den forma di bog, mientras henter e monumento ta koloká riba un pedestal rektangular di granit. Un plakat di bròns ta pegá na e parti dilanti abou di e monumento, orientá pa banda di kaya.<ref name=:"1"/> E monumento ta situá entre Kaya C.E.B. Hellmund i e kosta dilanti di pier Chicu Mercelina.<ref name=:"2"/> E diseño di e monumento a wòrdu realisá pa Lucio Emerenciana. == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes.<ref>Curaçao Nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> Boneiru ta konta ku e mayoria di e víktimanan (34), mas ku kualkier otro isla. E mayoria di e víktimanan tabata navegante di flotanan komersial ku a muri durante atakenan riba laman den e [[Bataya den Laman Karibe]].<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Ademas, tambe tabatin militarnan antiano ku a fayesé den servisio. Durante Guera Mundial II, supmarinonan aleman a ataká barkunan rònt di e refinerianan di [[Aruba]] i Kòrsou, ku e meta pa destabilisá e suministro di kombustibel. Tripulashonnan di Boneiru tabata enbolbí den e operashonnan aki, i relativamente hopi militar boneriano a pèrdè nan bida.<ref>[https://www.beautiful-bonaire.nl/bezienswaardigheden/monumenten.php Monumenten op Bonaire], beautiful-bonaire.nl</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia Konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Boneiru e seremonia ta tuma lugá na pia di e monumento na Wilhelminaplein, unda tin diskurso di [[Lista di Gezaghebber di Boneiru|gezaghebber di Boneiru]] i [[Representante di Reino pa e órganonan públiko di Boneiru, Sint Eustatius i Saba|Rijksvertegenwoordiger]] i ponementu di krans pa honra e víktimanan.<ref name=:"2">[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31607/bonaire-staat-stil-bij-dodenherdenking-vrijheid-is-geen-vanzelfsprekendheid Bonaire staat stil bij Dodenherdenking: ‘Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid’], bonaire.nu (5 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa Victimanan di Guera (Aruba)|Monumento pa Víktimanan di Guera na Aruba]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Boneiru]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 3lb8f3i24repoobhsxg050q4si5wxop Kategoria:Wikipedia:Evalua 14 14317 188332 2026-04-22T12:40:06Z Kallmemel 14000 Created page with "[[Kategoria:Wikipedia]]" 188332 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikipedia]] c8i71ue0kr7wvgdgculi9skn8r5uwcq 188345 188332 2026-04-22T12:50:00Z Kallmemel 14000 188345 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikipedia|evalua]] 68qk4w2zehss3zv8nrwcpoqtmnqp2cp 188395 188345 2026-04-22T18:02:36Z Kallmemel 14000 188395 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:Wikipedia|evalua]] iql8etrlcudw2b6zjmzfla83noebatp Kategoria:Wikipedia:Yuda 14 14318 188334 2026-04-22T12:41:57Z Kallmemel 14000 Created page with "[[Kategoria:Wikipedia]]" 188334 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikipedia]] c8i71ue0kr7wvgdgculi9skn8r5uwcq 188348 188334 2026-04-22T12:50:30Z Kallmemel 14000 188348 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikipedia|yuda]] o988e1m5rn1wgpov4fsx1qk3389lmf4 Kategoria:Wikimedia 14 14319 188352 2026-04-22T13:09:00Z Kallmemel 14000 Created page with "[[Kategoria:Internet]]" 188352 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Internet]] 9uqb544d75b3a9slc2okcq0ykzf0slz 188353 188352 2026-04-22T13:09:19Z Kallmemel 14000 188353 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:Internet]] 13kklanrat5cjb6wc9i8o30bvti8j6x Yuda:Homónimo 12 14321 188359 2026-04-22T15:25:17Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Yuda:Homónimo]] to [[Yuda:Disambiguashon]] over redirect: Revert 188359 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Yuda:Disambiguashon]] 8dujk1rxuvrkn7oxzoi6lw2peqv2et1 Yuda:Disambiguashon 12 14322 188361 2026-04-22T15:25:36Z Kallmemel 14000 Kallmemel moved page [[Yuda:Disambiguashon]] to [[Wikipedia:Homónimo]] 188361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wikipedia:Homónimo]] czk4lsd4q0gb6zl0du95wx2bxc1y7y1 Kategoria:Homónimo 14 14323 188365 2026-04-22T16:02:22Z Kallmemel 14000 Created page with "[[Kategoria:Wikipedia]]" 188365 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikipedia]] c8i71ue0kr7wvgdgculi9skn8r5uwcq 188366 188365 2026-04-22T16:05:51Z Kallmemel 14000 188366 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:Wikipedia]] 8478u1ycbo3t9jsiikkthdmpxrjfgy5 188368 188366 2026-04-22T16:19:07Z Kallmemel 14000 188368 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} '''[[Wikipedia:Homónimo|Homónimo]]''' den Wikipedia ta e proseso di resolvé konflikto ku ta okurí, ora dos artíkulo òf mas di diferente tópiko lo por kompartí e mesun título. '''Nota:''' #''No inkluí [[:Kategoria:Homónimo]] manualmente den artíkulonan; malchi {{tl|Dp}} ta outomatikamente hasi esaki.'' # ''No krea i añadi sup-kategoria adishonal.'' [[Kategoria:Wikipedia]] 8brvsr1yv72zkp6ifok2g4vifisrmt3 188384 188368 2026-04-22T16:37:50Z Kallmemel 14000 188384 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} '''[[Wikipedia:Homónimo|Homónimo]]''' den Wikipedia ta e proseso di resolvé konflikto ku ta okurí, ora e título di dos artíkulo òf mas (ku kontenido di diferente tópiko) ta similar òf krea ambigewdat. '''Nota:''' #''No inkluí [[:Kategoria:Homónimo]] manualmente den artíkulonan; malchi {{tl|Dp}} ta outomatikamente hasi esaki.'' # ''No krea i añadi sup-kategoria adishonal.'' [[Kategoria:Wikipedia]] j4cbp142osdu0th4xinx8if2et0ssja 188385 188384 2026-04-22T16:40:50Z Kallmemel 14000 188385 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} '''[[Wikipedia:Homónimo|Homónimo]]''' den Wikipedia ta e proseso di resolvé konflikto ku ta okurí, ora e título di dos artíkulo òf mas (ku kontenido di diferente tópiko) ta similar òf krea ambigewdat. '''Nota:''' #''No inkluí [[:Kategoria:Homónimo]] manualmente den artíkulonan; malchi {{tl|Dp}} ta outomátikamente hasi esaki.'' # ''No krea i añadi sup-kategoria adishonal.'' [[Kategoria:Wikipedia]] 4i0uq0auqvev2om47d59wdbrs3v8of0 Monumento pa víktimanan di guera (Sint Maarten) 0 14324 188421 2026-04-22T21:09:11Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construc..." 188421 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = | funcion_original = | funcion_actual = monumento konmemorativo | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Sint Maarten]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] mynhfmh8kdqj28ob9uyoyyk9tzmfnub 188422 188421 2026-04-22T21:15:53Z Caribiana 8320 188422 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox edificio | variante = c | infobox_tipo = Monumento konmemorativo | nomber = Monumento pa víktimanan di Guera | nomber2 = ''Monument voor de Antilliaanse Gevallenen'' | imagen = | descripcion = | pais = {{SXM}} | localisa_na = [[Philipsburg]] | adres = dilanti Korte di Hustisia | cercania = Captain Hodge Wharf | status = aktivo | funcion_original = monumento konmemorativo | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = 1957 | haltura = | area = | diseñador = | zoom = 14 }} '''Monumento pa víktimanan di guera na Sint Maarten''' ta un [[Monumento (konmemorativo)|monumento konmemorativo]] situá dilanti di sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba|Korte di Hustisia]] na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]].<ref>Amuseum Naturalis, [https://image.amuseumnaturalis.com/2020/05/monument/ Monument]</ref> E monumento ta dediká na 129 víktima di [[Karibe Hulandes]] ku a fayesé durante e periodo 1940–1945 komo resultado di aktonan di guera.<ref name=:"1">Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/418/kralendijk-monument-gevallenen-tweede-wereldoorlog Het monument]</ref> E ta un di seis monumento riba e tema aki ku ta instalá riba kada un di e seis isla di Antias Hulandes. Tur monumento tin un plakat di bròns idéntiko,<ref>Saba News, [http://sabanews.nl/2019/05/06/world-war-ii-victims-commemorated/ World War II victims commemorated], 6 mei 2019</ref> ku e inskripshon ''Ter herdenking van onze gevallenen in de Tweede Wereldoorlog 1940-1945'', siguí pa un lista di nòmber di [[Antias Hulandes|antianonan]] ku a pèrdè nan bida durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]].<ref>BES Reporter, [https://www.bes-reporter.com/news/saba/63743/saba-observes-memorial-day Saba observes Memorial Day], 5 di mei 2022</ref> == Historia == Na 1954, riba inisiativa di John Menge<ref>{{citeer web|titel=Curacao Onze Oorlogshelden. John Menge's initiatief|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-1-22|bezochtdatum=2026-04-22|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210770:mpeg21:p002}}</ref> a lanta na [[Kòrsou]] e "Stichting ter herdenking van in de Tweede Wereldoorlog gevallenen van de Nederlandse Antillen", ku e meta pa konmemorá e víktimanan antiano di Guera Mundial II ku un monumento riba kada isla.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404387:mpeg21:a0087|titel=In druk verschenen|datum=1954-09-13|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> E monumento na Sint Maarten ta un di e seis monumento antiano ku a wòrdu develá na 1957; kada un tin un plakat konteniendo e mesun lista di nòmber di e víktimanan.<ref>Nationaal Comité 4 en 5 mei, [https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3579/oranjestad-monument-voor-antilliaanse-gevallenen Oranjestad, ‘Monument voor Antilliaanse Gevallenen’]</ref> == Víktimanan == Na februari 1956, un lista preliminar di 97 victima a wòrdu publiká.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404804:mpeg21:a0044|titel=Lijst van namen van gevallenen in de Tweede Wereldoorlog|datum=1956-02-03|bezochtdatum=2026-04-20}}</ref> Na momento di develo di e monumento na 1957, e cantidad a subi pa 129 nòmber, manera ta inskribí riba e plakat. Te ku 2022, ta konosí un total di aproksimadamente 166 víktima di Antias Hulandes,<ref>Curaçao.nu, [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/44646/nieuwe-namen-van-curacaose-oorlogsslachtoffers-op-plakkaat-bij-monument-waaigat Nieuwe namen van Curaçaose oorlogsslachtoffers op plakkaat bij monument Waaigat], 5 mei 2022</ref> inkluyendo tres di Sint Maarten. Mayoria di e víktimanan antiano a muri ora nan tabata traha riba laman.<ref>Bevrijding Intercultureel, [https://www.bevrijdingintercultureel.nl/cms/index.php/nederlandse-antillen/antilliaanse-oorlogsslachtoffers Antilliaanse oorlogsslachtoffers]</ref> Sentenáres di [[Marina Real|marinir hulandes]] tabata presente riba Sint Maarten. Trupanan britániko tambe tabata stashoná aki for di kuminsamentu di guera. Ora [[Fransia]] a kapitulá na yüli 1940, e británikonan tambe a tuma kontrol di e parti franses di e isla.<ref name=:"3">Government of Sint Maarten, [https://www.sintmaartengov.org/news/pages/New-Council-of-Ministers-attend-Remembrance-Day-Observance.aspx New Council of Ministers attend Remembrance Day Observance], 6 di mei 2024</ref> == Konmemorashon == Anualmente, riba 4 di mei ([[Nationale Dodenherdenking|Dia konmemorativo]]), ta konmemora e víktimanan di Guera Mundial II den henter [[Reino Hulandes]]. E konmemorashon ta enserá hisamentu di bandera halfstengel, seremonia ofisial i dos minut di silensio. Na Sint Maarten e konmemorashon seremonial ta tuma lugá na pia di e monumento dilanti e edifisio di Korte,<ref name=:"3"/> den serkania di Captain Hodge Wharf, unda [[Lista di Gezaghebber di Sint Maarten|gezaghebber di Sint Maarten]] i varios otro dignatario ta pone krans pa honra e víktimanan.<ref>[https://www.sintmaartengov.org/news/pages/Commemoration-National-Remembrance-Day-May-4-2025.aspx Commemoration National Remembrance Day – May 4, 2025], Gobièrnu di Sint Maarten (3 di mei 2025)</ref> E dos minüt di silensio ta alrededor di 6:00 pm pa 6:02 pm.<ref>[https://dedatumvandaag.nl/wanneer-dodenherdenking Wanneer dodenherdenking], dedatumvandaag.nl</ref> == Mira tambe == * [[Nationale Dodenherdenking]] * [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] * [[Monumento pa victimanan di guera (Aruba)|Monumento pa víktimanan di guera na Aruba]] * [[Monumento pa víktimanan di guera (Boneiru)|Monumento pa víktimanan di guera na Boneiru]] * [[Di Dos Guera Mundial]] * [[Bataya den Laman Karibe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Sint Maarten]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] 2yf73lvumnvoia38972kd9w5chjrwpi Monumento di Guera (Kòrsou) 0 14325 188424 2026-04-22T21:19:30Z Caribiana 8320 Caribiana moved page [[Monumento di Guera (Kòrsou)]] to [[Monumento pa víktimanan di guera (Kòrsou)]] 188424 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Monumento pa víktimanan di guera (Kòrsou)]] n2bopwjebvh92tfks9its2oh2dim0jp Malchi:Infobox orbe 10 14326 188443 2026-04-23T10:12:17Z Kallmemel 14000 Redirected page to [[Malchi:Infobox obheto celestial]] 188443 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Malchi:Infobox obheto celestial]] 8ko836ojn5tu8qn2i5yuzo712oebxec